Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Uit de hoek 25: De (on)deugd van Vadertje Cats

zondag 22 augustus 2021

Citaten, het internet staat er vol mee. Lang geleden had ik er aardigheid in bloemlezingen ervan door te nemen, bijna zoals je om je te verwonderen een encyclopedie kunt doorbladeren. Vroeger dan, want wie heeft er nog een encyclopedie in huis (ik, zei de gek) en doet dan nog (nooit eigenlijk, moest hij toen bekennen).

Vaak betreffen die citaten min of meer zorgvuldig gestileerde aforismen. Want het is nu eenmaal maar weinigen gegeven dat een flux de bouche als vanzelf iets oplevert. Het schijnt dat Oscar Wilde was wel zo iemand was, zijn werk staat ook vol schitterende uitspraken. En onze eigen Johan Cruijff kon er ook wat van, op zijn manier dan.

Ja, en dan kom je uit bij zo’n kanon als Shakespeare. Zo iemand kennen wij niet in onze letteren. Pas met Multatuli begint het in onze taal ergens op te lijken, zie zijn bundel met Ideeën. Eerder was er Erasmus, maar die schreef in het Latijn, die moest als filoloog niks van landstalen hebben. Een deerlijke vergissing.

Onze zogenaamde gouden eeuw, die een zwart randje heeft en volgens sommigen een dikke zwarte omlijsting behoeft, heeft qua schilderkunst heel veel opgeleverd, maar literair beduidend minder. Ook qua aforismen is het armoe troef. Dat kwam ook doordat het geloof zo’n grote rol speelde en de moraal voorop stond.

Neem vadertje Cats. Hij deed niet zozeer aan dichten als wel aan didactiek, onze Jacob. Zo populair als hij toen was, zo vergeten is hij nu. Toentertijd bezat elk huishouden een bijbel èn een dichtwerk van Cats en die werden beiden goed gelezen. Moet je nu zien. Als je ‘Cats’ intikt op Google, dan krijg je iets over een musical en een popgroep uit Volendam, naar de dichter moet je langer en verder zoeken. Ik ben geneigd dat te begrijpen.

Afkomstig uit een regentenfamilie en opgeleid tot advocaat, was hij een grootgrondbezitter die zich bezig hield met dijken in Zeeland. n een dichter die politicus werd. Een sufkop die pensionaris was en zo slaapverwekkend was dat hij het tot raadpensionaris schopte. En dus een dichter was. Maar zelfs zijn dichtertaal was statig. Dat kan toch niks wezen? Zo had je zijn Hofgedachten: godsdienstige overpeinzingen in dichtvorm bij een wandeling door een Haags hof, daar waar nu het Catshuis staat. De hedendaagse Harry zou zeggen: ‘Mèn god zeg, krèg nah tietuh!

Maar toch. Cats heeft veel gezegden dan wel spreekwoorden geboekstaafd. En die kwamen uit zijn eigen koker. Zoals: als is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel. Ietwat belerend, maar wel zo aardig (onaardig is hij nooit).

Die vader Cats toch! Ik heb hem over het Hooft gezien bij het samenstellen van mijn boekje over aforismen: Veelzeggende zinnen. Ik meende dat hij alleen maar zeer benauwd-moralistische opmerkingen concipieerde, maar nee. Vergissing! Daar kwam ik onlangs per toeval achter. Zo schreef Cats: ‘Als apen hoog klimmen willen, dan ziet men eerst haar naakte billen.’ Best leuk en origineel. Het doet denken aan die (veel latere!) uitspraak van de romanschrijver Balzac. Helaas is wat Cats schrijft minder juist of niet precies. (Balzac noteerde: ‘Nieuwe rijken zijn als apen zo behendig in hun klauterpartijen naar de toppen van de bomen. Maar als ze daarboven zijn aangekomen, zie je alleen nog maar hun schaamdelen.’)

Maar toch, Cats schreef óók: een ander heeft altijd de schuld, geen mens en ziet zijn eigen bult. Dat had hij toch maar goed gezien, vadertje Cats.

En zo vervaardigde hij wel meer aardige aforismen. Bijvoorbeeld deze algemeen bekende: al draagt de aap een gouden ring, het blijft toch een lelijk ding. Cats had de mens hoog zitten. Alleen de vrouw wat minder. Want deze observatie is helaas wat weinig geëmancipeerd: de nood die doet een oud wijf draven, ook over sloot en over graven. En deze al helemaal: het beste stuk huisraad is een goed wijf. En deze ook, maar het scabreuze maakt het wel zo aardig: wie worst eet, of een weduwe trouwt, weet nooit wat er in is gedouwd. Misschien schreef hij zulke dingen wel voor het geld, want hij schreef heus niet voor de Catse kut. Nee, zo was hij niet. Want hij had een gezin en een schone Antwerpse als vrouw (die schatrijke verwanten had). Maar: alles wat in bed wordt gesproken, dient met de lakens te worden toegeloken. Het is een echte vaderlijke uitspraak.

Ja, Cats kon raak kaatsen. En was steeds heel verstandig – aan raaskallen deed hij niet. Daardoor is het wat braafjes en stijf allemaal. Maar zo gesloten als een oester onze geboren Zeeuw was, soms kwamen er pareltjes over zijn lippen. Dat mag ook wel eens gezegd worden. Omdat helemaal niemand het zegt.

--

Van Marc Schoorl (Wassenaar, 1962) verschenen in onder meer De Gids, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer literaire artikelen en beschouwingen. De laatste tien jaar werkte hij vooral aan zijn ‘grote trilogie’ Autobiografie van een romanpersonage. Deel 1 is Zes broers en een zus dat in december 2020 verscheen. Het werd deels als feuilleton gepubliceerd op Bazarow.com.
Deel 2, 
Zo Vader, zo zoonis sinds juli verkrijgbaar en deel 3 verschijnt dit najaar.

 

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden