Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Uit de hoek 45: Inspiratie

zondag 9 januari 2022

Marc Schoorls brutale vrijplaats

Nee, het wil niet altijd lukken, lang niet altijd. Frustratie is een boom met een stam van tegenslag, bladeren als zuchten en zeer periodiek bloemen van woede. We kunnen nog heel vaak die boom in met onze wensen en verlangens. Frustratie is onze natuurlijke habitat. En helaas betekent het vaak de dood in de pot, als antipode van de heilige uh... inspiratie.

Ik vrees en verafschuw frustratie (wie niet), maar inspiratie: alleen al dat woord háát ik. Inspiratie. Zeker als het gaat om het zeurderige gebrek eraan. Om de constipatie van zeikerds. ‘Geen inspiratie’: iets belachelijkers ken ik bijna niet. Artistiekerige onzin. Maar toch, maar toch: soms overvalt het je. Dan ben je stram, stram als een plank van die boom met een stam van enzovoort...

Dan komt er niks uit je handen en al helemaal niet uit je hersenen. Dan weet je bijvoorbeeld niet eens wat je die avond op tafel wil zetten. Het is, inderdaad, de dood in de pot. Zelfs het boodschappenlijstje stelt je voor schier onoverkomelijke problemen. Want dat is natuurlijk een punt: we worden geleefd door juist die verdomde alledaagse banaliteiten. Door wissewasjes en nonsens. Het grootste gedeelte van ons leven gaat helemaal nergens over. Zo verslapen we ongeveer een derde van de dag en een ander, veel groter dagdeel zijn we feitelijk bezig met het verhelpen van akkefietjes. En worden daarbij geplaagd door hetzij een gescheurde teennagel, een pijntje in de rug dan wel opspelende hormonen. Want ook het lichaam eist zijn tol. Maar die kleine kopzorgen zijn het ergst: net zo ontzettend irritant als snerpende muggen tijdens de nachtrust op een mooie zomeravond. Ja, je bent pas gezond en je voelt je pas goed als je al dat soort hindernissen en ergerlijkheden gladjes kunt vergeten: een hele opgave.

Multatuli schreef al ergens in zijn Ideeën dat dat de grote Vragen des Levens, wat die dan ook behelzen mogen, heel wat minder ergerlijk zijn dan de kleine banale noden. Die kopzorgen van elke dag. Daarom, zo schreef Douwes-Dekker, behelzen de ergste plagen uit dat beroemde Bijbelverhaal tamelijk alledaagse kwellingen, zoals vlooien, schurft en langdurige, winterse duisternis.

Met schrijven kun je dat dus ook hebben. Zeker als je een beetje lui bent aangelegd – en wie is dat niet? Dan staart het papier je brutaalweg aan. Witter dan dat jij je leeg voelt. "Ik ben Brahman, maar we zitten zonder meid." Zo voelt dat. Als een God vissend in het diepst van je veronderstelde gedachten – zonder hengel.

En zoiets had ik, gister, en het gebeurt me wel vaker. Ik was op. Lek. Gedachtenloos. Maar misschien gaf ik er te graag en te veel aan toe en was ik eigenlijk gewoon lui. En dat idee maakte me kwaad  – op mezelf. Heel kwaad. Wat een geluk is bij groot ongeluk, want woede kan doen bloeien. Ah, die schitterende bloemen van het kwaad! Baudelaire bezong ze al. Hun parfum werkt als een levenselixer. Door mijn kwaaie woede brak het zweet me uit. Ik moest aan de slag en wel onmiddellijk! Het cliché luidt niet voor niets dat scheppen voor 10 procent inspiratie is en dus voor 90 procent transpiratie. We spreken dan ook van scheppend werk – en dat is het: werk. Huppekee!

Zo zijn heel veel boeken geschreven in een vlaag van zulk een begeestering. Zwetend van opwinding schreef Douwes Dekker in een paar weken tijd zijn Max Havelaar in de kou van een Brusselse zolderkamer. Willem Frederik Hermans perste zijn Tranen der acacia’s er in pak ’m beet een halfjaartje uit, helaas vaak onderbroken door schrijfopdrachten om den brode: honger is het alledaagse kwaad. Ik heb altijd gelijk, zijn laatste boek voordat hij in Groningen als universitair docent aan de slag ging vanwege het reguliere inkomen, stond daadwerkelijk in een halfjaartje op papier.

En Vestdijk is een nog bekender voorbeeld. Hij was zoals bekend een nogal bipolair geval, maar hoe je het ook bekijkt een begenadigd auteur: hij zweeg totaal, als de hatelijk meesmuilende duivel, òf hij schreef sneller dan God kon lezen. Het was totale frustratie of een niet te houden inspiratie. Een tussenweg was er niet. En daarom doen zijn schier onafzienbare boeken soms denken aan derrie, aan woorddiarree. Grunberg, nog begenadigder, loopt ook nogal leeg. Maar wat een boeken! 

Ja, ik neig er soms zelfs toe te geloven dat de beste boeken in een vloek en een zucht geschreven worden. 'Aus einem guss'. Maar dat is natuurlijk niet zo. Flaubert ging elke dag weer de strijd aan om drie woorden in de goede slagorde te zetten –  om daarna een paar schitterende, lange brieven vloeiend uit zijn pen te laten stromen. Dan luchtte hij zijn hart en bovenkamer, dan liet hij zijn geest waaien.

Ja, daar gaat het steeds om, daar draait het om, als planeten rond een zon, als liefdesengelen rond een god: de geest. Die moet je hebben, dat vluchtige kreng, en je moet die ongrijpbare demon ook nog eens zien vast te houden. 'The spirit' oftewel die 'Begeisterung': de geest die je vervolgens als vanzelf in vervoering brengt. Dááruit bestaat de genade die de kunstenaar zoekt. Maar die ligt niet voor het oprapen. En daarom grijpen vele graag naar de fles als het niet goed wil lukken. Maar als de geest uit de fles komt, blijft die in je hoofd binnen zitten. Zo van: bekijk het maar, verrader. En die geest, dat spook in je hoofd, heeft gelijk: onder de kurk gaan misschien wel zoete dromen schuil, maar geen creativiteit.

--

Van Marc Schoorl (Wassenaar, 1962) verschenen in onder meer De Gids, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer literaire artikelen en beschouwingen. De laatste tien jaar werkte hij vooral aan zijn ‘grote trilogie’ Autobiografie van een romanpersonage. Deel 1 is Zes broers en een zus dat in december 2020 verscheen. Het werd deels als feuilleton gepubliceerd op Bazarow.com.
Deel 2, 
Zo Vader, zo zoonis sinds juli verkrijgbaar en deel 3 verschijnt dit najaar. Eind augustus verscheen Glas in lood, 100 jaar W.F. Hermans.

 

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden