Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Helium

Auteur(s): Bart Moeyaert
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
Helium
Helium
Helium

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jan Stoel
5/5

Miniatuurtjes van taal om de tijd te vangen

[Recensie] Bart Moeyaert (1964) weet in zijn dichtbundel Helium met eenvoudige woorden en zinnen veel te vertellen. Helium is een gas dat lichter is dan lucht en bijvoorbeeld als vulling voor ballonnen wordt gebruikt. De ballonnen stijgen daardoor snel. Dat opstijgen is ook een symbool voor loslaten, maar ook van het jezelf ontstijgen. Afscheid nemen, loslaten en op weg gaan naar een nieuw begin zijn thema’s  die de rode draad vormen in de bundel. Tessa van der Waals heeft met het ontwerp van de cover perfect aangevoeld wat Moeyaert met deze persoonlijke bundel bedoeld heeft. Met lichtblauwe letters staan naam en titel van de bundel op de cover op een achtergrond waarin je allerlei vertakkingen kunt zien waarlangs het leven verloopt. In zilver zie je druppels of beter tranen die neerdalen.

Moeyaert schrijft over de dingen die in de tijd vergleden zijn en gebruikt daarvoor vaak het ik-perspectief. Hij denkt aan zijn jeugd, zijn broers, een zomervakantie, zijn grootvader, zijn verlegenheid, aan voorbije en nieuwe liefdes en aan zijn ouders. Zijn vader overleed aan Alzheimer in het jaar dat Bart Moeyaert in 2019 de Astrid Lindgren Memorial uitgereikt kreeg. Zijn moeder lijdt aan dezelfde ziekte  en ‘verdwijnt langzaam in de tijd.’ De gedichten over zijn ouders ontroeren. Indringend beschrijft hij het proces van dementeren met alledaagse woorden, maar geeft die woorden lading. Let op slotregels van Houtvast.  In dit gedicht gaat het om zoeken naar zekerheden, als ze in een verzorgingshuis gaan wonen.

“Ze verlaten ons huis
Eerst hij, daarna zij
Ze vinden een plek
bij elkaar (…)
Vandaag en vroeger
vervagen, maar het
zicht op de plas en
de wei biedt houvast.”

En in de slotregels wordt verwezen naar hun zeven kinderen:

“Daar is het paar en
daar zijn de zeven.
Zolang ze dat weten,
zijn ze er nog.”

Bij dementeren hoort ook het loslaten van de taal. Bernlef liet dat proces mooi zien in zijn roman Hersenschimmen. Moeyaert doet het subtiel, maar met een maximale zeggingskracht in het titelgedicht:

“Sommige vaders sterven langzaam.
Hun oogopslag verraadt hoe almaar trager het vanbinnen gaat.
(…)
De meesten spreken met hun pink.
Daarmee duiden ze dingen aan.
Van alle woorden blijven medeklinkers over,
Ze vragen rochelend om water.
Een raam waait open door een keer te blazen.
Waarschijnlijk zijn ze namen kwijt.”

Wat opvalt aan de gedichten is de lichtheid, hoewel de onderwerpen niet altijd licht zijn. Moeyaert weet het zware in het simpele, het kleine te verwoorden, zet met krachtige metaforen, vol gevoel de verbeelding van de lezer aan het werk, laat de taal zijn werk doen. Zo noemt hij het teruggeslagen laken van zijn bed een ‘ezelsoor’. Een beeld dat ook weer naar taal verwijst.

Hij kijkt terug op gebeurtenissen in zijn leven, waarin hij zijn weg moest vinden, op zoek was naar zichzelf, twijfelde of hij wel in de wereld paste.  Zo was er zijn grootvader die ‘knokig’ was. Een prachtig woord dat eigenlijk al genoeg zegt.

“Hij wijst me af met een gebaar, tilt me omhoog en laat me zonder kijken vallen. Waar ik neerkom blijf ik liggen. Ik gloei, verwacht een teken, maar tussen ons verandert niets tot op een dag in januari, als hij er niet meer is en ik nog wel.”

Opvallend dat grootvader bij voorkeur sprak zonder woorden! Een paar gedichten verder heeft hij door wat hij moet doen: “Dat ik moet leren vliegen met / de kleren die ik draag. Dat mijn / schouders breder worden / en de wereld weer mijn maat.” Nergens kijkt Moeyaert in wrok om, het is zoals het is.

Wanneer je iets loslaat ga je iets missen, maar komt er ook ruimte voor een nieuw begin. De beste houvast is dan de liefde. Zoals in het gedicht Licht: “Elke seconde tikt/ de volgende aan. Als jij je omdraait en eens / grinnikt, gooi ik de meeste onzin van mijn af. / Je danst als in een tekenfilm de wereld in balans.”

Hoewel het een persoonlijke bundel is gaan de gedichten over iedereen. Je kunt je bij ieder gedicht iets voorstellen uit je eigen leven. De kracht van de taal van Moeyaert is dat hij door zijn poëzie universele gevoelens oproept. Helium bevat miniatuurtjes van taal om de tijd te vangen.

Eerder verschenen op Hebban

Recensie door: Nathalie Brouwers

Een onvergetelijke licht- en lucht gevende bundel

[Recensie] Voor Bart Moeyaert (1964), Vlaams auteur voor lezers tussen 8 en 88 jaar oud, was 2019 ongetwijfeld een jaar om in te kaderen: in het voorjaar van dat jaar had hij letterlijk de Astrid Lindgren Memorial Award jury aan de lijn die hem verraste door hem, na zestien jaar op een rij genomineerd te zijn geweest, uiteindelijk die grootste erkenning op het vlak van jeugdliteratuur ook toe te kennen. Dat net Astrid Lindgren hem enorm inspireerde als jonge lezer deed Moeyaert veel moois zeggen over deze Zweedse grande dame in zijn speech en in een aantal interviews.  

Het geluk straalde van hem af tijdens talrijke interviews en een aantal feestjes die volgden voor de auteur en zijn fans. Gretig nam hij de kans aan om in verschillende gesprekken een lans te breken voor kwaliteitsvolle jeugdliteratuur. Hij werd een graag  geziene gast van Zweden tot in Mexico. In het najaar volgde naast enkele succesvolle heruitgaven zijn nieuwste dichtbundel Helium waarnaar zeker ook reikhalzend werd uitgekeken. De bundel sluit, zowel qua inhoud als lay-out, aan bij zijn vorige dichtbundels Verzamel de liefde (2003) en Gedichten voor gelukkige mensen (2009), waarin de stadsgedichten van zijn Antwerps stadsdichterschap tussen 2006 en 2007 integraal terug te vinden zijn.  

De poëzie van Moeyaert is altijd heel toegankelijk en herkenbaar: een breed publiek wordt er door aangesproken en jongeren gaan er mee aan de slag. Dat is met deze bundel Helium niet anders. Moeyaert moest in de periode rond de uitreiking van de ALMA afscheid nemen van zijn vader die toen net gestorven was. Zijn moeder was mentaal voordien ook al de wereld van het vergeten binnengetreden, en ‘verdwijnt langzaam in de tijd’. In deze gedichtenbundel heeft Moeyaert het in vertrouwelijke intimiteit met de lezer over dat verlies en de dementie, die dubbel toegeslagen had, in ontroerende en rake woorden. De eerste zinnen van het titel- en tevens slotgedicht tonen onmiddellijk de kern van deze ziekte aan:  

“Sommige vaders sterven langzaam.
Hun oogopslag verraadt hoe almaar trager het vanbinnen gaat.”

De slotzinnen van dit gedicht laten de wereld rondom je even stilstaan en geven je de kans na te denken over de zin van je leven:  

“Als rook erboven werd hij een gedachte.
Je kunt hier weinig anders doen
dan zijn, een tijd graag zien
en daarna op z’n zachtst verdwijnen.”

Moeyaert legt in zijn gedichten opnieuw de subtiliteit en de zeggingskracht die voor hem zo kenmerkend zijn. In deze bundel staat  het afscheid van het leven centraal, evenals het loslaten, de zoektocht naar en het gaan van je eigen weg. De capaciteit om zijn jeugdherinneringen terug te halen en het kind in zichzelf niet te vergeten, is een belangrijk element in het werk van Moeyaert. Met ‘Verlegen’ doet hij zijn lezer aan Bianca uit Tegenwoordig heet iedereen sorry herinneren. In ‘Opstel’ toont Moeyaert in enkele prachtige zinnen aan dat volwassenheid komt met niet meer zo snel gelukkig te worden zoals we dat als kind konden:  

“Er is een tijd geweest dat ik van
blijdschap in mijn handen klapte.

En dat een bal, gevallen brood,
een busreis onvergetelijk leken.”  

Daarnaast blijken jassen en kleren wel een rode draad te vormen in zijn gedichten. Want naast de ‘jas van bont van teddyberen, sla je armen om me heen en al je winterkleren’ (‘Siberië’, Verzamel de liefde), is er nu ook ‘Wat als het niet de schuld is van mijn krappe jas’ en ‘Dat ik moet leren vliegen met / de kleren die ik draag. Dat mijn / schouders breder worden / en de wereld weer mijn maat’ (‘De wens’, Helium). Jassen of dons als een beschermingsfort tegen de echte wereld: het is een beeld dat je kan blijven achtervolgen.    

Je kan in een recensie niet alle gedichten van een bundel verwerken, maar heel soms zou je willen dat je dit kon. Zoals met deze opnieuw onvergetelijke bundel. Laat de schitterende gedichten en de fonkelende wit-blauwe cover van Helium je verlichten en verluchten, daar is deze parel voor gemaakt.  

Eerder verschenen op Hebban

Samenvatting

Wat zou je doen, zei de buurman,

als je morgen in de keukenla

de ware liefde vond? Of om het

minder gek te maken, voor je deur?

Ik zei: meneer, ik zou er in de eerste plaats

zo goed als mogelijk voor zorgen

en ik zou orde scheppen, denk ik.

Alle vorken bij de vorken. En

de drempel zou ik schrobben

voor als het nog een keer gebeurt.

De jeugd, een liefde, de vitaliteit van ouders: alles is vluchtig, alles vervliegt. De tijd is ongrijpbaar – en toch doet Bart Moeyaert een poging hem in taal te vangen. Omdat afscheid nemen ook opnieuw beginnen is, opnieuw beginnen tegen wil en dank soms, maar niettemin: opnieuw beginnen. De gedichten in Helium zijn er de intieme getuigenissen van.

Toon meer Toon minder
€ 15,00

Verwachte leverdatum: donderdag 13 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789021419633
Verschijningsdatum
oktober 2019
Druk
1
Aantal pagina's
44 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
306: Poezie
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Poëzie
Categorieën

Auteur
Uitgever
Querido

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen