Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Het wilde deel van de wereld

Over de natuur in het antropoceen

Auteur(s): Virginie Maris
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Het wilde deel van de wereld
Het wilde deel van de wereld

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Marjan Slob
4/5

Dat wat ons vreemd zal blijven

Een deel van de natuur zal ons altijd onbekend blijven. Toch moeten we ons erom bekommeren, stelt filosoof Virginie Maris overtuigend. Júíst in het ‘antropoceen’.

[Recensie] Als wij zo doorgaan, is de koe over tweehonderd jaar het grootste zoogdier op land. Dat besef kan enorm beklemmen. Niet alleen omdat we dan dus die wonderlijke olifanten en wisenten zullen moeten missen. Ook omdat we dan om ons heen – nog meer dan nu al het geval is – louter onze eigen orde en belangen weerspiegeld zullen zien. Er zal heus nog wel leven zijn. Maar de natuur is in zekere zin verloren gegaan.   

Want dat is ‘natuur’ volgens de Franse milieufilosoof Virginie Maris: het deel van de wereld dat vreemd is aan onze oogmerken. : Wie heeft er in de Jura tussen de besneeuwde sparren ‘s nachts weleens een lynx zien sluipen? Het dier was daar ontegenzeglijk in zijn eigen wereld en niet in die van ons; het woonde in het bos op een wijze die ons altijd vreemd zal blijven.” En precies dat is een bevrijdend besef, vindt Maris.

De politieke inzet van Maris’ boek is niet te missen: zorgen dat ‘natuur’ deze betekenis kan blijven houden. Een zinnige, hedendaagse natuurbescherming koestert volgens Maris wat ons wezensvreemd is. Ga daarom niet te gemakkelijk mee met dat modieuze gepraat over het antropoceen, waarschuwt ze. Het antropoceen stelt – terecht – dat wij mensen ‘het systeem aarde’ veranderen. Maar zodra je dit als vertrekpunt van je analyse neemt, wordt het moeilijk om te formuleren wat je nu eigenlijk nog wilt beschermen. 

Aanvankelijk vond ik het lezen van Het wilde deel van de wereld een nogal stroeve bedoening (Maris is zo’n auteur die zichzelf als ‘wij’ aanduidt), maar gaandeweg warmde ik aardig op. Hier waait een analytische geest die beseft dat woorden hele handelingswerelden met zich meebrengen! Maris maakt dit inzichtelijk aan de hand van een korte filosofische geschiedenis van natuuropvattingen. Ze presenteert Aristoteles als de eerste denker die probeerde de natuur te doorgronden zoals die is, dus los van onze eigen gedachten en belangen. Het is de vraag of dat ooit helemaal kan lukken natuurlijk, maar het gaat om de inzet: natuur krijgt hier eigenstandigheid. Vóór Aristoteles weerspiegelde ‘de natuur’ op een soort magische manier onze eigen angsten en overtuigingen. Na hem, in de christelijke belevingswereld, ging natuur staan voor het wanordelijke, voor de “groene mantel van Satan”. En sinds de moderne tijd verschijnt de natuur als materie die je naar je hand kunt zetten.

Dat doen we zo ijverig dat wij mensen onbedoeld een nieuwe geofysische fase hebben ingeluid: het antropoceen. Maris vindt dat praten over ‘de mensheid’ die ‘het systeem aarde’ verandert echter vreemd apolitiek (alsof iedereen dezelfde ecologische voetafdruk heeft). Ze vreest ook dat we ons vervolgens tevreden zullen stellen met een soort ‘intelligent tuinonderhoud’, omdat wat wij nog natuur noemen in feite ‘toch al kunstmatig’ zou zijn. Dan geef je het op, vindt ze. Wie goed kijkt, kan nog overal wilde natuur zien. Natuurbeschermers moeten zich niet in het pak laten naaien door taal die daar geen oog voor heeft.

Zo’n begrip als ‘ecosysteemdiensten’ bijvoorbeeld is een manhaftige poging om economen toe te schreeuwen dat natuur waarde heeft. Maar als dat woord ‘dienst’ het enige is dat wordt opgepikt, lijkt het alsof je het vernietigen van natuur kunt uitruilen tegen winst elders. Dan blijft het ons handelsverkeer. 

We hoeven van Maris geen harde knip te maken tussen onszelf en de natuur; mens en natuur liggen in elkaars verlengde. Maar als we niet meer het andere van de natuur kunnen zien, dat wat ons te buiten gaat, dan zijn we eigenlijk net zo opgesloten in ons eigen verhaal als die mythische natuurdenkers van vóór Aristoteles. Eigenlijk stelt Maris een simpele vraag: ‘Waarom zouden we overal thuis moeten zijn?’

Eerder verschenen in de Volkskrant

Samenvatting

Vooraanstaande filosofe verkondigt nieuw geluid in de discussie over het antropoceen: De natuur blijft!

In het antropoceen stelt de mens zichzelf centraal en probeert hij de wereld op grote schaal te beheersen. De natuur wordt gereduceerd tot instrument en verliest haar intrinsieke waarde. Virginie Maris pleit voor een herwaardering van de natuur in haar radicale anders-zijn. Tegenover de platte, grenzeloze wereld van het antropoceen stelt Virginie Maris ‘het wilde deel van de wereld’.

Haar benadering veronderstelt een andere manier van denken over, en omgang met de natuur. Het is van belang onszelf te begrenzen, om zo de soevereiniteit van de wilde natuur zeker te stellen, en haar te beschermen tegen uitbuiting en vervreemding. We moeten ons in de wilde natuur gedragen als bezoekers van een vreemd land, niet als opzichters of beheerders.

‘Het wilde is alomtegenwoordig – het is de kleine woelmuis die zich een weg baant dwars door de kaarsrechte rijen maïs, het is de zwerm putters die elke winter terugkeert om zich uitbundig te goed te doen aan de zonnebloempitten in de voederbakjes in de tuin, het zijn de paardenbloemen die uit het asfalt steken, het is de torenvalk met haar nest boven in de Notre-Dame. Het is misschien ook een archaïsch, vitaal deel van onszelf.’

Virginie Maris is omgevingsfilosoof bij het Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS) en het Centre for Functional and Evolutionary Ecology (CEFE). Haar onderzoek richt zich op biodiversiteit, natuurbehoud, natuurwaarden en de relaties tussen ecologie en economie. Ze schreef meerdere boeken over deze onderwerpen. Het wilde deel van de wereld is het eerste werk van haar hand dat in het Nederlands verschijnt.

‘Het radicale perspectief van het Antropoceen, zo waarschuwt Virginie Maris, kan verhelderend zijn, maar het gezichtspunt van zo’n analyse ligt buiten de aarde, alsof wij niet zelf deel van het probleem zijn. Hierdoor gaan mensen zoeken naar grootschalige technologische oplossingen, terwijl de dreiging omvattender is en eerder te maken heeft met onszelf, met onze kennis en onze manier van de wereld ervaren.’ – ●●●● NRC Handelsblad

‘Moet de mens in het Antropoceen de natuur redden? Virginie Maris pleit voor een bescheidener houding: we moeten ons terugtrekken. Minder verbruiken, ruimte geven aan de natuur. Die redt zichzelf vervolgens wel.’ – Filosofie Magazine

Toon meer Toon minder
€ 24,90

Verwachte leverdatum: woensdag 29 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789024433339
Verschijningsdatum
maart 2021
Druk
1
Aantal pagina's
224 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Uitgever
Boom

Vertaald door
Mieke van Hemert

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden