Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Uit de hoek deel 4. Gelaagdheid

zondag 14 februari 2021

Marc Schoorls brutale vrijplaats

Ik heb een gloeiende hekel aan interessantdoenerigheid. Er zijn genoeg intellectuelen, kunstenaars en schrijvers die dat veel beter kunnen dan ik. En ik heb ook zeker een afkeer van literetuurderigheid, al heb ik zoals Multatuli zegt schoolgegaan.

Literatuur? Een verhaal is een verhaal is een verhaal.

Maar rozen hebben doornen. En een stengel. En bloeien op in een bodem die verrijkt wordt met mest. En wat nu is een vertelling anders dan een rozentuin? Een welriekend hof vol kleurenpracht, maar waarin je je lelijk kunt prikken en waar het, als je goed ruikt, ook best wel stinkt. Ik voor mij doe mijn best zoiets van mijn verhalen te maken. Het moet niet alleen maar rozengeur en maneschijn zijn, nee. Dat is duidelijk.

De allereerste recensie, waar ik blij mee was, gaf fatsoenlijk weer wat het eerste boek van Autobiografie van een romanpersonage behelst. Die recensent had ook oog voor de personages en de couleur locale.

Nu heb ik ook een hekel aan wat recensenten noemen ‘de gelaagdheid’ van een werk. Maar toch. Die recensent in kwestie had geen oog voor wat zich in de onderlaag bevindt van dat eerste deel uit die boekenreeks met die paradoxale titel. Niet dat ik hem dat kwalijk neem. Waarom zou ik? Ik zag het zelf tot voor kort ook niet. Raar is zoiets.

De eersteling Zes broers en een zus heeft als ondertitel De genese van een gezin. Maar jawel, De ontdekking van het leven had wellicht een betere geweest. Want het begint al meteen in de Proloog met een doodskus en daarmee met de ontdekking van de dood. En dáármee begint het echte leven, nietwaar?

Iets later ontdekt de jonge Cor zijn liefde en daarmee zijn kleine sadisme. Het allereerste meisje waar hij wat voor voelt, doet hij verdriet. Weinig later ontdekt hij de pure liefde die, ontdekt hij, onmogelijk is in de kleine, burgerlijk-benauwde wereld waarin hij leeft.

Een vaag vriendje doet hem kennismaken met de menselijke kwaadaardigheid. In het prille voorjaar in een park gooit dat jonge vriendje de uit een eendennest gehaalde eieren vlak voor Cor’s voeten kapot. Zoals Cor later zelf voor de lol en samen met anderen kikkers doorzeeft met papieren pijltjes. En zoals hij gezellig met zijn broers een merel doodschiet.

The horror. The horror.

Wat valt er nog meer te ontdekken in een mensenleven?

Nou, hij ontdekt de kracht van een vertelling (je zou het desnoods ‘de Literatuur’ kunnen noemen) als hij in shocktoestand bij de buren belandt en een raar verhaal opdist over twee popmuzikanten die hij op tv een lied ten gehore hoort brengen.

Met de buurmeisjes ontdekt hij als knul in hun bedompte schuur de wellust en seks.

Marktkooplieden en een bollenboer doen hem kennismaken met de wereld van de handel en de wandel van het bedrog.

Het eerste deel eindigt met de geboorte van een jonger broertje, maar het is symbolisch gezien zijn eigen volwassenwording: hij zegt ook dat hij niet meer bij ‘de kleintjes’ hoort.

Dus het is geen coming of age, dat verhaal, die roman, het is een bewustwording, een ontdekking van zichzelf en het schouwtoneel dat de wereld is. De grote gruwel ervan –  en het mooie in de benarde marge. Dus dat wat we het leven noemen. La vie en rose pleine d’épines.  (Deel 2 begint zo’n beetje met de dood van een oud iemand, de oma van wat zijn beste vriendje wordt, die zelf ook komt te overlijden.)

Heb ik dat nou allemaal bewust gedaan en erin gestopt? Nee. Ik ben, zou ik bijna zeggen, Connie Palmen niet. Die zei onlangs in een groot interview over haar debuut De wetten dat voor de thematiek ‘de analyse van Goethe’s Faust belangrijk was. (...) Voor de vorm had ik de wetten van de Bildungsroman bestudeerd.’ Verder speelde volgens haar in elk hoofdstuk ‘een driehoeksverhouding die gebaseerd was op de theorie van René Girard, de triangel van de begeerte. En het getal zeven natuurlijk: zeven jaar, zeven mannen, de zeven “consten” uit Mariken van Nimwegen. Dat speelde allemaal een rol.’ 

Dat het boek er nog zo eenvoudig uitziet, constateerde ze niet zonder een zelfironische vorm van humor, is een wonder.

En dan zijn we er nog niet. De epilepticus in het boek heeft la Palmen  ‘voornamelijk gebaseerd op Dostojevski en Thomas Mann. De kennis van de fysicus heb ik van mijn broer Jos. Die vertelde mij vroeger de schitterendste verhalen over de wet van Newton en de grote veranderingen die door de kwantummechanica in gang werden gezet.’

Halleluja!

Nee, dat had ik allemaal niet. Totaal niet. Geen idee. Ik schreef gewoon een verhaal dat losjes op mijn eigen wederwaardigheden is gebaseerd. Een tikkeltje onnozel of laat ik zeggen: in alle onschuld. Ik wou voor mezelf de literatuur opnieuw uitvinden zònder literair te doen. Na mijn jarenlange bakzeilen in de uitgeverswereld had ik nul pretenties meer. Het was windstil in mijn kamer. De gevulde koek was ook al op. Ik deed hem met de droge kaakjes die mijn levensfeiten zijn.

Maar die ‘gelaagdheid’ in mijn eigen debuut, daar kwam ik pas later achter, toen die eerste recensie was verschenen. Toen begon ik er eens èn heel bewust over na te denken. En ik keek er zelf van op. Maar het is geloof ik wel hoe het werkt, in het on- of onderbewuste van een schrijver. Niet dat ik daar verder verstand van heb. Ik denkt zelfs dat niemand daar echt verstand van heeft of zelfs maar kan hebben.

--

Van Marc Schoorl (Wassenaar, 1962) verschenen in onder meer De Gids, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer literaire artikelen en beschouwingen. De laatste tien jaar werkte hij vooral aan zijn ‘grote trilogie’ Autobiografie van een romanpersonage. Deel 1 is Zes broers en een zus dat in december 2020 verscheen. Het werd deels als feuilleton gepubliceerd op Bazarow.com.
Deel 2 en 3 zullen in 2021 verschijnen.

 

 

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden