Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De coronastorm

Hoe een virus ons verstand wegvaagde

Auteur(s): René ten Bos
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
De coronastorm
De coronastorm

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Bart Deckx
4/5

Filosofie met beide voeten in het leven

We leven in historische tijden. Een microscopisch klein virus uit China vernietigt niet enkel mensenlevens, maar ook onze zekerheden en verwachtingen. Middenin de gebeurtenissen staan, betekent ook onwetendheid. De crisis is als een puzzel. Voormalig Denker des Vaderlands René Ten Bos legt in De coronastorm. Hoe een virus ons verstand wegvaagde een stukje van de puzzel.

[Recensie] 2020 is een jaar zoals 1989 en 2001, een kantelpunt in de hedendaagse geschiedenis van de mensheid. We weten wanneer de coronacrisis begon, maar er is nog geen idee over het einde ervan. De Nederlandse minister-president Mark Rutte poneerde op 22 april dat we dan ook beter zouden stoppen met filosoferen. Net dat wil Ten Bos doen, nu meer dan ooit. Corona, zo schrijft hij, is de kroon op de globalisering. De oorzaak van deze pandemie ligt in onze omgang met de natuur, het ongebreidelde reizen en de ver doorgedreven instrumentalisering van de mens. Voor Ten Bos zou corona wel eens het einde van het liberaal-kapitalistische systeem kunnen inluiden. Maar hoe de tijd na corona eruit zal zien, daar is onenigheid – typisch voor onzekere tijden – over.

De maatregelen om corona te bestrijden zijn ongezien drastisch. De anderehalvemetersamenleving, lockdowns en verplichte mondmaskers zijn niet meer weg te denken. Zich aansluitend bij Emmanuel Levinas’ ethiek van het ‘Gelaat van de Ander’ vreest Ten Bos voor de filosofische gevolgen: “Mij komt het voor dat een samenleving die mensen op het moment van hun grootste crisis op afstand houdt, een wrede en onmenselijke samenleving is.” Zijn vergelijking met de behandeling van lepralijders in de middeleeuwen is zeer scherp. Zij moesten rondlopen met een luidruchtige ratel, zodat de gezonden zich snel uit de voeten konden maken. De samenleving sloot hen uit; andere zieken, denk aan pestlijders, werden net ingesloten in hun huizen. Zo ook in coronatijden: “Uitsluiten, wegstoppen, afstand bewaren, registreren, merktekenen aanbrengen, rechten wegnemen, controleapps … De ratel van de melaatsen zit nog ferm aan ons bureaucratisch hoofd vastgeklonken.” De term ‘coronafascisme’ valt dan ook meerdere malen.

Uiteindelijk werpt covid-19 de mens terug naar misschien wel de oudste filosofische vraag: waarom leven wij? Men zou het idee kunnen krijgen dat we niet langer belang hechten aan de zin van het leven, maar enkel aan de lengte ervan. Gezondheid is de belangrijkste waarde – en misschien wel de enige waarde die in onze nihilistische samenleving door iedereen gedeeld wordt -, en zelfs die wordt herleid naar fysieke gezondheid. Willen we vrijheid opofferen om de dood maar zo lang mogelijk uit te stellen? Willen we leven tot elke prijs? Laten we angst ons leven bepalen? De coronastorm. Hoe een virus ons verstand wegvaagde geeft in 26 korte hoofdstukjes, opgehangen aan elke letter van het alfabet, een eerste inzicht in deze ontstellende pandemie. Bevattelijk voor het brede publiek, actueler dan ooit tevoren, toont filosofie zich zoals het hoort: met beide voeten in het leven.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Evert van der Veen
2/5

Hoe een virus ons verstand wegvaagde

[Recensie] Centraal in het boek De coronastorm staat de ‘historiciteit’ van de corona crisis: “iedereen wordt geraakt door actuele gebeurtenissen en is in die zin in de geschiedenis… opgenomen”, pagina 12.

De auteur, hoogleraar filosofie aan de Radboud Universiteit en deken van de Radboud Honours Academy, Rene ten Bos, presenteert eerst kort andere filosofen met hun visies en sluit zich tenslotte aan bij de Duitse Joseph Vogl die vanuit fundamentele scepsis wil nadenken over het eigen gelijk. Het eigen gelijk speelt in de corona crisis een interessante rol.

Het boek heeft een alfabetische volgorde en wil de discussie stimuleren. Het eerste woord bij de a is ‘angst’, het laatste woord is ‘zoönose’. Bij het woord ‘beelden’ komt de beeldvorming ter sprake waar cijfers niet tegenop kunnen. Beeldvorming komt een open gesprek niet ten goede. Belangrijk zijn “empathie oproepende communicatiemiddelen”.

Bij de e gaat het over ‘epidemologen’. Interessant is de letterlijke betekenis van dit woord: wat over het volk hangt. De auteur noemt epidemologen “causaliteitssimplisten”: “Sterven mensen door het virus of door een combinatie van factoren?” Voor Ten Bos is de centrale vraag: “Sterven mensen aan het virus of met het virus?” Dit zijn wezenlijke vragen die de weinig klinken in de debatten van de afgelopen tijd maar ons wel kunnen helpen om de gevolgen van het virus in de juiste proporties te zien.

Er zijn ook bijdragen waarvan de lezer zich kan afvragen of zij voldoende relevant zijn in relatie tot het leidende thema van dit boek. Dat geldt voor de onderwerpen ‘fascist’ en ‘just in time’ en ‘kudde’.

Belangrijk – maar niet nieuw – is onder het kopje ‘gezondheid’ de nadruk op de totale mens, met z’n levensstijl en in de context van z’n sociale omgeving. Instemmend citeert Ten Bos hier de Duitse psychiater Klaus Dörner:

“Een maatschappij die gezondheid tot haar hoogste waarde verklaart, drijft als gezondheidsmaatschappij met behulp van haar gezondheidssysteem de gezondheid uit”, pagina 72.

Onder ‘intimiteit’ komt het nieuwe woord huidhonger ter sprake. De auteur bepleit ruimte voor de wezenlijke menselijke behoefte aan persoonlijk en direct contact. Mooi is onder het kopje ‘lepra’ het verhaal van Franciscus van Assisi die een leproos de hand kust. De bijdrage is een interessant historisch overzicht van de wijze waarop de samenleving vroeger met leprozen omging.

Bij ‘moraliteit’ blijkt dat Ten Bos zich aangesproken voelt door de filosofie van Lévinas waarin de intermenselijke relatie centraal: de ontmoeting in het gelaat van de ander waarin ook de Ander (God) naar voren kan komen.

Het woord ‘troost’ wordt geen recht gedaan. De beschouwing hierover is afstandelijk en rationeel. De auteur lijkt weinig voeling te hebben met de emoties en psychologie, afgaande op dit gedeelte. Een gemiste kans want er valt over troost veel goeds te zeggen en het is een legitiem en basaal menselijk verlangen. Het lijkt mij ook niet sporen met de sympathie voor de filosofie van Lévinas waarin de ander in z’n aanwezigheid zo waardevol kan zijn.

De bijdrage ‘zoönose’ tenslotte gaat over ziekten die van dier op mens worden overgebracht. In het slotwoord sluit de auteur aan bij de filosoof Ernst Bloch en zijn benadering van de hoop als constante arbeid tegen de angst.

De alfabetische opzet is aardig bedacht, er zitten zeker zinvolle bijdragen in maar dat geldt niet over de hele linie.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Lees ook de recensie van Bart Deckx

Samenvatting

De storm die door het coronavirus in lichamen wordt veroorzaakt, lijkt op de storm die de epidemie in de samenleving veroorzaakt. Voormalig denker des vaderlands René ten Bos (60) stelt zich in dit boek op als een stormjager die verklaringen probeert te geven voor wat er in het lichaam van COVID-patiënten en in de samenleving als geheel gebeurt.

De stormen worden tot bedaren gebracht door de vele aspecten van de crisis onder te brengen in de alfabetische structuur van een filosofisch woordenboek. Dat biedt rust en een verraderlijk soort houvast.

Dit boek gaat onder meer over angst, preventie, noodtoestanden, mondkapjes en wattenstaafjes. De angst voor een fascisme zonder fascisten druipt van iedere pagina. Tegenover die angst staat echter ook humor. Galgenhumor misschien, maar wie in virale tijden niet durft te lachen, mist kansen op hoop, op intimiteit en troost.

Ten Bos schreef een boek voor iedereen die moe wordt van mensen die in talkshows of op persconferenties zeggen dat we moeten stoppen met filosoferen. Juist nu dient de filosoof zich aan als de onmisbare parasiet die viraal wil denken.

René ten Bos is hoogleraar filosofe aan de Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit en dean van de Radboud Honours Academy. Tevens is hij columnist voor onder meer Het Financieele Dagblad en Filosofie Magazine. Hij is daarnaast auteur van onder meer Dwalen in het antropoceen (2017) en Extinctie (2019).

Toon meer Toon minder
€ 17,50

Verwachte leverdatum: woensdag 26 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789024435173
Verschijningsdatum
juli 2020
Druk
1
Aantal pagina's
208 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Boom

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen