Dansen op drijfzand

Auteur(s): Frits Criens
Taal: Nederlands
0,15/5
1 recensie
Dansen op drijfzand
Dansen op drijfzand
Dansen op drijfzand

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Jan Stoel
3/5

Verhalen neigen waarheid te worden

[Recensie] In Dansen op drijfzand van Frits Criens (1949) speelt de Ordedienst (OD) een rol. Deze dienst nam meteen na de bevrijding het gezag van de Duitsers over. De OD kwam tot stand in 1940, na de bezetting, toen militaire groepen een ondergrondse organisatie begonnen. Het doel was de bezetters ontwapenen en voorkomen dat communisten de macht zouden grijpen. Toen de bevrijding eenmaal een feit was werden ook anderen ineens actief en werd er genoegdoening gehaald. Was de rol van de OD altijd even zuiver? Criens vervlecht (delen van) verhalen over een OD in zijn roman.

“Het was ongeveer zo, maar zo was het niet” (Richard Powers) is het goedgekozen motto van de roman. Dit verhaal gaat over waarheid en over onze perceptie ervan (immers als je maar lang genoeg gelooft dat het zo is, denk je dat het ook echt zo is). Daarmee heeft Criens meteen een actueel thema bij de kop. Hoe kritisch kijken we zelf naar datgene wat we horen, wat de media ons vertellen, wat overheden ons doen geloven? Je moet meteen denken aan fake-nieuws, manipulatie, strategisch denken. Dansen ook wij niet op drijfzand? Om het kernthema heen spelen motieven als schuld- en eergevoel, schaamte, loyaliteit, identiteit, volwassen worden.

Het verhaal speelt in het voorjaar van 1994, vijftig jaar na de bevrijding. Ciel van Ekste heeft last van jongens die op het plein voor haar huis rondhangen. Ze hoort dat ze een van hen Alex Vloebeekx heet. Die naam doet haar denken aan Petran Vloerbeekx, Matties Vinken en Nies Vonken van de Ordedienst. Zij waren de oorzaak waren van een traumatische gebeurtenis die haar leven op zijn kop zette. De zestienjarige Art is de kleinzoon van Petran en woont, omdat zijn ouders op vakantie naar Australië zijn, tijdelijk bij zij opa. Art maakt voor geschiedenis een werkstuk over wat er pal na de oorlog gebeurd is. Zijn opa geeft hoog op van zijn rol binnen de OD. Art heeft zijn onderwerp te pakken en gaat een lovend verhaal over de Ordedienst schrijven. Ciel van Ekste voedt hem met andere informatie, maar wel op zo’n manier dat Art aan het denken gezet wordt. Ook de vijandschap tussen Sevrien van Ekste, de broer van Ciel, en het voormalige hoofd van de OD Matties Vincken, de beste maat van Petran, speelt een rol.

Wie moet Art geloven? Wat is waar en hoe kan hij dat beoordelen? En wordt wel alles verteld? Blijft hij loyaal aan zijn opa? Het is om gek van te worden. Gelukkig is er zijn klasgenoot Lexy Heldens – tussen de twee ontstaat meer dan vriendschap – die met twee voeten op de grond staat en een brugfunctie tussen de ‘tegenstanders’ inneemt. Voor welke waarheid kiest Art uiteindelijk?

Jij en ik weten niet wat waar is. Daarom moeten we kritisch zijn over de verhalen die we horen.”                               

De zes belangrijkste personages vertellen ieder hun verhaal in korte, krachtige hoofdstukken in de ik-vorm. Ieder personage krijgt zo zijn eigen stem. Omdat ze vanuit ieder een ander perspectief ook reageren op de ander krijg je zicht op hun karakter, hun gevoelens, de emoties en hun relatie met de anderen. Het is meteen ook een prachtige manier om de worsteling van Art diepte te geven. Hij komt erachter dat de Tweede Wereldoorlog vijftig jaar na dato nog diepe wonden kent. Art merkt dat als hij door zijn vriendengroep bespot wordt. Hij komt erachter dat het ook bij zijn familie diep zit. Het is dan logisch dat je kiest voor de waarheid die het dichtst bij jou staat, bij de familie. Het kan toch niet zo zijn dat je eigen opa tegen je liegt?

De vorm van het maken van een werkstuk over de OD is een vondst van de auteur om Art kritisch te leren kijken naar wat er verteld is. Het past ook perfect in de groei naar volwassenheid waarin je je kritisch vermogen ontwikkelt. Art komt erachter dat het voortgaan in de tijd ook tot een nieuwe werkelijkheid kan leiden.

“Kennelijk kunnen de hersenen iets wat niet gebeurd is, opslaan als authentieke herinnering.”

Alle personages hebben littekens: Ciel een groot litteken op het hoofd, Petran loopt mank, Lexy droeg tot haar veertiende jongenskleding omdat haar vader een zoon als kind had gewild, Sevrien heeft te kampen met schuldgevoel, Matties heeft een kapotte knie en  Art wordt door zijn klasgenoten gepest.

Frits Criens is een echte verteller, heeft een direct, helder taalgebruik, schrijft vlot, weet de lezer te boeien (al verflauwt de spanningsboog tegen het eind wat). Hij kleurt zijn verhaal in met lokale elementen, zoals de Cyrus-fiets (ooit gemaakt in Venlo). Opvallend is dat veel hoofdstukken met een ‘statement’, waarheid beginnen: ‘oorlog heeft een eigen wil’, ‘Ciel van Ekste is een teek’, ‘kun je verliefd zijn zonder dat je het doorhebt’, ‘de ooievaar gooide roet in het eten’, ‘het zonlicht verwatert’. Mooi zijn de verbindingen naar andere literaire werken. Art is een jongen die geniet van literatuur en vooral van de citaten die zijn leraar Nederlands gebruikt. Nescio, Marcellus Emants en Tessa de Loo komen zo voorbij. Art maakt van de openingszinnen van hun boeken een eigen variant, die past bij zijn gevoel. 

Dansen op drijfzand is een roman, die wervelt, boeit, waarin veel te ontdekken is, die je op het verkeerde been zet én je aan het denken zet.

Eerder verschenen op Hebban

Samenvatting

Als de nazi's eind 1944 vluchten voor de geallieerden, zijn grote delen van Limburg bevrijd. Ordediensten (OD) nemen het gezag over.

1994, vijftig jaar later. Art Vloebeekx maakt een werkstuk over deze OD-periode. Hij is zestien, gaat naar het Atheneum en woont tijdelijk bij zijn opa Petran Vloebeekx, in wie hij een kinderlijk vertrouwen heeft. De oude man is lovend over zijn hoofdrol bij de OD. Als opa's oude buurmeisje, Ciel van Ekste, ontdekt dat Art een kleinzoon is van Petran, begint ze hem mondjesmaat een totaal ander beeld van zijn grootvader te schetsen. Zij en Petran hebben een gruwelijke afkeer van elkaar. Met hun wrange, vijandige verhalen over de ander maken ze Art tot hun speelbal. Zeker als hun vijandschap nauw verweven blijkt met de vijandschap tussen Sevrien van Ekste (broer), en Matties Vincken, opa's kameraad en Hoofd van de OD.

Zo verdwaalt Art op zijn zoektocht naar de waarheid in een labyrint van hele en halve waarheden en verdachtmakingen Wie kan hij nog geloven? Vertrouwen slaat om in twijfel, zijn solidariteit met opa wankelt. Gesteund door klasgenote Lexy die hem eerder heeft gered uit een vechtpartij, maakt Art ten slotte een verrassende keuze. Dansen op drijfzand is een roman over volwassenwording, met als historische aanjager de omstreden rol van de OD.

Frits Criens (1949) is stadsdichter van de gemeente Leudal. Hij publiceert proza, poëzie, light verse en toneel.

De oorlog en vooral de gevolgen daarvan voor gewone mensen is een belangrijk thema in zijn prozawerk: Verzwegen oorlog, zijn debuutroman over de gedwongen evacuatie van zijn schoonouders naar Friesland, werd in 2009 uitgegeven door Elikser. In 2019 vonden in zijn woonplaats Haelen tien uitvoeringen plaats voor in totaal 6000 toeschouwers van Vossen van de Spik, het grootschalige buitenstuk over de verzetsfamilie Vossen. Dansen op drijfzand, een roman over volwassenwording én de rol van de Ordedienst direct na de oorlog, is daar een logisch vervolg op.

Criens is een innemend performer en vlotte verteller met een directe stijl die lezers en luisteraars boeit en overtuigt.

Andere romans: Het belang van schone ramen (LvD-U 2014); Een roos vol splinters (Elikser 2017).

Meer info: www.fritscriens.com

Volg Frits Criens ook op facebook

Toon meer Toon minder
€ 19,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 07 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789463652278
Verschijningsdatum
mei 2020
Druk
1
Aantal pagina's
228 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Elikser B.V. Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden