Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Uit de hoek deel 9. Over zwaluwen en oude gedichten

zondag 21 maart 2021

Marc Schoorls brutale vrijplaats

Voorjaar! Zin an! En de eerste zwaluw is reeds gesignaleerd. Ach, in februari al. Maar één zwaluw enzovoort. Zelf heb ik er nog niet eentje gezien, al kijk ik er – letterlijk en figuurlijk – wel naar uit. Elk jaar weer. Wat een magnifieke beestjes! Dan heb ik het over de boerenzwaluw, waarvan de vogelgids meldt dat ze ‘het archetype van de zwaluw’ uitmaken. De huiszwaluw volgt snel. En pas met het arriveren van de gierzwaluwen rond 1 mei kan de zomer echt beginnen. De nestjes, de eieren... 

De Nederlandse literatuur is ook begonnen met een zwaluw. Echt waar. En niet met die bekende Hebban olla vogala enzovoort. Dat mogen wel de oudste dichtregels in de Nederlandse taal zijn, maar het is níét het oudste gedicht van Neerlands bodem. Want dat is het gedicht De hirundine, in vertaling Over de zwaluw, van ene Radboud van Utrecht. Bijna niemand die het kent. Het kreeg dan ook pas in 1876 zijn eerste uitgave. Duizend jaar later!

En pas in 1947 werd er voor het eerst een artikel aan gewijd in het katholiek-literaire blad Roeping. De auteur daarvan, Van Gool, schrijft:  ‘Ik ken geen Nederlander die in het Latijn heeft gedicht met meer fijne natuurlijkheid.’

Ik kan het beamen – voor zover ik het Latijn machtig dan ben, hè? Niet dus;) Ik hou me vooral vast aan de vertaling, van die van de classicus René Veenman.

Maar het is een alleraardigst gedichtje is. Voorjaarfris van toon en met gevoel voor de schoonheid van de natuur. ‘Want zweef ik door de lucht, dan lacht de hemel blij het dichte koren toe.’

Het is gemaakt door die latere bisschop. Zijn andere overgebleven werk is allemaal religieus van aard. Heiligenlevens en zo. Maar dit gaat godzijdank niet over God maar over een vogeltje. Het is waarschijnlijk een jeugdwerk van een nog ondeugend Radboudje. (‘Boudje, wat zit je daar neer te krabbelen?’ ‘Een ode aan God, moeder.’) Zijn Friese moeder was een afstammelinge van de Friese koning Radboud. Zijn rijke vader kwam uit Namen.

De onlangs overleden Utrechtse dichteres Catharina Boer (1939-2019) vernoemde haar bloemlezing ernaar: Hirundine. ‘Herhaald stijgt zij op uit oude boeken, / de zwaluw, groet haar oerland of schrijft / zich draaiend zoek tussen aarde en hemel.’ Ook best aardig.

Het spijtige is natuurlijk dat je steeds minder zwaluwen ziet. Het boerenland verdwijnt. Zelfs het Financieel Dagblad berichtte erover! In een artikel over de verschraling van notabene de Achterhoek, waar snijmaïsakkers zijn verschenen waar ooit kruidige bloemenweiden waren. Met koeien. En een tuinpad. Ik herinner het me nog goed. In mijn jeugd brachten wij daar twee keer een zomervakantie door.

Ach wat, ik ben geboren in het jaar dat Rachel Carson’s Silent Spring werd gepubliceerd. Deze heldin verweet de chemische industrie het verspreiden van desinformatie. En het ambtelijke apparaat gemakzuchtigheid bij het  accepteren van al die leugenachtige marketing. Silent Spring wordt wel gezien als het begin van de milieubeweging en is uitgeroepen tot een van de 25 belangrijkste wetenschappelijke boeken aller tijden. Ik begrijp dat wel. Carson luidde als een van de eersten de noodklok. De Nederlandse titel van haar boek is nog treffender: Dode lente.

‘Alles op de wereld is er om te eindigen in een boek,’ dichtte Mallarmé. Daar begint het beangstigend veel op te lijken.

 Want ja, om de bekendste Nederlandse dichtregel te parafraseren: wat is een nieuwe lente zonder een nieuw geluid?

O, ook de literatuur kan niet zonder lente, zonder een nieuw geluid.

Daarom (ha!)  bracht ik onlangs de debuutroman Zes broers en een zus uit. Het maakt deel uit van de cyclus ‘Autobiografie van een romanpersonage’, waarvan drie af zijn; aan het vierde wordt gewerkt. Dit eerste deel is, merkte een criticus op, de enige oorspronkelijk Nederlandse roman over een disfunctioneel katholiek gezin. En daar is de toon ook naar: alles gaat mis, maar het gaat carnavalesk mis. Er valt, jawel, veel in te lachen. Tragiek kan hilarisch zijn, nietwaar? 

Dit voorjaar komt deel twee uit: Zo vader, zo zoon. En verder publiceer ik een mooi boekje over het aforisme in de Nederlanden en ver daarbuiten: Veelzeggende zinnen.

Want één zwaluw maakt nog geen zomer.

--

Van Marc Schoorl (Wassenaar, 1962) verschenen in onder meer De Gids, Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer literaire artikelen en beschouwingen. De laatste tien jaar werkte hij vooral aan zijn ‘grote trilogie’ Autobiografie van een romanpersonage. Deel 1 is Zes broers en een zus dat in december 2020 verscheen. Het werd deels als feuilleton gepubliceerd op Bazarow.com.
Deel 2 en 3 zullen in 2021 verschijnen.

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden