Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Schuldig

Een verkenning van mijn geweten

Auteur(s): Jannah Loontjens
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Schuldig
Schuldig

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Piet Halma
4/5

“Er zijn geheimen die je beter niet kunt delen”

[Recensie]  “Er zijn geheimen die je beter niet kunt delen,” schrijft dichteres, romanschrijfster en filosoof Jannah Loontjens in haar meest recente boek Schuldig. Zij gaat hierin op zoek naar de vraag hoe het komt dat zij zichzelf toch steeds zo schuldig voelt over van alles en nog wat.

Maar dit innemende boek lijkt het tegendeel te doen. Loontjens is bijzonder openhartig over zichzelf, haar verleden, relaties, diefstallen, maar vooral over haar relatie met haar moeder. Een relatie die haar blijft achtervolgen.

Directe aanleiding is de vraag eind 2019 of zij de kerst moet doorbrengen bij haar moeder, die in midden-Frankrijk is gaan wonen of dat ze voor zichzelf kiest en ingaat op een uitnodiging van een jongere zus van haar moeder in eigen land. Een kerstdilemma dat in coronatijd minder complex zou zijn, maar hier is het een rode draad in haar bekentenisverhaal. Je hoeft niet schuldig te zijn om je schuldig te voelen. “Dat is misschien wel het grootste raadsel aan de hevigheid van schuldgevoel. Het kan volledig onterecht zijn. Een soort fantoompijn,” aldus een openhartige zelfanalyse in deze essayistische roman met vleugjes persoonlijke psychologie.

Loontjens zoekt het allemaal uit bij mensen als Freud en Jung. Ze verkent haar eigen geweten, zoals de ondertitel van het boek aankondigt. Van hen leert ze dat de symbolische ‘moedermoord’ (waarbij het meisje de vader vereert en de moeder dood wenst) voor haar nog lang niet voltooid is.

Van het christendom leert ze dat het Augustinus was die de oerzonde (Adam en Eva in het paradijs) heeft omgevormd tot erfzonde – die zich diep in onze cultuur, in ons denken en ons voelen heeft genesteld – en dat zij als ongelovige vaak niet doorheeft hoe christelijk ze eigenlijk is.

Zonder schroom over alles te spreken en bespreekbaar te maken is voor haar een gewoonte geworden; ze wil zo blijk geven een vrije geest te bezitten.
Zo is Loontjens openhartig over de verkoop van haar paspoort in Thailand om aan geld te komen, over verschillende winkeldiefstallen en tegen beter weten in het aanhouden van verkeerde relaties.

Een omslag in haar leven is een rechter die haar als aankomende filosofiestudent na de zoveelste veroordeling vraagt hoe ze haar eigen toekomst voor zich ziet. Is dat er een met een strafblad?

Als filosofe lardeert Loontjens haar persoonlijke ervaringen met een aantal inzichten die zij heeft opgedaan bij voor haar relevante filosofen. Michel Foucault is er een van. Ze had gehoopt dat het verdoezelen en onderdrukken van ervaringen haar niet door alle openheid verlichting zou geven. Hoe meer we met elkaar delen, hoe vertrouwder we met elkaar kunnen zijn, was haar veronderstelling. Maar door al te veel openheid aan ‘bekentenissen’, zoals Foucault dat noemt, geven we ook macht aan de ander. Zo geven we de ander alle ruimte om je te diagnosticeren, bekritiseren en manipuleren. De Franse filosoof geeft de voorkeur aan een voorchristelijke vorm van waarheidsspreken – zoals bij Plato- die niet uitging van dwang, maar door de zelfkennis en ‘het zorgen voor jezelf’.

Weinig waardering kan Loontjens – al schrijvende – opbrengen voor de biecht zoals die soms nog in de katholieke traditie gepraktiseerd wordt, maar ook niet voor het delen van al te intieme verhalen uit vroegere relaties. Desondanks blijft Loontjens in haar zoektocht naar een zich minder schuldig voelen ons meenemen in haar eigen zielenroerselen en dilemma’s. Ervaringen die haar waarschijnlijk ook hebben gemaakt tot wie zij is geworden: een succesvol dichter en schrijfster (onder andere het in 2019 verschenen Als het over liefde gaat).

Om zichzelf beter te leren kennen duikt Loontjens naast de levensverhalen van haar ouders ook in die van haar grootouders, die op hun beurt ook weer getekend zijn door de wereld en omstandigheden van hun tijd. “Misschien heb ik mijn schuldneiging eenvoudig in mijn DNA meegekregen”, veronderstelt ze. Maar ook dat is voor Loontjens niet voldoende voor haar innerlijke reis. Trachten te begrijpen is een “niet eindigende activiteit,” zo citeert ze met instemming Hannah Arendt. Zelfs het inzicht dat bepaalde eigenschappen zijn aangeboren, laat je achter met de vraag hoe je met die eigenschappen omgaat en waarom je dat zo doet.

In haar zoektocht naar duiding van haar schuldbesef stuit ze ook op Spinoza, Kierkegaard, en Simone de Beauvoir, die stuk voor stuk een bezem halen door wat ze zelf noemt haar eigen ‘stoffige, rommelige schuldneigingen’. Inzichten die niet alleen voor de persoon Jannah Loontjens zinvol zijn, maar ook voor de recensent die zich – al lezende- ook zo nu en dan dankzij de filosofische waarnemingen teruggeworpen voelt op eigen levenservaringen, het verwerken daarvan en de vraag hoe er zelf mee om te gaan. “Dit zijn geen ingewikkelde inzichten, toch lijken ze lampjes aan te knippen in de duisternis in mijn brein. Ineens zie ik dat de ruimte veel groter en aangenamer is dan ik vermoedde”.

Loontjens beperkt zich niet tot de relationele kant van schuldbewustzijn. Ook onze omgang met het klimaat en onrecht krijgt de nodige en noodzakelijke aandacht.  “Er is een zeker schuldbesef nodig voor maatschappelijke bewustwording en verandering”. Dat dat weer wel.

En hoe het met de relatie met de moeder afloopt? De titel van het laatste van 19 hoofdstukken spreekt boekdelen: “Verzoening, vooral met mezelf”.

Zo is Schuld een openlijke biecht die het werk van Loontjens beter doet begrijpen, maar bovenal een ‘troostboek’ voor lezers die zich willen verdiepen in wat het thema schuld allemaal oproept bij jezelf.

Jannah Loontjens is intussen al weer druk met een nieuwe roman. Het werken daaraan had ze even opgeschort om eerst in het reine te komen met haar eigen schuldgevoelens. We gaan het zien in de invulling van de personages van de nieuwe roman, vermoed ik.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Als Jannah Loontjens besluit om Kerst niet met haar moeder te vieren, voelt ze zich bezwaard. Hoe moet ze dit tegen haar moeder zeggen? Waar komt dit schuldgevoel vandaan? In Schuldig. Een verkenning van mijn geweten onderzoekt Loontjens aan de hand van filosofen en schrijvers de verschillende soorten schuldgevoel die haar leven lijken te beheersen. Deze gevoelens hebben niet alleen betrekking op haar moeder, maar ook op haar geliefden, kinderen, de toestand van de wereld of, na dat ene glas wijn te veel, op haar eigen lijf. Ondertussen escaleert de situatie met haar moeder. Is verzoening mogelijk?

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 02 maart


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789463810234
Verschijningsdatum
december 2020
Druk
1
Aantal pagina's
240 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Filosofie en religie
  • Filosofie
Categorieën

Uitgever
Podium Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden