Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Geestdrift met verstand

Geschiedenis van De Groene Amsterdammer van 1877 tot nu

Auteur(s): Rob Hartmans
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
Geestdrift met verstand
Geestdrift met verstand
Geestdrift met verstand

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: René Zwaap

Geschiedenis van De Groene Amsterdammer van 1877 tot nu

[Blog] Rob Hartmans heeft net het boek Geestdrift met verstand gepubliceerd, over de geschiedenis van weekblad de Groene Amsterdammer, waarvoor ik 17 jaar heb mogen werken als redacteur. Het boek is voor mij een feest der herkenning, maar ook zonder die particuliere interesse kan het ik het iedereen die gesteld is op mooie verhalen uit de navel der journalistiek van harte aanbevelen.

Overigens blijkt uit dit boek – ik was het zelf glad vergeten – welke rol ik ooit heb gespeeld bij het verhinderen van een uitverkoop van het zelfstandige blad aan de hoogst biedende uitgever. Toenmalig hoofdredacteur Gerard van Westerloo – niet meer onder ons – had zijn zinnen gezet op schaalvergroting, maar stuitte daarbij op tegenstand van de redactie. In Hartmans’ boek zegt Van Westerloo daarover: “Het meeste respect heb ik nog voor René Zwaap. Hij was de enige principiële tegenstander van mijn plannen, omdat die het einde van de zelfstandigheid van De Groene konden betekenen. Hij zei dat hij De Groene nog liever eigenhandig ging stencilen dan ermee akkoord te gaan dat De Groene zou worden verkocht aan een uitgever. Dat is tenminste een duidelijk standpunt, bij de rest was het puur angst, conservatisme en ook een zekere luiheid.” Dus nu weet u het: dat De Groene Amsterdammer nog bestaat als zelfstandige titel en niet ten onder is gegaan met de Perscombinatie of een andere gegadigde van die tijd, hebt u eigenlijk aan mij te danken. En wat een geluk, want De Groene floreert nu als nooit tevoren, autonoom en wel. Voor de rest lees ik dit prachtige boek met weemoed en verlangen. Er staan ook nog foto’s in, zoals die met mijn collega-redacteuren Guikje Roethof en Stephan Sanders, in de mooie jaren dat de onvergetelijke Martin van Amerongen hoofdredacteur was van De Groene.

Eerder verschenen op Facebook. Bekijk daar ook genoemde foto.

Recensie door: Roeland Dobbelaer
5/5

150 jaar De Groene Amsterdammer, een krant met een mening

[Recensie] Alsof de duvel er mee speelt vind ik tijdens het lezen van het prachtige Geesdrift en verstand van historicus Rob Hartmans, een studie over de geschiedenis van weekblad De Groene Amsterdammer, in een doos met oude tijdschriften in mijn studeerkamer de jubileumeditie van De Groene bij het 75 jarig bestaan, uit 1952.

Ik had dit tijdschrift, misschien wel twintig jaar geleden, gekocht bij een antiquariaat met het idee het nog eens te bestuderen, want als er een weekblad is dat mij altijd heeft aangesproken is het wel De Groene Amsterdammer. In het jubileumnummer komen alle hoogtepunten en belangrijke redacteuren uit de eerste 75 jaar van De Groene aanbod. Pas nu ik Geestdrift met verstand las kan ik een en ander plaatsen. Artikelen uit edities van tientallen jaren terug in dit nummer en artikelen over oude redacteuren zouden me twintig jaar geleden niets hebben gezegd. Nu heb ik het oude vergeelde tijdschrift met plezier gelezen.

Kiesrecht

Rob Hartmans beschrijft in zijn uitstekende boek minutieus het ontstaan en de verschillende redactionele tijdperken van De Groene Amsterdammer van 1877 tot nu toe. Een bont gezelschap van eigenzinnige redacteuren en hoofdredacteuren passeert de revue. Het waren in het begin allemaal mannen, lieden die wilden dat de wereld anders georganiseerd werd, rechtvaardiger, vrijer. In de eerste vijftig jaar was dat met een progressieve liberale agenda, de vijftig jaar daarna met sympathieën voor het communisme dan wel socialisme. In de eerste vijftig jaar pleitten De Groene redacteuren voor meer democratie, voor het kiesrecht van mannen én van vrouwen, voor beter onderwijs voor iedereen en van jongs af aan. Voor onze begrippen buitengewone redelijke standpunten, maar toen, rond 1880 zeer revolutionair.

Brandnetelsoeplinksigheid

Vanaf de Eerste Wereldoorlog met de revoluties in Rusland (gelukt) en Duitsland (mislukt) verschuift de politieke kleur van De Groene. Rusland wordt voor veel redacteuren tot ver in de jaren zestig en zeventig het beloofde land. In De Groene veel polemieken tussen redacteuren zelf over het al dan niet volgen van Stalin, voor ons nu onbegrijpelijk, maar toen was papa Stalin nog een held. Kort na de Tweede Wereldoorlog was het zelfs zo bont dat De Groene geboycot werd door mensen van sociaaldemocratische huize. Simon Carmiggelt was bijvoorbeeld echt anti-De Groene en zat het blad waar hij kon dwars. Het was in die tijd voor óf tegen het communisme. De Groene heeft, terugkijkend natuurlijk veel te lang met het communisme gedweept, na Rusland was rood China nog even de heilstaat. Hartmans beschrijft het in geuren en kleuren. Pas met de komst van Martin van Amerongen, de gevierde en flamboyante Vrij Nederland journalist die halverwege de jaren tachtig werd aangetrokken als hoofdredacteur, werden de laatste rode veren afgeschud. Van Amerongen moest niets hebben val al te starre linkse dogma’s, ‘brandnetelsoeplinksigheid’, noemde hij dat spottend. De Groene werd wat het nu nog steeds is, een blad voor en door progressieve intellectuelen, “de dichter en denker onder de weekbladen” zoals Van Amerongen zijn krant omschreef.

Stephan Sanders en Anil Ramdas

Het is in deze periode dat ik De Groene begon te lezen. Met tussenpozen heb ik zeker 25 jaar een abonnement op het weekblad gehad. Als jonge student las ik begin jaren tachtig van de vorige eeuw De Groene omdat dat het enige weekblad was dat ik te pruimen vond. Ik had altijd een enorme hekel aan alles wat communistisch was. Van het rode verleden van De Groene wist ik vrij weinig, in ieder geval toen niets. Vrij Nederland was te sociaaldemocratisch, HP de Tijd vonden we destijds rechts en Elsevier al helemaal. De jeugdige Groene redacteuren Stephan Sanders en Anil Ramdas waren mijn intellectuele helden van toen, jongens met een multiculturele achtergrond die vanuit een volkomen vrije houding, zo leek het althans, schreven over alles wat mij ook interesseerde: Franse filosofen als Foucault en Roland Barthes, seksualiteit, racisme, politiek, kunst en cultuur. Deze heren waren maar een paar jaar ouder dan ik, maar het leek erop dat ze wel acht boekenkasten meer hadden gelezen. Als zij een boek bespraken, snelde ik naar de bibliotheek om het te lenen. Dat ik uiteindelijk me tijdens de studie wijsbegeerte specialiseerde in Franse moderne filosofie is zonder meer te danken aan mijn De Groene abonnement uit die tijd.

Achteraf werd me pas duidelijk waarom Sanders en Ramdas zo jong al zoveel hadden gelezen. In tegenstelling tot mijn persoontje hadden ze niets met activisme en het zelf proberen de wereld te verbeteren. Het illustere duo bleef hiervan weg en ze besteedden achteraf gezien hun tijd beter dan ik. Ik heb Stephan Sanders, tegenwoordig columnist van de NRC en onlangs katholiek geworden, nog wel eens in een column verweten veel te ver van zijn eigen idealen te zijn afgedwaald, maar nu snap ik dat hij die idealen helemaal niet had. Toen ik na mijn afstuderen probeerde als freelance journalist aan de bak te komen vonden ze bij De Groene mijn stukken niet goed genoeg. Het is niet verder dan één artikel gekomen, over Georges Bataille, de filosoof waar ik op afstudeerde. Ik snap nu waarom. De Groene is een krant met een mening, een krant waarin in elk artikel over politiek, over economie, maar ook in boekrecensies of theaterbesprekingen een mening wordt gegeven. Eerst analyse en dan zegt De Groene redacteur hoe het zit, hoe het anders moet, hoe het had gemoeten, hoe het mooier of beter was geweest. Neem het nummer van 10 december jl. Ja, ik heb me door het prachtige boek van Hartmans weer tot een abonnement laten verleiden. In dit nummer lezen we waarom Cliteur wel moet kunnen zeggen wat hij wil, ook al bevalt de inhoud van zijn analyses ons niet; een even grappig als tragische verhaal over de intelligentie van Orka’s; waarom biomassa in de vorm van houtpellets niet deugt; waarom de flexibele huurcontracten niet deugen; een bespreking van De onbeduidende Jude, van de voor mij onbekende schrijver Thomas Hardy (dat gaat dus veranderen), etc. Allemaal doorwrochte artikelen, allemaal zeer de moeite waard, allemaal artikelen met een mening. Mijn artikelen uit de tijd hadden geen mening, ik vertelde over wat ik tegenkwam, had gelezen, ik deed verslag. Maar daarvoor zijn al genoeg andere bladen, dachten ze bij De Groene en ik vond elders emplooi.

Armlastig

Het is niet zo dat meningen altijd goed verkochten. Integendeel. De Groene Amsterdammer is altijd een armlastige krant geweest. In de hele 700 pagina dikke studie van Hartmans (hulde overigens aan de uitgever die zo’n boek voor de ‘happy few’ durft uit te geven) is het een telkens weer terugkerend onderwerp: De Groene had altijd te weinig geld; te weinig abonnees, te weinig losse verkoop. Redacteuren en freelancers werden structureel onderbetaald. “Had” schrijf ik, want onder het regime van de huidige hoofdredacteur, Xandra Schutte, groeit de krant elk jaar en is het voor het eerst in het bestaan ook een gezonde krant met een mening. Er gaat veel mis in de wereld, maar dat De Groene Amsterdammer gewoon nog steeds bestaat én floreert, is dan toch wel weer heel mooi om te zien.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

De complete geschiedenis van De Groene Amsterdammer

'Rob Hartmans' rijke studie van De Groene Amsterdammer is meer dan alleen een persgeschiedenis.' ★★★★ de Volkskrant

In 1877 werd het weekblad De Amsterdammer opgericht, dat al spoedig bekendstond als De Groene, een bijnaam die later werd opgenomen in de titel. In de meer dan 140 jaar van zijn bestaan heeft De Groene nooit een enorme oplage gehad, maar is het blad in politiek, cultureel en journalistiek opzicht dikwijls toonaangevend geweest. De Groene had altijd een uitgesproken kleur, al varieerde die nogal eens, en opereert nog altijd binnen het spanningsveld tussen politiek engagement en journalistieke objectiviteit. En terwijl De Groene lange tijd in de schaduw van grotere weekbladen stond, heeft het blad de meeste concurrenten overleefd en bloeit het als zelden tevoren.

In Geestdrift met verstand duikt historicus en journalist Rob Hartmans in de interessante en bewogen geschiedenis van De Groene. Dit boek is een volledig herziene en sterk uitgebreide versie van het in 2002 verschenen jubileumboek. Niet alleen wordt er aandacht besteed aan de ontwikkelingen in de eenentwintigste eeuw, maar dankzij nieuw onderzoek wordt ook een veel uitgebreider en rijker beeld geschetst van de eerste decennia van De Groene. Daarmee bevat dit boek meer dan 200 bladzijden aan extra materiaal en tal van nieuwe illustraties. Het resultaat is een indringend portret van een eigenzinnig, spraakmakend weekblad dat voor veel journalisten een leerschool en voor veel lezers een oriëntatiepunt is geweest.

'Een monumentaal boek. [...] Wat de geschiedschrijver over de eerste decennia allemaal naar boven weet te halen, dwingt grote bewondering af.' Raymond van den Boogaard

Over De Groene van 1877:
'Volhardend, scherp en kritisch speurwerk. De vaak gecompliceerde geschiedenis is bovendien mooi opgeschreven.' H.J.A. Hofland, NRC Handelsblad

'Een boek schrijven over een weekblad is monnikenwerk … maar wat een schitterende studie is het geworden.' Historisch Nieuwsblad

'Een erg fraai en met veel liefde en journalistieke schwung opgeschreven portret van een weekblad met een enerverend verleden.' Huub Wijfjes, Ons Erfdeel

Toon meer Toon minder
€ 44,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 19 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789000372201
Verschijningsdatum
mei 2020
Druk
1
Aantal pagina's
704 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Economie, Financiën, Bedrijf en Management
  • Bedrijfsmanagement
  • Gechiedenis van specifieke bedrijven, bedrijfsgeschiedenis
Categorieën

Auteur
Uitgever
Spectrum

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden