Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De dwaler

Auteur(s): Roos van Rijswijk
Taal: Nederlands
0,2/5
3 recensies
De dwaler
De dwaler
De dwaler

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Mireille Bregman
5/5

Dwalen tussen vreemdelingen

[Recensie] Verhalenbundels mogen de laatste jaren op hernieuwde aandacht rekenen met de Week van het Korte Verhaal. Terecht, want er verschijnen mooie boeken, zoals De dwaler van Roos van Rijswijk. Vijf jaar na haar debuut is er nu deze verzameling met kleurrijke voorkant, gevuld met enkele eerder verschenen verhalen. 

De eerste zinnen van het eerste verhaal, Sluit je ogen, slepen je het boek binnen: “Het zou prettig zijn als je je ogen wilde sluiten. Ik heb liever niet dat jullie me zien.” Een vreemdeling van buiten de Aarde, die we al snel als alien zouden typeren, komt als verkenner hier rondkijken of de mens gevaarlijk is voor hun soort (het antwoord is overigens nee, al wordt er wel gesproken van “dichtbevolkte gebieden uitdunnen”). Het deed me direct een beetje denken aan De wezens van Matt Haig, met als overeenkomst dat beide verhalen me het gevoel geven dat er elders in het heelal een rijkere cultuur te vinden is. 

De vertellingen van Van Rijswijk hebben gemeen dat je zonder veel uitleg direct midden in een verhaal zit. Heerlijk vind ik het als je zelf moet uitzoeken over wie het gaat en wat voor denkpatroon de hoofdpersoon volgt. In elk verhaal gebeurt iets ongewoons in een verder normale wereld. Deze absurdistische trekjes laten je nadenken over de wereld om je heen en bij sommige dingen vraag je je af waarom iets eigenlijk abnormaal is. Waarom zouden we inderdaad niet met z’n allen een dagje op straat liggen naar Alfreds voorbeeld? Zijn we echt zo belangrijk dat we na een week nog overal gemist worden? 

Sommige verhalen doen je verlangen naar meer antwoorden. Neem ‘Het beest van Ravensberg’. Een onderzoeker is als een moderne dokter Frankenstein al drie jaar bezig met een schijnbaar schimmig project. “Niemand wist waar hij thuis, ver weg van de universitaire laboratoria, mee bezig was. (…) Ravensberg nam een slok koud geworden koffie en staarde zonder iets te zien naar het wezen vol draden op zijn behandeltafel.” Hij heeft een creatie geschapen, een ding dat leeft met een voorgeprogrammeerde beperkte woordenschat. Door een stomme fout van de wetenschapper kan het beest echter meer. Is het nu een gevaar voor de wereld? Brrr, creepy. Hopelijk lezen mensen met dergelijke aspiraties dit verhaal en denken ze wel twee keer na voordat ze verder sleutelen. 

Ethische onderwerpen komen door de bundel heen terug. In ‘Schoon’ heeft men in een bepaalde wijk ervoor gezorgd dat de inwoners qua inkomen, klasse en culturele smaak bij elkaar passen, zodat de dosis EmpEnhance in het kraanwater verhoogd kon worden. Dat goedje zorgt ervoor dat mensen empathischer zijn en dat werkt nog beter bij anderen die op je lijken. Voorkom je meer conflicten als je het volk invoelender maakt? In het Nederland van nu keuren we dit direct af, maar toch biedt het stof tot nadenken.  

Het is fascinerend hoe de auteur mensen lijkt te doorzien. Het laatste, poëtisch aandoende verhaal gaat over het afgelopen jaar. “Ik heb niets te vertellen. Alles wat er aan de hand is, is er al.” Over hoe de wereld in brand staat en iedereen naar een andere plaats wil, dat je wel in een vogel zou willen veranderen om de mensheid van boven te zien. Maar hoe je uiteindelijk toch weer terugkeert naar je vertrouwde stekkie. “Het is niet dat vertellen niet meer kan. Ontsnappen is de onmogelijkheid.”  

Wellicht loop ik vooruit op volgend jaar als ik zeg dat De dwaler een goede kanshebber is voor de J.M.A. Biesheuvelprijs. Houd deze schrijfster in de gaten! Ik ga in elk geval eerder werk van Roos van Rijswijk opzoeken. 

Eerder verschenen in Boekenkrant

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Gebrek aan verbondenheid als thema

De eerste zin

“Het zou prettig zijn als je je ogen wilde sluiten.”

Recensie

Toen Jopie vijf was, werd hij samen met zijn vader Ed van de weg gereden. Ed verloor het leven en Jopie zijn benen. Alvorens Ed stierf werd zijn bewustzijn gedownload in een uSoul, de eivormige computer waarmee Jopie op gezette tijden van gedachten wisselt. Tot er iets misgaat en Ed verdwenen lijkt. Ed is echter niet echt gedeleet. Als een nieuwerwets spook zwerft hij door de software en komt hij terug als virus. Naast een spitse spierei over de hebbelijkheden en onhebbelijkheden van de toekomstige informatietechnologie is Roos van Rijswijks verhaal ‘Seven Year Itch’ ook een elegie voor het verlies aan menselijkheid dat ermee gepaard zal gaan. Jopie vindt het natuurlijk triest dat hij zijn vader kwijt is, maar een grote fan van de uSoul was hij sowieso niet. Het toestel kon immers wel een beeld geven van Ed, maar niet hoe hij rook en voelde. Jopie herinnerde zich zijn vader in feite nog amper. De verbondenheid was zoek.

In de verhalenbundel De dwaler keert Roos van Rijswijk, die we kennen van de met de Anton Wachterprijs bekroonde debuutroman Onheilig, regelmatig terug naar het thema van het gebrek aan verbondenheid in onze hedendaagse wereld. Zo is er bijvoorbeeld ook Alfred, die op een dag beslist op het trottoir te gaan liggen, waarna iedereen netjes om hem heen loopt, en Jimmy, die opgroeit in een sociale torenflat met zijn onophoudelijk pinda’s vretende vader en zijn op een stretcher slapende moeder. Enerzijds kan Jimmy de hele stad overzien, maar anderzijds weet hij ook dat hij een uitzichtloze toekomst tegemoet gaat.

Van Rijswijk schreef ook al heel wat poëzie, en dat merk je aan de 21 verhalen in De dwaler. Stilistisch zijn er geen twee hetzelfde. Het titelverhaal is bijvoorbeeld eerder een beeldenvulkaan dan een verhaal, terwijl ‘De vlag, de reiziger’ een spittante en dolkomische monoloog is van een juf die tijdens een schoolreis de kinderen in twee groepen probeert te verdelen. Wat kan die Van Rijswijk niet, vroegen we ons na verloop van tijd af. We hebben het niet ontdekt. In het openingsverhaal kruipt ze zelfs in de huid van een alien die de aarde komt prospecteren. De moeite niet, is zijn besluit, omwille van een gebrek aan cultuur en bewustzijn. Ook hier geen verbondenheid dus.

Drie vragen aan Roos van Rijswijk

In de twee laatste verhalen van de bundel stel je de vraag wat de schrijver aanmoet met de coronacrisis. Wat is je antwoord daarop?

Van Rijswijk: “Dat ik het in feite niet weet. Wat heeft fictie nog voor zin als je in een wereld leeft die uit de fictie weggerukt lijkt? Ik haal vaak inspiratie uit wat ik meemaak of om me heen zie. Vandaag is dat vaak gekoppeld aan de pandemie. Het zou dan toch raar zijn om die in mijn schrijven te ontwijken? De vraag is alleen of ik daar wel zin in heb. Ik hoor mensen vaak zeggen dat ze, eens de pandemie achter de rug, er niets meer over willen horen of lezen. Is dat echt wel zo, vraag ik me dan af, want mensen zoeken toch altijd duiding en zingeving? En waar vinden ze die? In kunst. Alle grote gebeurtenissen hebben een weg gevonden in de kunst, de Wereldoorlogen natuurlijk, maar ook 9/11.”

Vandaar ook dat je schrijft: “Het is niet het vertellen dat niet meer kan. Ontsnappen is de onmogelijkheid”?

Van Rijswijk: “Als schrijver kun je in feite niet ontsnappen aan de pandemie, terwijl ik me goed kan voorstellen dat mensen graag een boek lezen waarin er even geen sprake van is. Ikzelf ook trouwens. Als lezer sta ik hier dus anders in dan als schrijver. Ik zit wat gewrongen met die tweespalt in mezelf. Maar in verhalen kan het, kwam ik tot het besluit, omdat je als schrijver weet dat je je lezer in dat genre niet te lang met iets opzadelt. In verhalen kun je het over onderwerpen hebben waar je geen heel boek mee zou willen vullen, maar waar je toch even wat over kwijt kan.”

Is dat ook de reden waarom er in je verhalen zoveel gewandeld wordt, over kerkhoven en door ziekenhuisgangen, omdat we nog nooit zoveel gewandeld hebben als vandaag?

Van Rijswijk: “Niet echt, daar is een andere reden voor. In mijn eerste verhalen zaten mijn personages nog stil, maar hoe meer ik schreef, hoe beperkter ik dat begon te vinden. Dus laat ik ze nu bewegen, wat me de kans geeft meer te tonen van de wereld die ik voor hen verzonnen heb, en een prettiger leeservaring oplevert. En misschien heeft het er wel mee te maken dat ik zelf ook moeilijk stil kan zitten natuurlijk. (lacht)”

Eerder gepubliceerd op Knack

Recensie door: Alek Dabrowski
3/5

Een bundel vreemde verhalen

[Recensie] Roos van Rijswijk debuteerde in 2016 met de roman Onheilig. Zij schrijft veel verhalen, presenteert en is ook recensent voor de NRC. De dwaler is een verhalenbundel waar veel van haar los gepubliceerde verhalen in zijn opgenomen. Wat opvalt is de diversiteit in karakters. Net als in Onheilig schrijft zij vanuit perspectieven die ver van elkaar af staan. In de roman leefden een moeder en een zoon is gescheiden werelden, in deze bundel probeert zij per verhaal of personage weer een ander perspectief, een andere wereld te laten zien.

Deze verscheidenheid is mooi, maar heeft als nadeel dat de bundel misschien te weinig samenhang vertoont. In het eerste verhaal ‘Sluit je ogen’ is het perspectief een buitenaards wezen dat de aarde heeft verkend. Het verhaal toont de betrekkelijkheid en begrensdheid van onze menselijke waarneming. Het wezen heeft doorgegeven dat het in orde is.

“Dat we kunnen landen. Dat hier weliswaar leven is, maar dat het nog minder cultuur, bewustzijn en fysieke sensaties kent dan een bepaald bladgroen dat bij ons velen weigeren te eten omdat het bij het kauwen schreeuwt.”

Knap van Van Rijswijk is dat zij het ongewone presenteert alsof het heel normaal is. In een ander verhaal gaat een man liggen op straat om nooit meer op te staan. De reacties van de mensen die om hem heen lopen klinken heel begrijpelijk, maar de situatie is natuurlijk vreemd. De man blijft jaren en jaren liggen en ziet de straat veranderen. Van Rijswijk neemt iets wat een beetje raar is en bouwt dit gegeven uit tot iets wat buitengewoon vreemd is. Een vrouw loopt met haar moeder over een begraafplaats. De vrouw praat met haar overleden grootmoeder. De communicatie is heel reëel. Is het een waandenkbeeld van de vrouw? De vraag is niet belangrijk. Meerdere voorouders sluiten zich aan bij de gesprekken die de vrouw voert. Het verhaal heeft een eigen logica en als lezer word je erin meegevoerd.

Interessant is dat zij in verschillende verhalen een blik van boven hanteert. Het omslag van De dwaler geeft deze hoogte goed weer. Het beeld sluit aan bij een aantal verhalen uit de bundel. Iemand is kraanmachinist en bekijkt de wereld letterlijk vanaf een hoger standpunt. Een van de mooiste verhalen is getiteld ‘Van Boven’ en speelt in een zeer hoge flat. Jimmy is een puber. Hij kijkt over het balkon en probeert de stippen die beneden voortbewegen te herkennen als mensen. Hij doet het slecht op school, is opstandig. Zijn vader zegt nooit veel, maar eet wel de hele dag door pinda’s. Zij wonen zo hoog dat wanneer je een pinda van het balkon gooit je een passant zou kunnen vermoorden. Dat zegt zijn vader althans. In een klein aantal pagina’s beschrijft Van Rijswijk met een paar mooie beelden en gebeurtenissen het hele leven van dit gezin en van deze jongen.

De vreemdheid die Van Rijswijk oproept zit soms in de sciencefictionachtige setting: een overleden ziel houdt zich op in een elektronisch ei; maar de situatie waarbij twee vrouwen door een nieuwbouwwijk fietsen en terugdenken aan de tijd dat nog niet alles zo aangelegd was, is even bevreemdend. Zij heeft een wat afgemeten stijl van schrijven, die goed past bij wat zij wil oproepen in deze verhalen. Misschien is het  ongewone, naast de diversiteit in karakters, wel het gemeenschappelijke element dat deze verhalen met elkaar verbindt.

Eerder verschenen op Uitgelezen Boeken

Samenvatting

De verhalen in De dwaler zijn sprankelend, prikkelend, poëtisch en altijd ongewoon. Ze laten een wereld zien die op de onze lijkt, maar het net niet is. Zo besluit een man midden in een chique woonwijk op straat te blijven liggen, en vraagt een vrouw uit medelijden een wildvreemde mee naar zee. Een buitenaardse verkenner onderzoekt of de mens meer is dan bladgroen en een schoolklas wordt voor een spelletje levend stratego wel heel erg verdeeld door hun docent. Empathie komt uit de kraan, in een hijskraan ben je het verst verwijderd van de doden, en alleen in De dwaler kun je vissen in de gangen van een ziekenhuis.

Toon meer Toon minder
€ 18,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 27 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789021423999
Verschijningsdatum
februari 2021
Druk
1
Aantal pagina's
208 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
303: Verhalenbundels
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Uitgever
Querido

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden