Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Nelleke Noordervliet over Europese literatuur, de moed van de schrijver en ontlezing

maandag 21 juni 2021

Dit jaar hield Nelleke Noordervliet de jaarlijkse lezing ‘De staat van de Europese literatuur’. De lezing, die voor de tweede keer werd gehouden, is een initiatief van de Universiteit van Amsterdam, Faculteit Geesteswetenschappen en het Amsterdam Centre for European Studies in samenwerking met de Onderzoeksschool Literatuurwetenschappen en SPUI25, het academisch-culturele podium van Amsterdam. Het doel van de lezing is de aandacht vestigen op Europa’s literaire traditie. 

Nelleke Noordervliet is schrijver. Ze heeft een groot aantal boeken op haar naam staan, waarvoor ze onder andere de  Constantijn Huygensprijs kreeg. Ook is ze columnist voor Trouw en voor het radioprogramma OVT. Tijdens haar lezing sprak ze over de moed van de schrijver. 

Ze  benadrukt het belang van de Europese literatuur, en welke rol die voor haar persoonlijk speelt. Overal waar ze is in Europa ziet ze de personages van grote schrijvers voor zich. Via hen ziet ze Europa. Daarnaast gaat ze ook in op de ontlezing van jongeren en het afnemende belang van literatuur voor alle groepen van de samenleving, ook voor de elite. “De grote auteurs van de twintigste eeuw, laat staan die van de eeuwen ervoor, werden niet meer gelezen en begrepen.” Volgens Noordervliet benadrukt de coronacrisis nog extra hoe klein de rol van boeken en literatuur is geworden: coffeeshops en slijterijen mochten open blijven, terwijl boekwinkels en bibliotheken de deuren moesten sluiten. 

Toch is de literatuur, die van de oude schrijvers maar ook die van jonge schrijvers, belangrijk als je een helder beeld wil krijgen van wat er speelt in de maatschappij: “De roman laat als eerste de uiterst kleine bewegingen in de maatschappij zien, die grote veranderingen aankondigen. De roman is de kanarie in de kolenmijn. Ze is sensitief, voorspellend, geduldig, pluriform, gedetailleerd.” 

Om de ontlezing tegen te gaan, zou Europa niet alleen moeten inzetten op leesbevordering, maar ook op leesbehoud. Heel Europa zou hier pluriform voor moeten strijden. Als voorbeeld om ontlezing tegen te gaan noemt ze de Nederlandse Boekenweek. Als het aan Noordervliet ligt, heeft straks ieder land in Europa een Boekenbal, een Boekenweekgeschenk, optredens van schrijvers, krantenartikelen, uitzendingen en podcasts. 

De moed van de schrijver, besluit Noordervliet, laat zich zien in het feit dat de schrijver alleen schrijft, dat hij nieuwe onderwerpen durft aan te snijden en zich niet hoeft te binden aan een ideologie of politiek programma. 

Na deze lezing was het aan Eva Meijer om te reageren. Meijer is filosoof, beeldend kunstenaar, schrijver en singer-songwriter. Haar werk is veelvuldig bekroond, en in meer dan achttien talen vertaald. 

Meijer begint haar lezing met het uit elkaar trekken van twee soorten schrijversmoed: “de moed die zich uit in het vertellen van tegenverhalen en de moed die zich richt op het opnieuw uitvinden van de taal.” Volgens Meijer is deze moed daarnaast altijd begrensd door bijvoorbeeld de taal maar ook door de tijdgeest van dat moment. Dit leidt ertoe dat Meijer zichzelf de vraag stelt wat de moed van de schrijver betekent in een wereld die vergaat. 

De lezing van Noordervliet en de reactie van Meijer daarop zijn de zoveelste toevoegingen aan het debat over ontlezing van de jeugd en het teruggedrongen belang van literatuur. Wat deze lezingen een toevoeging maakt, is het feit dat Noordervliet daadwerkelijk een voorstel doet hoe ontlezing tegen te gaan. Daarnaast legt ze de nadruk op leesbehoud en niet alleen op leesbevordering. Hierdoor is de lezing niet alleen een samenvatting van de problematiek, maar voegt ze ook wat toe. 

Het is dan ook jammer dat de lezingen niet toegankelijk zijn voor een groot publiek. Ze worden gekenmerkt door zinnen als “De poëtische houding, noodzakelijk om het leven goed te leiden, gaat verloren als de functie van literatuur hooguit een ornamentele is in de salons van enkele oude mannen en vrouwen.” (in de lezing van Noordervliet) en “Misschien begrijpen we nog maar een snipper van de veelstemmigheid van onze werkelijkheid.” (in de lezing van Meijer). Daarnaast doet Noordervliet enkele generaliserende uitspraken die ze onvoldoende onderbouwt met cijfers of wetenschappelijk onderzoek. Een voorbeeld hiervan is: “De grote auteurs van de twintigste eeuw, laat staan die van de eeuwen ervoor, werden niet meer gelezen en begrepen.” 

Het is goed dat het debat van ontlezing door ‘De staat van de Europese literatuur’ in een Europese context wordt geplaatst. Deze problematiek speelt immers niet alleen in Nederland, en als landen kunnen we van elkaar leren. Maar wie de stukken leest met de vraag: “Wat is dan de huidige staat van de Europese literatuur?” zal in de lezingen het antwoord niet vinden. 

De lezing van Nelleke Noordervliet is via deze link terug te lezen, en de reactie van Eva Meijer via deze link. 

-- 

Richtje Scholtmeijer

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden