De Weense sigarenboer

Auteur(s): Robert Seethaler
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De Weense sigarenboer
De Weense sigarenboer
De Weense sigarenboer

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Tea Lierop van
4/5

Lichtvoetig proza met donkere wolken op de achtergrond

[Recensie] Stel je voor: een jongeman van zeventien jaar met een schat van een moeder en handen als van een meisje, want hij hoefde geen zwaar werk te doen. Zijn naam is Franz Huchel. Het is 1937 en noodweer in Salzkammergut krijgt grote gevolgen voor Franz en zijn moeder. De puissant rijke Alois Preininger verdrinkt tijdens het noodweer en dit betekent dat de douceurtjes aan Franz’ moeder stoppen.

Helaas, de tijden zijn hard, werk is er amper te vinden en Franz wordt naar Wenen gestuurd. Daar komt hij onder de hoede van Otto Trsnjek, een oude vriend, waarmee moeder lang geleden een warme zomer heeft beleefd. Otto heeft een sigarenzaakje, daar zou Franz wel een handje kunnen helpen.

Tabakszaak

Franz wordt op de trein gezet, het gewicht van de voorbereidingen en het afscheid verdwijnt tijdens de reis: “En opeens voelde alles op de een of andere manier luchtig en prettig aan. Het was alsof met de vervaagde gestalte van zijn moeder ook een groot deel van zijn eigen gewicht op het perron van Timelkam was achtergebleven. Licht als een veertje zat Franz nu in de coupé, voelde het ritmische geratel onder zijn achterste en raasde met de onvoorstelbare snelheid van bijna tachtig kilometer per uur naar Wenen.”

Otto verkoopt behalve tabakswaren ook schrijfwaren en kranten. Het is de bedoeling dat, wanneer er geen klanten zijn, Franz op het kleine krukje naast de winkeldeur rustig wacht en “brein en begrip bevordert” door kranten te lezen. En dan ook écht alles lezen uit alle kranten. Alleen zo kun je de klanten adviseren. In betere tijden zorgden het aroma, de geur, de smaak en het kruidige van de sigaren voor het idee dat je een tempel voor geest en genot binnentrad. Nu is de aanvoer van sigaren onbetrouwbaar. De eigenaar is een oorlogsveteraan en loopt op krukken, hij heeft nog maar één been.

Het verhaal kabbelt voort, er lijkt weinig te gebeuren, maar langzamerhand wordt duidelijk hoe het dagelijks leven rondom het tabakszaakje reilt en zeilt. Franz leert de vaste klanten kennen. Er zijn opscheppers bij zoals mevrouw dr. dr. Heinzl. Zij grossiert in doctorstitels die ze na het sterven van haar twee echtgenoten vol trots draagt. Een ‘Kommerzialrat’ komt met zijn incontinente teckel, sommigen komen losse sigaretten halen en gepensioneerden nemen andere kranten dan studenten.

Sigmund Freud

Hé, dat is een bekende! Professor Freud behoort ook tot de klantenkring. Deze professor doet heel wat stof opwaaien, Franz raakt geïntrigeerd en probeert in gesprek te komen met de geleerde. Het is een interessant personage in het verhaal, want hij kan Franz adviseren in belangrijke levenskwesties. Franz is jong, onervaren en heeft geen idee wat hij moet aanvangen met zijn gevoelens. Freud adviseert hem een meisje te gaan zoeken. Vervolgens krijgen we de ontwikkeling van Franz te zien, wat dat betreft zou je De Weense sigarenboer als een bildungsroman kunnen beschouwen. Door de ontmoeting met Freud en een even stormachtig en betoverende als confronterende liefde verandert Franz van een jongen in een jonge man.

“In het vroege schemerlicht, als de lantaarnmannen op hun ladders klommen en de gaslantarens uitdeden, en de eerste arbeiders met beschaduwde gezichten op weg naar de vroege ploegendienst gingen, bewoog hij zich alleen nog voort in een nevelige, onzekere toestand tussen waken en dromen. En terwijl hij dan langzaam en moe terug sloop naar het sigarenzaakje, kwam het Boheemse meisje hem op elke hoek tegemoet. Boheems meisje onder de lantaarn. Boheems meisje achter het hek. Boheems meisje in een huisportiek, haar gezicht verlicht door de gloed van een sigaret. Boheems meisje in het uitstalraam, haar armen naar hem uitgestrekt en glimlachend.”

Jodenhaat

Terwijl Franz zich ontwikkelt en exotische avonturen beleeft, wordt de Jodenhaat groter. Freud is joods en klant van Otto, dit tot misnoegen van meesterslager-slager Roßhuber. Dat dit tot spanningen moet leiden is duidelijk. De schermutselingen worden gedetailleerd beschreven en, hoewel niet zo fijn om voor te stellen, is ook hier weer met een niet al te zware pen geschreven. Verder in de tijd wordt de sfeer grimmiger. Ondanks de sterke arm van de wet lijkt de rol van de tegenstander niet uitgespeeld. Eenmansacties lijden soms tot een hilarisch, soms een droevig schouwspel, ontroering en afschuw wisselen elkaar af.

De relatie Otto/Franz wordt geweldig uitgewerkt, twee kwetsbare personen die zonder veel woorden voor elkaar instaan. Otto heeft het te doen met zijn protegé wanneer deze wegkwijnt door liefdesverdriet en Franz helpt Otto wanneer er weer eens sporen van vandalen opgeruimd moeten worden, samen staan ze sterk. Franz heeft beloofd zijn moeder iedere week te schrijven. De correspondentie is liefdevol:

“Beste moeder,
Nu ben ik al vrij lange tijd hier in de stad, toch lijkt alles me eerlijk gezegd steeds vreemder. Maar misschien is dat met het hele leven zo: vanaf je geboorte kom je met elke nieuwe dag een stukje verder van jezelf af te staan, tot je het op een bepaald moment helemaal niet meer weet. Kan het zijn dat dit werkelijk het geval is? Vraagt met veel groeten,
Je Franz”
(Kaart met slottuin van Schönbrunn, verlicht door lantarens en gesuikerd met sneeuw)

De Weense sigarenboer is een bijzondere boek en heeft me verrast door de stijl. Een verhaal dat zich afspeelt aan de vooravond van WOII kan op verschillende manieren geschreven worden. Deze auteur heeft een 17 jarige jongen als uitgangspunt genomen, een jongen die volop in ontwikkeling is. Hij is romantisch en wat dromerig van aard, dit vormt een contrast met de harde realiteit van de tijdsgeest. Door de dromerige aard van Franz lijkt het soms of je in een andere wereld terecht komt. Op zoek naar het Boheemse meisje maakt hij bizarre gebeurtenissen mee. Dat element geeft het verhaal een heerlijk magisch laagje.

Over de auteur

“Robert Seethaler werd in 1966 in Wenen geboren. Hij schreef meerdere romans, waaronder het in Duitsland succesvolle Der Trafikant, en brak definitief door met Een heel leven, dat sinds verschijnen in de bestsellerlijsten stond. Seethaler woont in Berlijn en Wenen.” [De Bezige Bij]

Voor het eerst verschenen op Met de neus in de boeken

Recensie door: Lalagè

Bijzondere vriendschap, somber decor

[Recensie] In 1937 vertrekt de 17-jarige Franz naar Wenen. Hij is opgegroeid bij zijn moeder in een klein dorp aan een prachtig meer. Maar nu hun weldoener is overleden, moet Franz zelf de kost verdienen. Hij wordt de leerjongen van een sigarenboer, een oude kennis van zijn moeder. Elke dag zit hij op een krukje om de kranten en bladen te lezen, want een sigarenboer moet immers goed op de hoogte zijn van wat er speelt in de wereld en wat hij zijn klanten aan leesvoer kan adviseren.

Net als in Een heel leven vertelt Robert Seethaler een klein verhaal over een gewone man, die beïnvloed wordt door de ontwikkelingen van zijn tijd. In 1938 wordt Oostenrijk ingelijfd bij Duitsland, door de Oostenrijkse Hitler. Joodse mensen krijgen het zwaar te verduren. Naast zijn baas leert Franz nog een jood kennen: de beroemde professor Sigmund Freud, die regelmatig in het winkeltje kranten en rookwaar koopt. Franz vraagt hem om raad. Hij krijgt het advies om een meisje te zoeken, maar dat levert enkel problemen op. Wie kan immers nog normaal functioneren als hij verliefd is.

De gesprekken van Franz met Freud zijn prachtig beschreven in De Weense sigarenboer, dat prima vertaald is door Liesbeth van Nes. De professor beseft dat hij ook maar weinig weet van de menselijke geest, ook al heeft hij er dikke boeken over geschreven. Op advies van Freud schrijft Franz elke dag zijn dromen op. Op een dag plakt hij het papier met zijn nachtgedachten op de winkelruit. Dat trekt nieuwe klanten.

“Overdag wilde je eigenlijk helemaal niet weten wat er in de mensen omgaat, bovendien was er van een dergelijke doorsnee-hoofdinhoud toch al niet overmatig veel te verwachten. Maar ’s nachts, dacht hij verder, in de stille donkere uren, zou het er al anders uitzien. Dan zou de voorzichtigheid die ieder eigen is, niet langer in de weg staan, en alle angsten, begeertes en hersenspinsels konden ongeremd door het brein spoken.”

Het is een bijzondere vriendschap tussen de jonge en de oude man, veel dieper dan het contact dat Franz met zijn baas heeft. Die is ook joods, maar met hem loopt het minder goed af dan met Freud, die naar Engeland vlucht. Over Franz zelf is het einde niet helemaal duidelijk. Zijn rustige leven zal nooit meer hetzelfde zijn na de oorlogsjaren. Hij zal het wel nemen zoals het komt, zoals hij altijd heeft gedaan. En af en toe zal hij zijn hart volgen en nieuwe vriendschappen te sluiten.

Eerder verschenen op Lalageleest

Samenvatting

De zeventienjarige Franz verruilt de idyllische schoonheid van het Oostenrijkse merendistrict voor de drukte van Wenen. Zijn heimwee verdwijnt snel in de hectiek van de stad. Franz is in opleiding bij de oudere sigarenverkoper Otto Trsnyek; hij zal de inwoners van Wenen snel gaan voorzien van kranten en rookwaren. Een van zijn vaste klanten is professor Freud, die niet alleen regelmatig langskomt voor sigaren, maar ook kwistig is met adviezen voor het liefdesleven van de jonge Franz. Het is 1937. Het zal nog maar een paar maanden duren voor de annexatie van Oostenrijk door Duitsland zal plaatsvinden, waardoor de levens van de jonge tabaksverkoper, Otto en professor Freud onherroepelijk zullen veranderen.

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: woensdag 01 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789023471608
Verschijningsdatum
november 2017
Druk
1
Aantal pagina's
256 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Uitgever
Bezige Bij b.v., Uitgeverij De

Vertaald door
Liesbeth Nes

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden