Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Feitenkennis

10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt

Auteur(s): Hans Rosling
Taal: Nederlands
0,1/5
2 recensies
Feitenkennis
Feitenkennis
Feitenkennis

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Sanne Deurloo

Hartverwarmend handboek voor helder denken

Recensie van Feitenkennis – 10 redenen waarom we een verkeerd beeld van de wereld hebben en waarom het beter gaat dan je denkt

Feitenkennis van Hans Rosling is een pleidooi voor helder en kritisch denken en tegelijkertijd een handboek met richtlijnen over hoe dat te doen. Een lekker lezend en verrassend vaak ontroerend boek omdat het ook de wereld achter de feiten toont.

Er zijn nu 2 miljard kinderen van 0 tot 15 jaar oud op de wereld. Hoeveel kinderen zullen er volgens de Verenigde Naties in het jaar 2100 zijn?
A: 4 miljard
B: 3 miljard
C: 2 miljard

Met dit soort vragen begint Feitenkennis, het boek dat Hans Rosling schreef in samenwerking met zijn zoon en schoondochter. Voor de meeste mensen komt het antwoord als een positieve verrassing: het is C: 2 miljard. Misschien had je het goed als je Rosling kent van zijn TEDTalks. Daarin liet de wereldgezondheidsexpert en data-grootmeester al zien dat het beter gaat met de wereld dan we denken, in heldere woorden en met bewegende ‘bubbel-grafieken’ waarmee hij zijn verhalen ondersteunde. De bubbels in die grafieken staan voor landen, waarbij de bevolkingsomvang de grootte van de bubbel bepaalt. In de animatie liet hij zien dat al die bubbels opschuiven richting de positieve kant van de grafiek. Bij Rosling is dan ook meestal het meest positieve antwoord het juiste.

Chimpansee

Rosling hield vergelijkbare lezingen over de hele wereld voor allerlei soorten publiek: van gezondheidswerkers, investeerders, studenten, bevolkingsdeskundigen, wereldleiders, journalisten, actievoerders tot Nobelprijswinnaars toe. Hij begon de laatste jaren altijd met een aantal vragen over veranderingen in bevolkingsgroei, wereldgezondheid, economie. Zijn publiek scoorde vrijwel altijd slechter dan 33 procent, of zoals Rosling het zegt: “zoals een chimpansee het zou doen die random een antwoord kiest”. Je bent dus in goed gezelschap als je bovenstaande vraag niet goed had.

Rosling merkte dat mensen, zelfs als ze de juiste gegevens hadden, nog steeds neiging hadden de toestand van de mensheid slechter voor te stellen dan hij is. Eerst frustreerde hem dat, maar toen ging hij zich afvragen hoe dat kwam. In dit boek legt hij uit dat ons “overdramatisch wereldbeeld zo moeilijk te veranderen is, omdat het wordt veroorzaakt door de manier waarop onze hersenen werken”. Hij toont ons in heldere woorden en met geinige tekeningetjes in welke gedachtenvalkuilen we telkens weer vallen en hoe we dat zouden kunnen omzeilen.

S-baan

Daarmee is het boek niet alleen een pleidooi voor helder denken, maar ook een handboek met richtlijnen. Ze staan steeds in een rijtje aan het einde van elk hoofdstuk. Bijvoorbeeld: pas op voor twee uitersten die met elkaar worden vergeleken. Als je bijvoorbeeld de armste en de rijkste mensen van de wereld met elkaar vergelijkt, vergeet je dat het merendeel van de mensen zich daartussen bevindt en dat het eigenlijk interessanter is om te kijken hoe het hen vergaat. En ga er niet vanuit dat een grafiek een rechte lijn is: de meeste trends volgen een S-baan, een glijbaan of een vorm van een bult. Het is echter de tekst in de hoofdstukken zelf, met de verhalen van Rosling, die zorgen dat de boodschap echt blijft hangen.

Rosling pleit ervoor de wereld achter de feiten te zien. Dat is in dit boek niet moeilijk, want hij schrijft ontwapenend over zijn ervaringen en de fouten die hij zelf heeft gemaakt. Met treffende voorbeelden laat hij zien wat armoede met mensen doet en ook wat het betekent als mensen een iets hoger inkomen hebben. Vanaf ‘onze hoogte’ lijken de inkomensverschillen van armere mensen arbitrair (‘ze zijn allemaal heel arm’) maar in de praktijk is er een groot verschil tussen 1 dollar per dag, 4 dollar per dag of 16 dollar per dag.

Het is belangrijk dat we de feiten beter kennen, want alleen dán kunnen we de wereld verder verbeteren. Rosling zegt namelijk wel dat het beter gaat maar niet dat de wereld daarmee goed is. Er is nog heel veel dat verbeterd moet worden, maar veel van de methoden die we toepassen, werken al. We hoeven geen nieuwe oplossingen te bedenken, we moeten alleen zorgen dat we doorgaan met de goede maatregelen.

Zo is de beste methode om iets aan de groeiende wereldbevolking te doen onderwijs voor meisjes, verbetering van de positie van vrouwen, betere gezondheidszorg en verbetering van de welvaart. Als we daarvoor zorgen dan maakt het niet uit welke religie mensen aanhangen, waar ze wonen of wat hun cultuur is, dan daalt het gemiddeld aantal kinderen per vrouw tot onder de twee.

Het enige jammere aan deze Nederlandse vertaling is dat Nederland niet in het rijtje landen staat waarvoor steeds wordt vergeleken hoe goed ze scoren in kennis over de toestand van de wereld. Er is hier geen groot onderzoek met de vragenlijsten geweest. Maar niet getreurd: je kunt op de prachtige website Gapminder de vragenlijst zelf invullen en daarna verder scrollen langs alle prachtige grafieken.
Rosling overleed in 2017, vóór zijn boek verscheen onder de oorspronkelijke titel Factfulness – how to really understand the world. Hij hoopte dat hij met dit boek de mensheid eindelijk van zijn dramatische onwetendheid zou kunnen afhelpen. Het verschijnt dan ook in 24 verschillende talen. Het is een boek dat iedereen zou moeten lezen. Want zoals Rosling zegt in het laatste hoofdstuk, genaamd Laatste woorden: “een op feiten gebaseerd wereldbeeld is handig, net als GPS dat is, om je weg te vinden in een vreemde stad, maar waarschijnlijk belangrijker: je voelt je er prettiger door, want je snapt dat we de wereld beter kunnen maken”.
Eerder verschenen op Kennislink met daar ook aandacht voor het project Dollarstreet. Voor het fotoproject Dollar Street, ook in het boek, zijn wereldwijd 264 gezinnen vastgelegd, met hun bezittingen in hun eigen leefomstandigheden. Het laat zien dat er meer overeenkomst in ‘cultuur’ zit tussen inkomensniveaus dan tussen landen of religies.

Recensie door: Isolde Kors
2/5

Vooruitgangsdenken heroverwogen

[Recensie] De Zweedse Hans Rosling is internationaal bekend van zijn TedTalks en zijn project Gapminder. In 2018 kwam zijn laatste boek Feitenkennis uit. Rosling was tijdens het schrijven van dit boek ernstig ziek, hij leedt aan aalvleesklierkanker. Om deze reden werkte hij samen met zijn zoon Ola Rosling en diens vrouw Anna Rosling Rönnlund. Zij rondden het boek af toen Hans in 2017 overleed. Het boek ontving wereldwijd, of ten minste in de westerse wereld, veel lovende kritieken. Onder de bewonderaars van Rosling’s werk behoren Bill Gates en Barack Obama, niet de minsten dus.

Hans Rosling begon zijn carrière als arts en werd uiteindelijk hoogleraar internationale gezondheid. Met zijn werk zette hij zich in voor het verbeteren van zorg wereldwijd, waarbij hij zich richtte op de verbanden tussen armoede en gezondheid. Rosling bezocht regelmatig internationale congressen over dit onderwerp. Hier begon hij zijn presentaties vaak met een quiz, om te testen hoeveel zijn publiek wist van de staat van gezondheidszorg en armoede wereldwijd. 

Tot zijn verbazing bleek dat, welk publiek hij ook voor zich had, mensen steevast een onjuist wereldbeeld hadden. Een ‘overdramatisch wereldbeeld’, aldus Rosling. Hij vroeg zich af waar dit door kwam, en begon het te onderzoeken. Hans’ conclusie: het overdramatische wereldbeeld wordt veroorzaakt door de manier waarop onze hersenen werken. En het leidt tot problemen: want als mensen niet weten wat het positieve effect is van wereldwijde ontwikkelingsacties, zullen zij de moed verliezen om nog meer te investeren in ontwikkeling. Dus begon zijn missie om mensen over deze instincten te onderwijzen, en zo onjuiste wereldbeelden tegen te gaan.

Zijn bevindingen vatte hij samen in Feitenkennis. Hier zet hij de tien instincten die een onjuist wereldbeeld veroorzaken uiteen, en beschrijft hoe je ze tegen kan gaan. Met dit boek willen de Roslings de wereld laten zien “hoe die werkelijk is” (p. 27). Ze sporen lezers aan om kritisch te blijven nadenken over hun eigen wereldbeeld, en ontkrachten een aantal mythes over de wereld die een ‘overdramatsich wereldbeeld’ veroorzaken. Het doel is de lezer uiteindelijk “positiever, minder gestrest en hoopvoller” te stemmen. Het is zeker een nobele missie te noemen.

Toch brengt het boek wat kwesties met zich mee. In theorie is het laten vormen van een ‘realistisch wereldbeeld’ een sterk plan, maar in de praktijk blijkt dit lang niet zo makkelijk als Rosling voordoet. Rosling noemt zichzelf een ‘possibilist’: iemand die tegen het dramatische wereldbeeld ingaat, maar gedurende het boek zien we dat de Rosling’s zelf ook niet aan hun instincten kunnen ontsnappen. Op meerdere plekken in het boek vervallen ze in een soort denken wat regelrecht tegen hun eigen adviezen in gaat. Neem het generalisatie instinct: volgens de Roslings moet je waakzaam zijn om groepen niet te generaliseren. Op een andere plek in het boek stellen ze echter: “Vroeger is niet zo mooi als oude mensen zeggen, ze romantiseren het”. Beroepen ze zich daar niet op een generalisatie? Vroeger zal het zeker niet voor alle mensen slechter zijn geweest lijkt me. Een ander advies van de Roslings is dat men niet zomaar af moet gaan op gemiddelden, omdat die nooit het hele plaatje laten zien. Ze vergeten echter dat dit hele boek gebaseerd is op gemiddelden. “Over het algemeen gaat het beter met de wereld”, maar dat betekent niet dat alles er op vooruit gaat.

Zo besteed het boek te weinig aandacht aan een groot probleem van onze tijd, klimaatverandering. Roslings visie op klimaatverandering zien we in zijn woorden: “I don’t give a damn about polar bears! I can live without polar bears,” die hij verklaarde aan het Amerikaanse blad voor milieuaangelegenheden The Ecologist. Nee, het probleem van klimaatverandering staat niet bovenaan de agenda van de Roslings. Klimaatverandering wordt in Feitenkennis besproken in het kader van overdramatische activisten, waar we ons volgens hen niet door moeten laten leiden. Begrijp me niet verkeerd, ben het absoluut met Rosling eens dat bij het bespreken van klimaatverandering op alle cijfers vertrouwd moet worden in plaats van enkel op ‘worst case scenario’s’. Maar, ik vind ook dat klimaatverandering in het publieke debat de aandacht en nuance behoort te krijgen wat een probleem van die schaal verdient. En dat is iets wat in Feitenkennis niet gebeurt. Rosling benoemt klimaatverandering wel als een serieus probleem aan het einde van het boek, maar zijn visie op het aanpakken ervan blijkt erg kortzichtig. Het komt neer op “de rijken moeten hun emissies zien te verminderen”. Op een complex probleem als klimaatverandering is dit antwoord gewoon niet voldoende. Je gaat je afvragen of het boek een realistisch wereldbeeld propageert op het moment dat er zo vluchtig met dit belangrijke onderwerp wordt omgegaan.

Het is pijnlijk, omdat dit juist zo’n prangende kwestie is wanneer we het hebben over de vraag of de mensheid erop vooruitgaat. “Het geheime, stille wonder van de menselijke vooruitgang,” zoals Rosling ons graag wil laten geloven, is namelijk niet te rijmen met klimaatverandering. Wetenschappers hebben aangetoond dat klimaatverandering in de versnelling is gezet sinds halverwege de vorige eeuw. Precies de periode waar Rosling over spreekt wanneer hij het heeft over de snelle groei die de wereld de afgelopen tijd heeft doorgemaakt. Klimaatverandering is de andere, donkere, kant van de medaille. Natuurlijk is het belangrijk dat er gekeken wordt naar alle positieve groei die de mensheid heeft doorgemaakt. We kunnen niet alleen maar doemdenken, dat zou onproductief zijn. Maar als je een boek schrijft over het hebben van een ‘realistisch wereldbeeld’, hoort daar ook bij dat je de negatieve ontwikkelingen adequaat weet te bespreken. 

Het is duidelijk dat Rosling de wereld het beste toewenst. Hij is een goede verteller, Feitenkennis is grappig en persoonlijk geschreven. Het vragenformulier is wat flauw, maar bereikt wel het juiste doel. Het maakt mensen bewust van het gegeven dat ze over veel zaken eigenlijk geen feitenkennis hebben, maar hun wereldbeeld er wel naar laten vormen. Het boek verlegt de focus naar positieve ontwikkelingen die de wereld heeft doorgemaakt, wat in tijden als deze voor iedereen fijn is. Ook spoort het mensen aan om kritisch te blijven nadenken over hun eigen wereldbeeld, en datgene wat ze voorgeschoteld wordt. 

Om deze reden moet ik dan ook kritisch blijven op het wereldbeeld wat Rosling presenteert in dit boek. Er is een spanning tussen zijn persoonlijke bestempeling als ‘possibilist’, en de onzorgvuldigheid waarmee hij met negatieve trends in de wereld om gaat. Juist als je pleit voor een realistisch wereldbeeld, is het belangrijk om ook deze negatieve zaken mee te nemen, en dat je er de aandacht aan geeft die ze verdienen. Dan kan je uiteindelijk alsnog van mening zijn dat het beter gaat met de wereld, maar breng je het wel op een meer genuanceerde, en waarheidsgetrouwe (dus realistische), manier.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Op eenvoudige vragen over wereldwijde trends geven we systematisch de verkeerde antwoorden. In Feitenkennis legt hoogleraar Internationale Gezondheid en Hans Rosling uit waarom dit gebeurt.

€ 17,50

Verwachte leverdatum: woensdag 21 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789000355020
Verschijningsdatum
oktober 2019
Druk
12
Aantal pagina's
344 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
916: Statistiek en methodologie
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Biografie en non-fictieproza

Auteur
Uitgever
Spectrum

Vertaald door
Anna Rosling Rönnelund

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden