Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Uit de hoek 24: Schitterend zwart als kaviaar

zondag 18 juli 2021

Marc Schoorls brutale vrijplaats 

Ah, ik word wel verwend door filmmuseum Eye. In 2019 was er de grote Jan Švankmajer-tentoonstelling inclusief een heel filmprogramma. Ik heb er familie en vrienden mee naar toe gesleept en ben zelf een keer of zeven, acht gaan kijken. Op Švankmajer’s werk raak je niet uitgekeken. Hij versmelt Kafka met Alice in Wonderland alsof dat de normaalste zaak ter wereld is. Een genie, die man.

Maar nu is er een heel programma rondom film noir in het nationale filmmuseum. Gaat dat zien! Het duurt tot 25 augustus.

Film noirs, vaak stemmig zwart-wit, zijn de veelal op hardboiled-verhalen gebaseerde en door het expressionisme beïnvloede films over een cynische, eenzame (anti-)held en een femme fatale, tussen wie zich allerlei intriges afspelen tegen de achtergrond van the asphalt jungle van de grote, moderne stad. Eye spreekt van de Dark Side of Hollywood: ‘Regenachtige straten, kringelende sigarettenrook en mannen met een duister verleden.’

De ‘klassieke periode’  begint met John Huston’s The Maltese Falcon (naar het gelijknamige boek van Dashiell Hammett) in 1941 en eindigt met Orson Welles’ Touch of Evil in 1958. (Welles ging los op de roman Badge of Evil van Whit Masterson.) Het zijn films met een barse toon en een hoekige stijl, maar doorgaans ook ontgoochelend melancholisch. Zeg maar: Black Velvet. Tot op de dag van vandaag ondergingen en ondergaan Martin Scorsese en Paul Verhoeven er de invloed van, net als Christopher Nolan, de Coen-broers en de gezusters Lilly en Lana (The Matrix) Wachowski.

In de literatuur zelf was het existentialisme de tegenhanger. Zoals met Walging (La nausée) van Sartre en de boeken van Camus (L’étranger!), maar De tranen der acacia’s van onze eigen Hermans overtreft die boeken (en veel van die films). Ik meen het. Ik schrijf erover in mijn boek Glas in lood, 100 jaar Hermans dat hoop ik rond 1 augustus zal laten verschijnen. Ik doe mijn uiterste best.

De openingsfilm was het emotioneel geladen In a Lonely Place, naar de thriller van Dorothy B. Hughes. Het is indrukwekkend liefdesmelodrama, met in de hoofdrol een briljante Humphrey Bogart, die deze film van Nicolas Ray ook produceerde. Voorbeeldig zwart. Schitterend. Zo zwart als kaviaar, om met de dichter Menno Wigman te spreken.

Ik heb een mooi boekje geschreven over de band die film noir prachtig in popmuziek vertaalde: Ode aan Joy Divison. Ik was erg nieuwsgierig of er een link was met de broeierige doemsong In a Lonely Place van Joy Division. ‘Caressing the marble and stone’ (Het marmer en de steen strelend). Stemmig lied. Maar nee.

Film noir is een genre bij uitstek voor de bioscoop. Je móét ze in het donker zien, die films, om de afdaling naar de vervreemding volledig te kunnen ondergaan. Om, poëtisch uitgedrukt (toe maar;), je ziel weg te slepen voor poorten van de hel. Want daar draait het om. Thuis gaat dat niet, voorzien van wat nootjes en een gezellig glaasje wijn, met de hond aan je voeten.

Vandaar dat ik er nog maar zo weinig van die klassiekers heb gezien. Double Indemnity, Gun Crazy, The Big Heat en The Big Sleep. Maar dat ga ik – Sleep no more! – de komende weken helemaal goed maken.

Meer weten? James Naremore schreef Film noir, A Very Short Introduction. Een fijn mooi boekje van Oxford University Press (isbn 9780198791744). Ben ermee bezig. Aanrader.

--

Van Marc Schoorl (Wassenaar, 1962) verschenen in onder meer De Gids, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer literaire artikelen en beschouwingen. De laatste tien jaar werkte hij vooral aan zijn ‘grote trilogie’ Autobiografie van een romanpersonage. Deel 1 is Zes broers en een zus dat in december 2020 verscheen. Het werd deels als feuilleton gepubliceerd op Bazarow.com.
Deel 2 en 3 verschijnen in 2021.

 

 

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden