Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De klerk Bartleby

een verhaal van Wall Street

Auteur(s): Herman Melville
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
De klerk Bartleby
De klerk Bartleby
De klerk Bartleby

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Christian Jongeneel

“Liever niet”

[Recensie] Het is al een kleurrijk gezelschap dat de naamloze notaris/verteller bijeen heeft op zijn kantoor aan Wall Street. Twee klerken die om beurten humeurig zijn en een loopjongen wiens voornaamste taak is bitterkoekjes te kopen voor de andere twee. Dan neemt hij Bartleby aan. Het begint goed, maar daarna stapelen de eigenaardigheden zich op.

Bartleby doet zijn kopieerwerk trouw, maar weigert mee te doen aan controlesessies. Gaandeweg doet hij steeds minder en uiteindelijk helemaal niets meer. Hij neemt zijn intrek in het kantoor en leeft van wat spaargeld. Op smeekbeden om zijn biezen te pakken reageert hij met zijn standaardzin: “Liever niet”. Uiteindelijk trekken de anderen uit het kantoor, maar daarmee zijn ze nog niet van hem af.

Herman Melville schreef het korte verhaal niet lang na de publicatie van Moby Dick. Dat geldt nu als een meesterwerk, misschien wel hét meesterwerk van de Amerikaanse literatuur. Indertijd werd het neergesabeld. Melville dacht een magnum opus te hebben geschreven, maar Moby Dick luidde het einde in van een tot dan toe succesvolle schrijverscarrière. Hij werd douane-beambte.

Hoe irritant Bartleby’s gedrag ook is, je proeft de diepe eenzaamheid van de klerk – allicht een echo van de eenzaamheid die de voor depressies gevoelige Melville op dat moment zelf voelde. De notaris, die ondanks zijn mateloze irritatie met Bartleby blijft meevoelen, is het vergeefs luisterende oor. Bartleby valt niet te redden.

Eerder verschenen op http://www.christianjongeneel.nl/

Recensie door: Chris Reinewald
5/5

De ondraaglijke zwaarte van een schrijversbestaan

[Recensie] In de geniale Amerikaanse sitcom Seinfeld (1989-1998) blijkt de opgewekte nietsnut Kramer ineens een kantoorbaan te hebben (https://www.youtube.com/watch?v=bU6m5UqLx9M). Niemand echter die hem daar aangenomen heeft. Op een mooie dag is hij namelijk gewoon bij ene firma Leland binnengestapt en daar achter een leeg bureau papierwerk gaan doen. Rapporten schrijven, waarover doet er niet toe. Dat gaat zo enkele dagen door totdat hij bij ‘zijn’ chef wordt geroepen. Ofschoon hij Kramer niet kent bekritiseert hij zijn werk – “het is alsof je geen enkele opleiding gevolgd hebt” – en zegt hem te moeten ontslaan. Lastig, want Kramer is namelijk helemaal niet in dienst van het bedrijf.

Het kan haast niet anders of de schrijvers van de tv-serie rond egocentrische New Yorkers moeten wel het korte verhaal Bartleby van de Amerikaan Herman Melville (1819-91) kennen.

In deze hilarische, Amerikaanse grotenstadsvertelling uit 1853 gaat het om de titelheld Bartleby, een schrijver/kopiist (er waren nog geen carbonpapiertjes of fotokopieerapparaten) die op een griffiekantoor wordt aangenomen. Nadat hij zich aanvankelijk een slag in de rondte werkt, zeker vergeleken met de andere twee, onwillige klerken, blijkt Bartleby een soort Kramer. Alleen wéigert hij ineens elk klusje. Van het een komt het ander: eigenlijk nog meer niets dus. Als Bartleby zelfs staand lijkt te verstenen lopen zijn baas, collega’s en klanten om hem heen in een poging hem te verplaatsen. Tevergeefs.

Het beschreven absurde, bureaucratische en premodern nihilisme in Bartleby wordt vaak uitgelegd als voorafspiegeling van Franz Kafka. Zelfs duidingen vanuit Freud en Deleuze bleven de arme letharg niet bespaard. Personages van Russische tijdgenoten, Gontsjarov, Tsjechov of Gogol en Huysmans’ pennenlikker Folantin (Op drift, 1882) lijken echter meer verwante (dode) zielen. Eind 19de eeuw zag men blijkbaar in dat het rimpelloze kantoorbestaan ook een forse dosis ‘spleen’ kent.

Tegenover Bartleby staat de verteller die kond doet van de ondraaglijke zwaarte van zijn knechts bestaan. Zijn droge beschrijving lijkt op de ‘zakelijke’ inleiding die de handelaar-in-koffie Batavus Droogstoppel voor de ‘Max Havelaar’ (1860) schreef. Multatuli kende Melville niet. Die moest namelijk nog ontdekt worden.

Wie na Bartleby Melvilles diens pas veel later erkende meesterwerk Moby Dick (1850-51) of zijn raamvertelling The Confidence Man (1857) (her)leest ziet meer overeenkomsten met Multatuli: veel bijfiguren, opsommingen en gedetailleerde uitwijdingen – verboden door schrijfcursussen – maar die grappig lezen, mits goed uitgeserveerd.

In de nieuwe Nederlandse vertaling bleef de beurtelings begripvolle als wanhopig-korzelige toon van de verteller overeind. Bartleby’s terugkerende mantra ‘I would prefer not to’, werd nu ‘liever niet’; compact hedendaags zoals het ‘computer says no’ in de comedy-serie Little Britain. Raak getroffen zijn Charlotte Schrameijers zwart/wit knipsel-illustraties, knipogend met vergelijkbare penseeltekeningen van de Zwitsers-Franse kunstenaar Félix Vallotton, rond 1900.

Ondanks alle gelijkenissen blijft Bartleby je bij als een 19de eeuwse man zonder eigenschappen. Wat een heerlijk schrijver is Melville toch.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

 

Samenvatting

Het is druk op het griffierskantoor. Er moet iemand bij.

Op een ochtend staat hij op de stoep: Bartleby. Vanaf het

moment dat hij het kantoor betreedt wordt alles anders.

Want in eerste instantie werkt hij braaf mee, hij doet zijn best, maar

op een gegeven moment weigert hij een gewoon, alledaags klusje. En

dat weigeren, dat wordt erger en erger...

Bartleby is een klassiek verhaal van Melville, die beroemd werd met

Moby Dick. Het zou gaan over de vrije wil, over klinische depressie,

over protest, over de moderne maatschappij, over nee durven zeggen,

over verhalen vertellen, over eenzaamheid, over opstand. Maar

waarom kan het niet het over al die zaken tegelijk gaan? Bartleby is

een groots en tijdloos en tegelijk heel klein meesterwerkje, tot en met

het tragische einde en de dramatische verzuchting in de laatste zin.

Toon meer Toon minder
€ 12,50

Verwachte leverdatum: zaterdag 15 augustus


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789025304195
Verschijningsdatum
augustus 2016
Druk
1
Aantal pagina's
96 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: speciale kenmerken
  • Vertaalde fictie
Categorieën

Uitgever
Atheneaeum - Polak & van Gennep

Vertaald door
Rosalien van Witsen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen