Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Roest

Auteur(s): Jakub Malecki
Taal: Nederlands
2 recensies
Roest
Roest
Roest

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Gaëtan Regniers

Inspanning meer dan waard

[Recensie] Met de doordacht gecomponeerde roman Roest voegt de Poolse auteur Jakub Małecki een nieuwe stem toe aan de eigentijdse generatie Europese schrijvers. Deze roman over oorlog en het onvermogen tot communicatie vraagt heel wat van de lezer, maar geeft het in veelvoud terug.

De zeven jaar oude Szymek overnacht bij zijn grootmoeder, maar zijn ouders komen hem niet ophalen. Dat ze stierven in een auto-ongeval dringt maar langzaam tot de jongen door. Als hij hoort dat Onze-Lieve-Heer zijn ouders meenam, besluit hij om zichzelf elke avond vast te binden aan de radiator zodat die snoodaard niet ook met hem aan de haal gaat.

Permanent inwonend bij zijn oma Tośka wordt Szymek al gauw geconfronteerd met haar eigenaardigheden. Bovendien gaat de plaats waar ze wonen gebukt onder het verleden van het nabije vernietigingskamp Chełmno.  De Poolse roman en de Tweede Wereldoorlog: het gaat samen zoals Gin&Tonic. Ook in Roest van Jakub Malecki speelt de wereldbrand een belangrijke rol. Quasi alle vernietigingskampen van de Nazi’s bevonden zich in door de Nazi’s geannexeerd Pools territorium en het oorlogstrauma -Polen werd verdeeld onder de Nazi’s en Sovjets- bleef decennialang onder een stolp. Pas na 1989 kon het thema zonder taboes aan bod komen.

Małecki ontrafelt het bezwaarde verleden van Tośka met een vernuftig spel met flashbacks en flashforwards waardoor de verschillende verhaallijnen telkens aangevuld worden met nieuwe informatie die inzicht verschaffen in het gedrag van de personages, die niet lijken te kunnen ontsnappen aan hun verleden. Karakteristiek voor die personages is hun onvermogen tot communicatie dat hen lijkt te verlammen. De stempel die een plek en haar verleden drukken op individuele levens is te zwaar om aan te ontsnappen. De titel ontleent het boek aan een overpeinzing van een van de personages.

“Gisteren ben ik tot bij de molen gelopen, daar ben ik blijven staan bij de plek waar die schuur is verbrand toen het oorlog was.  Met die daar zijn verbrand is het misschien wel hetzelfde als met die eg waarvan alleen nog roest over is. Misschien zijn zij hier ook wel een beetje gebleven en zijn ze hier ergens nog een beetje.”

De verschillende verhaal- en tijdslijnen vergen een en ander van de lezer, maar Roest compenseert deze inspanning ruimschoots met veel psychologische diepgang, een snuifje magisch realisme en een spannend slot.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Recensie door: Alek Dabrowski

Poolse plattelandstragiek

[Recensie] Jakub Małecki is een talentvolle Poolse schrijver en vertaler. In Polen is hij vrij bekend en heeft hij al meerdere literaire prijzen ontvangen. Hij werd geboren in 1982 en debuteerde in 2007 met een verhaal in het tijdschrift Science Fiction, Fantasy i Horror. Małecki schrijft veel verhalen, onder andere voor tijdschriften met namen als Magazyn Fantastyczny en Nowa Fantastyka. Daarnaast schrijft hij romans. Rdza uit 2017 is het eerste boek van hem dat is vertaald in het Nederlands. De vertaler is Karol Lesman.

Roest vertelt het verhaal van een kleine gemeenschap in het gehucht Chojny in het midden van Polen. Hoofdpersoon is de Szymek, die in het eerste hoofdstuk (2002) zeven jaar is. Hij speelt met zijn vriendje Budzik bij het spoor. Zij leggen munten of ijzeren voorwerpen op de rails zodat de passerende trein er klonters van maakt. Wanneer hij naar het huis van zijn oma teruggaat hoort hij dat zijn ouders zijn omgekomen bij een auto-ongeluk. Małecki beschrijft uitvoerig het mateloze verdriet van Szymek en de onmacht van oma Tośka. De jongen bewaart zijn speelgoed in de wasmachine om te voorkomen dat Onze-Lieve-Heer het van hem afpakt. Om te voorkomen dat hijzelf wordt meegenomen bindt hij zich ‘s nachts met zijn voet vast aan de radiator.

Na het eerste hoofdstuk verspringt het verhaal naar het begin van de oorlog. Dit hoofdstuk heet Drieënzestig jaar eerder. Zo is het hele boek opgebouwd. Om en om schakelt de schrijver tussen het volwassen worden van Szymek en de naoorlogse geschiedenis in het gehucht. Deze verhalen draaien vooral om Tośka. Bij het uitbreken van de oorlog is zij een jong meisje. Bijna het gehele dorp moet verhuizen om plaats te maken voor de Duitsers. In vuile goederentreinen worden zij afgevoerd. Later keren de meeste bewoners stuk voor stuk terug. De oorlog heeft sporen nagelaten. Zo is er de Onzichtbare Man die getuige was van grootschalige moordpartijen in de bossen bij Chełmno, Hij zit opgesloten in een schuur of zwerft  door de velden. Net wanneer je denkt dat hij er overheen komt, gaat het totaal mis.

Het gaat sowieso niet goed met de bewoners. De een drinkt zich kapot, de ander raakt verlamd, wordt doofstom of pleegt zelfmoord. De volgende blijft wachten op haar toekomstige echtgenoot die op de dag van de bruiloft niet komt opdagen. Zij wordt halfgek en verwaarloosd daarna zichzelf. Het leven is vaak eentonig en rauw. Tośka geeft haar hele leven lang iedere dag haar konijnen en kwartels te eten. Het dorp verlaat zij zeer zelden. Wat er daarbuiten gebeurt, heeft zij nauwelijks weet van. Grof zijn de vechtpartijen. Meerdere keren wordt er iemand halfdood geschopt. Opvallend is dat niemand het heeft over opname in een ziekenhuis of het inschakelen van de politie.

Małecki is een echte verteller. De verhalen buitelen over elkaar heen. Hij heeft veel  weg van de manier van vertellen van Wiesław Myśliwski (Over het doppen van bonen). Bij Małecki wordt de tragiek van het Poolse platteland misschien meer dan bij Myśliwski vervlochten met humor en absurdisme. De vader van Szymek is een vreemde vogel. Hij is zoötechnicus en neemt voor zijn zoon tekeningen van koeien mee naar huis. Zijn zoon mag dan de vlakken inkleuren. Als hobby heeft de vader het opstellen van fictieve dienstregelingen voor treinen. Hij heeft er schriften vol mee geschreven.

In het boek komen alle grote thema’s voorbij: volwassen worden, vriendschap, liefde en het toeval. Prachtig beschrijft hij in grote stappen het gelukkige huwelijksleven van de ouders van Szymek. Het tragische is dat je al weet dat zij noodlottig aan hun einde zullen komen. Heel mooi is de vriendschap tussen Szymek en Budzik. Zij groeien uit elkaar, maar via een omweg blijven ze met elkaar verbonden. Een sleutelscène bij het spoor keert aan het eind van het boek gespiegeld terug. Dit zag ik van verre aankomen. Dat is de enige kritiek op dit prachtboek. De literaire middelen die Jakub Małecki in zet zijn soms nogal grof. Allerlei gebeurtenissen in het heden hebben een verwijzing in het verleden. Je kunt tal van verbindingen en spiegelingen zien in het verhaal, vaak wat clichématig. Het gekke is, je doorziet de afloop van een dramatische ontwikkeling en toch word je erdoor geraakt. Dat is knap. Het is als een snik in een mooi countrynummer. Je weet dat ie komt en toch ontroert het je.

Als kind krijgt Szymek van zijn grootmoeder vaak te horen: “alles komt goed”. Hetzelfde kreeg de grootmoeder haar leven lang te horen van mensen die het beste met haar voorhadden. Terugkijkend besef je dat er helemaal niets goed is gekomen. Een doorlopend thema in het boek is geborgenheid en de angst voor de boze buitenwereld. Tośka praat erover met haar kleinzoon en zegt het volgende: “Het is goed dat je bang bent. Toen ik klein was en ik in het donker van school naar huis moest was ik ook altijd bang dat er iets uit de struiken langs de kant van de weg op me zou springen. En dat is altijd zo gebleven. Een geluid is voldoende of ik spring al op. Maar het is goed, Szymus. Want wat is het voor kunst om in het donker te lopen zonder bang te zijn voor de duisternis? De kunst is om met een bibberend lijf in het donker te lopen. Het is een groot geluk, bang zijn, Szymus. Alleen dan kun je laten zien dat je dapper bent.”

Eerder verschenen op Uitgelezen boeken

Samenvatting

Zomer, 2002. De zevenjarige Szymon speelt met zijn vriendje bij het spoor en heeft geen idee dat zijn leven voorgoed zal veranderen: bij thuiskomst blijken zijn ouders bij een auto-ongeluk te zijn omgekomen. Tośka, zijn excentrieke grootmoeder, vangt hem liefdevol op. Maar in Chojny, waar ze woont, is iedereen getekend door de Tweede Wereldoorlog.

Terwijl we Szymon zien opgroeien, verliefd worden, zijn oudste vriend verliezen, ontvouwt zich langzamerhand Tośka’s hartverscheurende geschiedenis.

Toon meer Toon minder
€ 20,00

Verwachte leverdatum: vrijdag 07 mei


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789021418773
Verschijningsdatum
februari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
288 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
Querido

Vertaald door
Karol Lesman

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden