Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De reis van Syntax Bosselman

Verhalen over de slavernij

Auteur(s): Arend van Dam
Taal: Nederlands
0,225/5
2 recensies
De reis van Syntax Bosselman
De reis van Syntax Bosselman
De reis van Syntax Bosselman

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jaap Friso
4/5

“Komt Surinaamsche inboorlingen bekijken”

[Recensie] Arend van Dam kon tijdens het schrijven van dit non-fictieboek niet bevroeden hoe actueel het thema op moment van verschijning zou zijn. De discussie over racisme en etniciteit is al een tijd bezig maar een paar van de hoofdrolspelers uit De reis van Syntax Bosselman stonden zelden zo ter discussie. Hebben  historische figuren als J.P. Coen, Maurits en Michiel de Ruyter nog recht op een standbeeld of verhullen we daarmee duistere bladzijdes in onze geschiedenis?

Van Dam verdiepte zich uitgebreid in de Nederlandse relatie tot slavernij en neemt de lezers mee in zijn research en opvallend genoeg ook in zijn dilemma’s. Dat laatste zegt veel over de gevoeligheid van het onderwerp en geeft een prettig soort openheid. Termen die vroeger normaal waren (slaaf, neger etc.) liggen nu veel gevoeliger. Moet hij die woorden vermijden of gaan kinderen ze dan juist gebruiken? Hier is geen alwetende deskundige aan het woord maar een zoekende schrijver die zich het onderwerp probeert eigen te maken en dat kan wat knullig over komen. Hij kan informatie niet vinden of krijgt geen antwoord op zijn mails en lijkt te verdrinken in de materie. Langzamerhand valt de vorm op zijn plek en komen de verschillende verhaallijnen samen al had het iets minder omslachtig gekund.

De geschiedenis van Syntax Bosselman is de rode draad van het boek. De 60-jarige Surinamer werd in 1883 naar Nederland verscheept voor de Wereldtentoonstelling in Amsterdam. Hij was in de veronderstelling dat hij een soort eregast zou zijn maar de werkelijkheid valt bitter tegen. Het Surinaamse paviljoen blijkt een circus met als affiche: “Surinaamsche inboorlingen. Dagelijks van 10 tot 5 1/2 uur te bezichtigen. Verschillende menschenrassen van Suriname. Waaronder: Arowakken en Caraïb-Indianen (de oorspronkelijke bewoners), Maronen of Boschnegers en Creoolse typen. De meeste rassen zijn voor de eerste maal in Nederland.” Na de eerste schrik besluiten de 28 Surinamers toch maar mee te werken al blijft het moeilijk dat ze letterlijk tentoongesteld worden en de nodige spot over zich heen te krijgen. Bosselman dacht dat kleur na de afschaffing van de slavernij niet meer zo’n rol zou spelen maar komt van een koude kermis thuis. De witte Nederlanders vinden hem vooral interessant en curieus. “Hoe langer ik hier ben, hoe meer ik mij ga schamen voor de kleur van mijn huid”. Deze niet zo bekende geschiedenis rond de Wereldtentoonstelling wordt aangevuld met mooie historische foto’s.

De praktijk van de slavernij wordt in kaart gebracht aan de hand van verhalen over de VOC en de politiek en vanuit het perspectief van de bekende zeehelden. Het leven op de plantages, de slavenopstanden en het door Arthur Japin bekend gemaakte relaas van de prinsen Kwasi en Kwame, de zwarte prinsen met een wit hart. Het hoofdstuk over blanke slaven (Jan uit Zwaag) maakt de complexiteit van deze kwestie nog inzichtelijker. Ook in die tijd was het allemaal niet zo zwart-wit, een uitdrukking die het in dit geval uitstekend weergeeft. Van Dam vertelt er met nuance over en plaats het in de tijd, zonder het te bagatelliseren. Iedereen kan zo zijn eigen oordeel vormen. Van Dam probeert vrij nadrukkelijk bij te dragen aan meningsvorming. Het is geen geheim waar hij zelf staat, bijvoorbeeld in de kwestie over Zwarte Piet.

Van Dam is met zijn verhalende non-fictie populair bij kinderen en misschien wel wat onderschat. Met dit belangrijke boek zet hij zichzelf echt op de kaart. De manier van vertellen is stilistisch niet altijd even verfijnd maar kinderen zullen er niet om malen. Die worden van alle kanten bijgepraat over deze ingewikkelde materie  en het zijn nog interessante en spannende verhalen ook.

Eerder verschenen op Jaapleest 

Recensie door: Mireille Bregman
5/5

Dossier met discussie

[Recensie] Nederland is altijd trots geweest op zijn Gouden Eeuwgeschiedenis. Nu wordt steeds duidelijker hoeveel rijkdom is verdiend met de slavernij. Waarom deed Nederland hieraan mee? In De reis van Syntax Bosselman gaat Arend van Dam op onderzoek uit.

Syntax Bosselman, Surinamer en ex-slaaf, wordt met 27 landgenoten naar Nederland verscheept en in Amsterdam tentoongesteld. Dit gebeurt in 1883 op de Koloniale Wereldtentoonstelling, op de plaats waar nu het Museumplein is. De slavernij is twintig jaar geleden afgeschaft en Syntax is een vrij man. Hij verwacht in Nederland speciaal door de koning ontvangen te worden. Als dit niet gebeurt en zijn vriend Kodjo door zijn donkere huidskleur naar aanleiding van een diefstal als dief wordt aangewezen, verandert hij van mening over de Nederlanders. Kodjo is een jongen die in vrijheid is opgegroeid en stelt logischerwijs meer vragen over de plaats waar ze terechtkomen. Voor hem is de verhouding tussen blanke en donkere mensen minder duidelijk. Syntax, als een oude man van zestig, wordt een mentor voor hem.

Direct in het voorwoord wordt duidelijk dat dit boek anders in elkaar steekt dan gebruikelijk bij Van Dam. De hoofdvertelling is het verhaal van Syntax Bosselman. Zijn reis en de tentoonstelling riepen zoveel vragen op bij Van Dam, dat hij vervolgens besloot deze te beantwoorden in aparte hoofdstukjes. Hierin geeft hij ook uitleg over de bronnen die hij gebruikt en hoe het boek ontstaan is met hulp van andere mensen. Het boek wordt afgemaakt met twaalf losse verhalen die telkens een andere kant van de slavernij laten zien: bijvoorbeeld de oprichting van de Verenigde Oost-Indische Compagnie en blanke slaven in Noord-Afrika. Elke “verhaallijn” heeft een andere opmaak en is apart te herkennen.
Op het eerste gezicht lijkt dit boek een verzameling van allerlei losse onderdelen. Toch vormen ze één logisch geheel, of je de drie verhaallijnen apart leest of alles achter elkaar. Dit komt onder andere naar voren wanneer Syntax op de tentoonstelling terechtkomt in het nagebouwde Javaanse dorp. Hij hoort er van een danseres over de Nederlandse wandaden in Atjeh en Batavia. Vervolgens is er een intermezzo en een verhaal over J.P. Coen, de man die door de VOC als ‘held’ gezien werd in Nederlands-Indië. Zo wordt dit onderdeel in de geschiedenis een afgerond geheel. Overigens lijkt de danseres over Atjeh te spreken alsof het haar buurland betreft, terwijl de genoemde gebieden duizend kilometer uit elkaar liggen. Misschien moet dit voor de jeugdige lezer nog beter uitgelegd worden. 

Door de uitgever wordt De reis van Syntax Bosselman gepresenteerd als kinderboek, maar volgens mij is het mede door de opbouw en vooral de inhoud juist geschikt voor de oudere jeugd vanaf 12 jaar en volwassenen. Van Dam zwengelt namelijk enkele discussies aan die stof tot nadenken bieden en waarover in de klas gepraat kan worden. Wat te doen met woorden als ‘slaaf’ en ‘neger’? Moet er een andere naam verzonnen worden of zijn aanhalingstekens voldoende om duidelijk te maken dat het niet als scheldwoord bedoeld wordt? Ook de Zwarte Pietenkwestie wordt natuurlijk aangehaald.

Dit ‘dossier’, zoals Van Dam het zelf noemt, bevat al veel kanten van het slavernijverleden. Om het compleet te maken kan het aanvullingen gebruiken, daarom wordt de lezer in het nawoord opgeroepen om reacties in te sturen. Dit verhaal is nog lang niet af, mede door de hedendaagse terugkerende debatten. Arend van Dam heeft nu al een origineel werk neergezet dat uitsteekt boven zijn oeuvre. Als het lukt om de lezer hierbij te betrekken, is dit boek wat mij betreft helemaal geslaagd!


Eerder verschenen op Met de neus in de boeken

Samenvatting

€ 17,50

Verwachte leverdatum: zaterdag 24 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789000359158
Verschijningsdatum
februari 2018
Druk
1
Aantal pagina's
304 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
283: Fictie 10-12 jaar
Thema's
  • Kinderen, tieners en onderwijs
  • Kinderen / tieners: fictie en waargebeurde verhalen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Van Holkema & Warendorf

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen