Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Muhammad and the Believers

At the Origins of Islam

Auteur(s): Donner, Fred M.
Taal: Engels
2 recensies
Muhammad and the Believers
Muhammad and the Believers

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jona Lendering

Het ontstaan van de Islam (deel 1)

[Recensie] Wanneer kwam er een einde aan de Oudheid? Wat vormt het begin van de Middeleeuwen? Het is moeilijk alle aspecten te benoemen, maar je zou in elk geval het verdwijnen van het keizerlijk bestuur uit West-Europa kunnen noemen: geen Romeinse staat, geen Romeinse belastingen, geen Romeinse legers. In het oosten was de overgang echter minder abrupt. Het Byzantijnse Rijk ging door met het heffen van belastingen, kon zijn legers onderhouden en overleefde. De grote oorlog tegen de Sassanidische Perzen werd gewonnen, al leidde die tot zo’n enorme verzwakking dat meteen daarna Syrië, Palestina en Egypte moesten worden afgestaan aan de Arabieren.

Er was ook een mentale overgang. Voor de ouden waren ‘wij’ en ‘zij’ identiek geweest aan ‘de Grieks-Romeinse beschaving’ en ‘de barbaren’. In de Middeleeuwen was de voornaamste tegenstelling die tussen christendom en islam, zoals mooi is beschreven door D.L. Lewis in God’s Crucible.

De opkomst van de islam was beslissend voor de overgang van Oudheid naar Middeleeuwen, en dat maakt Mohammed een van de invloedrijkste personen uit de geschiedenis. Zonder hem zou er immers geen islam zijn geweest en had het Byzantijnse Rijk zijn oostelijke gebieden niet verloren. De profeet, zijn boodschap en zijn volgelingen vormen daarom een extreem belangrijk onderwerp voor wie zich bezighoudt met de Oudheid.

Ze vormen geen makkelijke onderwerp. Onze voornaamste bronnen zijn de Koran, die geen geschiedenisboek vormt, en de overleveringen (hadith), die vaak vele jaren na het ontstaan van de islam zijn opgeschreven. Erger nog, sommige overleveringen werden al vanaf het begin met wantrouwen bejegend. Er ontstond echter ook een wetenschappelijk te noemen benadering van wat wel authentiek zou zijn. Zich daarop baserend schreef Ibn Ishaq zijn extreem invloedrijke Leven van de profeet, rond 750, meer dan een eeuw na de dood van Mohammed.

Het is geweldige literatuur, die je meteen doet begrijpen waarom moderne geleerden de vermelde gebeurtenissen hebben aanvaard als in wezen historisch. Alleen de wonderverhalen werden genegeerd. Het resultaat was dus een min of meer gerationaliseerde legende, zoals in Maxime Rodinsons beroemde Muhammad (1960). Deze visie is sindsdien canoniek geworden – Karen Armstrongs Muhammad. A Prophet for Our Time is een voorbeeld – maar we zouden toch hebben gehoopt op iets dat kritischer was dan “geloof alles in de bronnen, tenzij de natuurwetten worden opgeschort”.

Dus ontstond een speurtocht naar de historische Mohammed. Zo kregen we, om eens iets te noemen, de Luxenberg-these, die erop neerkomt dat de Koran niet is geschreven in het Arabisch, maar in een mengvorm van Aramees en Arabisch. Dit is niet zo vergezocht als het lijkt, want Syrië was erg belangrijk voor de vroege islam en de Koran is inderdaad geschreven in een zogeheten defectief schrift, zonder klinkers en met de mogelijke verwisseling van medeklinkers. (Voordat de Arabieren puntjes gingen plaatsen bij hun letters, konden de bt en th eenvoudig worden verward.) Deze theorie helpt inderdaad enkele kleinere problemen oplossen, maar zadelt ons op met een nieuw, groot probleem: we moeten aannemen dat er een tijd is geweest waarin de Koran niet werd gereciteerd, waardoor men de oorspronkelijke taal kon vergeten. Dat is niet bijster aannemelijk (meer).

De grens tussen domme kwakgeschiedenis en kwaadaardige misleiding wordt de laatste jaren behoorlijk vaak en vér overschreden. Hoewel het zeker is dat nestoriaanse en monofysitische christenen het Byzantijnse Rijk verlieten om in de Syrische en Arabische woestijnen te gaan leven, en hoewel vaststaat dat christenen meevochten in de eerste Arabische legers, is het absurd aan te nemen dat de islam is ontstaan uit onbegrepen monofysitische hymnen en gebeden. Het is waar, ‘Mohammed’ betekent ‘Gezegend’, maar het is niet waarschijnlijk dat mensen die een een Aramese versie van “Gezegend is hij die komt in de naam des Heren” zongen, zich op een gegeven moment gingen afvragen wie die meneer Gezegend toch was, en vervolgens anekdotes gingen verzinnen over zo’n meneer, en die tot profeet uitriepen. Wie zoiets beweert, neemt aan dat Arabieren dommer zijn dan andere mensen. Dat is boosaardig.

Dat laat onverlet dat er goede vragen zijn te stellen over de historische Mohammed. Veel moderne antwoorden zijn echter onzin. Ik meende daarom dat het onderzoek een doodlopend straat was ingegaan. Ik zat er echter naast, zoals ik in mijn volgende stukje zal uitleggen.

Eerder verschenen op Mainzer Beobachter

Op donderdag 20 mei 2021, 20.00 uur (online) geeft historicus en archeoloog Jona Lendering een inleiding over zijn nieuwe boek Bedrieglijk echt. Daarna gaat DLVA hoofdredacteur Roeland Dobbelaer met hem in gesprek en is er gelegenheid voor het stellen van vragen. Kijk hier voor meer informatie.

Recensie door: Jona Lendering

Het ontstaan van de islam (2)

[Recensie] Zoals ik al aangaf, meende ik dat het onderzoek naar de historische Mohammed een doodlopende weg was. Aan de ene kant is veel van de kritiek op de gerationaliseerde legende die moest doorgaan voor een wetenschappelijk beeld, volledig terecht: de bronnen zijn inderdaad laat, de aanwezigheid van christelijke soldaten in de islamitische legers schreeuwt om een verklaring, en de overlevering van de Koran is – zonder wetenschappelijke uitgave – onduidelijk.

Tegelijk zijn de voorgestelde alternatieven nog erger dan de kwaal, en helpt het ook al niet dat sommige arabisten vooral politiek bedrijven. (In het tweede deel van De historische Mohammed schiet Hans Jansen bijvoorbeeld over zijn doel.) Ik meende daarom dat we niet langer konden achterhalen wat er echt is gebeurd in Mekka en Medina in de eerste helft van de zevende eeuw.

Ik was echter te somber, zo heb ik ontdekt. Ik las zojuist Fred Donners vrij recente boek Muhammad and the Believers, dat we mogen beschouwen als het equivalent van E.P. Sanders’ The Historical Figure of Jesus: een no-nonsense boek over een religieuze vernieuwer dat, zelfs als niet elke geleerde het met elk aspect eens zal zijn, een gerespecteerde basis wordt voor verdere discussie. Ik ben onder de indruk van Donners boek.

Mohammed zou, zo lees ik, er niet op uit zijn geweest een nieuwe religie te scheppen. Hij was een radicale monotheïst, die in zijn gezelschap elke jood, christen of Arabier die in één God geloofde wilde opnemen. Aan deze oecumenische consensus voegden de gelovigen enkele eigen geloofsstandpunten toe, maar het voornaamste punt was toch het geloof in het einde der tijden, dat nabij zou zijn en dat alleen door gelovigen zou worden overleefd. Ze wilden de mensheid voorbereiden op het Laatste Oordeel, waarbij samenwerking tussen rechtgeaarde monotheïsten de kern van de zaak vormde.

Het was pas veel later, in de vroege achtste eeuw, dat de moslims zich begonnen te beschouwen als een aparte religie. Een van de redenen was dat de gelovigen begonnen te begrijpen dat hun ideeën onverenigbaar waren met het triniteitsdogma van de christenen. Een andere factor, minstens even belangrijk, was de ontdekking dat niet alle volken de Koran zouden aanvaarden als belangrijkste openbaring en Mohammed als het zegel der profeten. Hieraan kan het einde van de islamitische expansie hebben bijgedragen: de verovering van Oezbekistan was moeizaam geweest en een crisis in Andalusië maakte verdere expansie in Europa onwaarschijnlijk. Het is geen punt waarop Donner lang ingaat.

Hij vertelt zijn verhaal goed. Ik vond het echt een fijn boek, niet alleen omdat de algemene these me niet onaannemelijk toeschijnt, maar ook omdat Donner en passant tal van interessante observaties biedt. Zo merkt hij bij zijn behandeling van de grote veroveringen op dat diplomatie vermoedelijk een grotere rol speelde dan we uit onze bronnen kunnen afleiden. Hij kan gelijk hebben: misschien zijn de veldslagen inderdaad de gewelddadige onderbrekingen van een meestal vreedzaam proces van bekering tot een oecumenische vernieuwing. Archeologen hebben in elk geval vastgesteld dat de Byzantijns-Sassanidische Oorlog van 602-628 de oorzaak is van de enorme verwoestingen en de crisis van het stedelijk leven, die vroeger aan de opkomst van de islam werden toegeschreven. Ik kan me goed voorstellen dat de kaalslag van die oorlog de ideale voedingsbodem was voor de combinatie van egalitarisme, monotheïsme en apocalyptiek: ze moet voor de overlevenden, die woedend moeten zijn geweest op de Byzantijnse en Sassanidische elites, onweerstaanbaar aantrekkelijk zijn geweest..

Apocalyptische ideeën waren, zoals Donner meldt, nog actueel aan het einde van de zevende eeuw, en ik denk dat hij gelijk heeft als hij schrijft dat de Rotskoepel in Jeruzalem, waarvan niemand weet waarom hij is gebouwd, diende als

“the locale in which [Caliph] ‘Abd al-Malik (or one of his successors), as leaders of the righteous and God-fearing empire of the Believers, would hand over to God the symbols of sovereignty at the moment the Judgment was to begin.”

Het idee dat de gelovigen van oorsprong oecumenische monotheïsten waren die geloofden dat het Laatste Oordeel aanstaande was, is simpel. Misschien te simpel, maar terwijl ik dit boek las, vroeg ik me af waarom niemand dit eerder heeft bedacht. Nu Muhammad and the Believers er ligt, vind ik het moeilijk er anders over te denken. Het verklaart bijvoorbeeld waarom zoveel christelijke soldaten vochten in de Arabische legers en waarom in 800 nog een zoroastriaan kon werken als belastinginner in het noorden van Mesopotamië. Voorlopig ken ik geen beter boek dan dat van Donner.

Eerder verschenen op Mainzer Beobachter

Op donderdag 20 mei 2021, 20.00 uur (online) geeft historicus en archeoloog Jona Lendering een inleiding over zijn nieuwe boek Bedrieglijk echt. Daarna gaat DLVA hoofdredacteur Roeland Dobbelaer met hem in gesprek en is er gelegenheid voor het stellen van vragen. Kijk hier voor meer informatie.

Samenvatting

Looks at the history of Islam, arguing that its origins began with the "Believers" movement that emphasized strict monotheism and righteous behavior that included both Christians and Jews in its early years

€ 24,95

Verwachte leverdatum: zaterdag 15 mei


Taal
Engels
Bindwijze
Paperback
ISBN
9780674064140
Verschijningsdatum
januari 2012
Druk
1
Aantal pagina's
304 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
700: Theologie algemeen
Categorieën

Uitgever
Harvard University Press

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden