Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Het proces van Neurenberg

Auteur(s): Steffen Radlmaier
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Het proces van Neurenberg
Het proces van Neurenberg

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Bart Deckx
4/5

Een must voor elke journalist

[Recensie] Nog voor de definitieve overwinning op nazi-Duitsland behaald was, beslisten de geallieerden dat de grootste oorlogsmisdadigers hun gerechte straf niet zouden ontlopen. De berichtgeving over het elf maanden aanslepende proces van Neurenberg staat centraal in dit intrigerende boek.

Neurenberg, stad van de Rijkspartijdagen. Van Julius Streicher. Van de zedeloze Rassenwetten. Neurenberg was een symbool van de nazistische leer. Maar van 20 november 1945 tot 1 oktober 1946 was Neurenberg de stad waar “het laatste hoofdstuk van een vervolgroman die precies twaalf jaar te lang heeft geduurd” (The Nation) werd geschreven – van symbool van de haat naar het symbool van de gerechtigheid.

Het proces van Neurenberg was een event, een gebeurtenis waar de jetset geweest moest zijn. Zo kwam de beroemde zangeres Marlene Dietrich op bezoek. 450 topjournalisten en schrijvers uit de hele wereld brachten verslag uit van de gebeurtenissen. Meer dan een historisch werk over het proces krijgt de lezer dan ook een boek over het wezen van de journalistiek. Is de journalist een neutrale toeschouwer die objectief beschrijft wat hij waarneemt? Of mag hij zijn woede en afkeer meegeven en zich betrokken tonen? Is woede of apathie de beste houding?

Het proces tegen hoge nazileiders als Göring, Hess, Raeder en Streicher was historisch, zo vonden ook de tijdgenoten. De vier aanklachten waren volledig nieuw: samenzwering tegen de vrede, het voeren van een aanvalsoorlog, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Voor het gerechtshof stond de verantwoordelijkheid van elk individu voorop. Feilloos leggen journalisten bloot dat het afwijzen van verantwoordelijkheid alle beklaagden met elkaar verbindt. Hier en daar schemert kritiek op het proces door, op de gerechtigheid van de overwinnaars, wat bepaalde delen van de Duitse bevolking zeker zo aanvoelden.

Tegelijk blijkt nog eens hoe modern de journalistiek al was. Ontzettend veel aandacht ging naar de kleine zaken, naar de kleding, gedragingen, het zuchten of zwijgen van elke beklaagde. Ook toen al was het overkoepelende perspectief niet steeds voor elke journalist even duidelijk … Radlmaier verzamelde meer dan vijftig authentieke artikelen, die de lezer een ongefilterde inkijk in de naoorlogse jaren bieden. Ze werden chronologisch, maar toch enigszins onoverzichtelijk geordend – een kleine tekortkoming die aan de grote waarde van het boek niets afdoet. Het proces van Neurenberg. Oorlogsmisdadigers, sterreporters en het eerste internationale gerechtshof biedt meer dan journalistiek. Het biedt literatuur. Een must in de boekenkast van elke moderne journalist.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Jan Koster

Waardevolle bundeling van artikelen over belangrijk proces

[Recensie] Iets nieuws schrijven over de Tweede Wereldoorlog is vijfenzeventig jaar na het einde daarvan nauwelijks meer mogelijk. Wellicht dat een invalshoek nog bijzonder kan zijn of een persoonlijk verhaal unieke elementen bevat maar hard nieuws lijkt er niet meer in te zitten. Over Het proces van Neurenberg is door de jaren heen ook al veel verschenen. Steffen Radlmaier had ook klaarblijkelijk niet de intentie om met groot nieuws te komen. Wat hij wel wilde en wat ook goed is gelukt is om de meest belangwekkende artikelen die over genoemd proces zijn verschenen te bundelen. Hij is dan ook niet de auteur van die stukken, maar wel degene die ze heeft verzameld. Dat is een grote verdienste die niet genoeg op waarde kan worden geschat.

Veel herhaling

De eer voor al die artikelen behoort toe te komen aan de auteurs zelf. Daar zaten grote namen bij die ook nu nog heel bekend in de oren klinken. Het belang van Het proces van Neurenberg was dermate groot dat alle schrijvende media hun beste mensen afvaardigden om er verslag van te doen. Vierentwintig van de nog levende kopstukken van de nazi’s werden ter verantwoording geroepen voor hun rol.

De artikelen zijn zo veel mogelijk chronologisch gebundeld en de verschillende auteurs laten om beurten hun licht schijnen op de ontwikkelingen en de gang van zaken. Waarmee meteen een zwak punt van deze opzet in het oog springt. Er is veel herhaling. Vele malen krijg je te lezen hoe Göring erbij zit en welke plek hij inneemt in de verdachtenbanken. Verschillende keren lees je over de verdachten, hoe ze eruit zien, over hun houding tijdens het proces dat vele dagen in beslag neemt. Op zich interessant maar de toegevoegde waarde van al die herhalingen is gering.

De positieve kant van deze opzet is dat het niet de mening van één persoon betreft. Juist doordat anderen min of meer hetzelfde zeggen versterkt dat het beeld en blijft het daardoor goed hangen.

Mooie overzichtstentoonstelling

Je krijgt een goed beeld van hoe het monsterproces (pun intended) verloopt. De aanklagers worden behandeld, de inhoud van de aanklachten, evenals de rol van de vier landen die deze  hebben geformuleerd en uiteraard komen ook de verdedigers aan bod. Ook krijg je een goed beeld van de organisatie van het proces, de logistiek eromheen en de sfeer, in de stad Neurenberg, in de rest van Duitsland en vooral ook rondom het proces. Emoties borrelen vaak op als aangrijpende beelden worden getoond van concentratiekampen en allerhande andere misdaden. Afreageren gebeurt ’s-avonds. Over volledigheid niets te klagen.

Je krijgt ook een goed beeld van de onderlinge verhoudingen tussen de aangeklaagden. Met name Göring krijgt veel aandacht. Die verdient hij uiteraard al op basis van zijn enorme rol als leidinggevende, maar hij dwingt het ook af omdat hij zich tijdens het proces gedraagt als een aandachtsgeile primadonna. De anderen zijn timide, boos, gekrenkt of doen zich voor als dementerend. Schuldbewustheid is hen vreemd.

Als een soort “overzichtstentoonstelling” is Het proces van Neurenberg heel geslaagd, hoewel de overlap en herhaling af en toe wat veel van het goede is.

Spannendste artikelen hebben diepgang en zijn beschouwender

De spannendste artikelen gaan niet direct over het proces zelf maar hebben er wel mee te maken. Bijvoorbeeld dat van Edmund Osmanczyk die een punt heeft als hij stelt dat er geen aandacht is voor het lot van de Poolse bevolking die het enorm zwaar te verduren heeft gehad. Bij herhaling formuleert hij dat zo:  “Geen woord over Polen.” Of de vragen die een ander stelt over de rechtmatigheid. Is een militair tribunaal wel de beste vorm om recht te spreken? En waarom gaat het alleen over Duitse oorlogsmisdaden en blijven de oorlogsmisdaden van de geallieerden, want die zijn er natuurlijk ook geweest, buiten schot?

In dat kader verdient ook het artikel van Hans Habe, getiteld De vergissingen van Neurenberg, de aandacht. Het proces heeft gefaald op twee majeure punten: “het Duitse volk te laten zien welke misdaden ze hadden begaan, en het begrip historische schuld aan een oorlog zo te wortelen dat die als afschrikwekkend voorbeeld kon dienen.” Een dissonant geluid in het verder vooral eenstemmige koor.

De gekozen opzet van Het proces van Neurenberg geeft een dubbel gevoel. Er is (te) weinig ruimte voor diepgang en beschouwing, maar het geeft wel een goed overzicht van het proces, het verloop daarvan en de houding van de betrokkenen. En om die laatste redenen is het een waardevolle bundeling van artikelen van gerenommeerde journalisten en auteurs.

Eerder verschenen op jkleest

Samenvatting

Op 20 november 1945 begon het proces van Neurenberg tegen de 24 belangrijkste oorlogsmisdadigers onder de nazi’s die Hitler niet gevolgd waren in de ondergang, onder wie Göring, Hess, Seyss-Inquart en Speer.

In Neurenberg worden voor de eerste keer in de geschiedenis de schuldigen aan oorlog en onnoembaar leed ter verantwoording geroepen. Het proces vormt niet alleen een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het volkenrecht, het is bovendien een mediaspektakel van de eerste orde. De grote internationale kranten en tijdschriften sturen hun beste mensen, waaronder schrijvers als Alfred Döblin, Gregor von Rezzori, John Dos Passos, Ilja Ehrenburg, Erika Mann, Martha Gellhorn, Rebecca West en Erich Kästner, of journalisten zoals de jonge Willy Brandt.

Zij berichten over het proces en ‘Görings mentaliteit als bendeleider’, over de volkomen vernielde binnenstad en de desinteresse en ellende onder de bevolking. Twijfels – of de vernieling van Dresden wel juist was, of een internationaal gerechtshof in de toekomst kan verhinderen dat ‘een dorp wordt aangestoken en gezamenlijk de kelen van buren worden doorgesneden’ – zijn al in 1945 en 1946 te horen.

Het is, volgens Die Tageszeitung, ‘een van de meest opwindende, treurige, fantastische en spannende verzamelingen teksten van de twintigste eeuw.’ D

e gerechtszaal in de voormalige potloodfabriek Faber-Castell wordt in september 2020 door Angela Merkel als museum geopend.

Toon meer Toon minder
€ 24,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 19 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789059369030
Verschijningsdatum
april 2020
Druk
1
Aantal pagina's
350 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
689: Oorlog en vrede
Categorieën

Uitgever
Cossee

Vertaald door
Wil Hansen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden