Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De avond is ongemak

Taal: Nederlands
0,21666666666667/5
5 recensies
De avond is ongemak
De avond is ongemak
De avond is ongemak

Recensie

Aantal recensies: 5

Recensie door: Tess van Brakel

Overeind blijven bij verdriet

[Recensie] De avond is ongemak is een aangrijpend verhaal over het verlies van een broer. Een verhaal over hoe leegte en eenzaamheid genadeloos toe kan slaan. Op poëtische en indringende wijze neemt de schrijfster ons mee met Jas, een tienjarig meisje wiens broer verdrinkt in een wak tijdens het schaatsen. De impact van de dood op het gereformeerde boerengezin wordt levendig zichtbaar gemaakt door de ogen van Jas.

“Ze zeiden mooie dingen over mijn broer, terwijl de dood lelijk was en zo taai als een verloren tijgernootje dat we dagen na een verjaardag ergens achter een stoel vonden of onder de televisiekast.”

Jas probeert op haar eigen kinderlijke manier overeind te blijven tussen de volwassenen die langzaam verteerd worden door hun verdriet. Haar wereld, zoals hij geworden is, te doorgronden en beïnvloeden. Te redden zelfs. Zoals kinderen dit nu eenmaal doen. Haar jas die ze besluit niet meer uit te trekken. De koeien die sterven. De twee padden in de emmer die maar niet willen paren maar dat absoluut moeten doen om zo het huwelijk van haar ouders te redden. De volwassen woordkeuze van de schrijfster is hierin niet belemmerend en blijft zeer geloofwaardig.

Rijneveld schrijft gedetailleerd, meeslepend en observerend zonder afbreuk te doen aan de fantasievolle werkelijkheid van een kind dat met haar laatste kracht op zoek gaat naar redding en liefde in een omgeving die stil lijkt te staan en af lijkt te brokkelen. In de hoop terug te vinden wat ze verloren is en niet meer te verliezen dan ze aankan.

Voor het eerst verschenen op de Leesclub van Alles

Recensie door: Nico Voskamp
4/5

In de drek uws aanschijns

[Recensie] De meeste schrijvers geven bij de altijd weer obligate vraag hoe autobiografisch hun boek is, als antwoord dat ze niet écht zijn afgerost door pa en ma, dat de rituelen in het gezin niet écht duivels waren, dat de sfeer in huis anders, beter was, dat het boek geen één op één beeld geeft van hun eigen leven. Voor Marieke Lucas Rijneveld is dat te hopen. In De avond is ongemak geeft ze een angstaanjagend beeld van een jeugd in een onmiskenbaar disfunctioneel gezin.

Ook zonder de leefsituatie die ze in het boek beschrijft verbatim naar de werkelijkheid te vertalen, wordt duidelijk dat de jeugd van hoofdpersoon Jas in het boek geen wandelingetje in het park was. Het gezin woont op een boerderij, tussen de koeien. Pa communiceert ofwel in oudtestamentische Bijbelteksten, ofwel in veelzeggende stiltes, die de kinderen dan weer feilloos hebben leren duiden. Ma heeft buitengewoon weinig aardigheid in haar leven dat met tobben, werken en werken gevuld is. Zusje Hanna heeft haar eigen sores en broer Obbe is praktiserend psychopaat.

Tussen al die bermbommen door moet Jas laveren, onderwijl opgroeiend van meisje naar jonge vrouw. In dat proces ontdekt ze onvermijdelijke zaken als seksualiteit, ze merkt dat de sfeer thuis die toch ietwat vreemd is, komt in aanraking met de zondige buitenwereld. En, na het tragisch overlijden van haar jongste broertje Matthies, De Dood. Magere Hein die voor altijd een ijzig stempel drukt op het toch al wankele gezin. Dit zijn de grondstoffen waarmee Marieke Lucas Rijneveld een zeer rijk, zij het soms wat stroef lezend boek fabriceert.

Dat stroeve lezen komt doordat de schrijfster op sommige punten het verhaal iets té vol propt met terugkerende thema’s, motieven en spiegelingen. Diepgang gaat dan de strijd aan met leesplezier, en dat heeft op de lezer een verkeersdrempel-effect. Ongetwijfeld zal dat verdwijnen in een volgend boek, want Lucas Rijneveld is een groot talent.

En jawel, alle vergelijkingen met Wolkers kloppen. Rijneveld heeft een goed oog voor de plastische, bij voorkeur smerige kanten van het menselijk bestaan. Neem de beschrijving van het drinken van het verplichte glas verse melk: “die meestal al een paar uur uit de tank was en lauw, en waar soms nog een geelachtig roomlaagje op lag dat bleef plakken aan je gehemelte als je te traag dronk. Het beste was om het glas melk met je ogen dicht naar binnen te klokken…”

Ook de gevoelige kant des bestaans laat ze de revue passeren. Soms moet Jas haar vader helpen de mollenklemmen te controleren. “Als we geen vangst hadden, dan hield vader zijn handen stijf in zijn broekzakken, dan was er niets dat om een beloning vroeg, anders dan wanneer we beethadden en we met een verroeste schroevendraaier de dubbelgeklapte bebloede lijfjes uit de klemmen peuterden, wat ik voorovergebogen deed zodat vader niet zag dat er tranen over mijn wangen gleden bij de aanblik van een klein leven dat nietsvermoedend in de val was gelopen.”

De eindconclusie: dit is een jonge, veelbelovende aanwas van de stroming ‘loskomen-van-een-gereformeerde-jeugd’ auteurs. Tegen het eind van dit boek wordt een tekst geciteerd van het bordje boven een brug, waar Jas en haar vriendin vaak langs fietsen. Dit citaat kan gerust het motto zijn voor het hele boek: “Wees waakzaam, wees op uw hoede, want uw vijand, de duivel, zwerft rond als een brullende leeuw, op zoek naar een prooi.”

Ook verschenen op Nico’s recensies

Recensie door: Anke Cuijpers
4/5

Wreed schoon debuut

[Recensie] In De avond is ongemak loopt een moeder rond met “een glimlach die juskuiltjes in haar wangen maakte,” geurt “de dood naar coniferen” en besluit het tienjarige hoofdpersonage al in de eerste zin haar jas niet meer uit te doen. Het romandebuut van Marieke Lucas Rijneveld onderscheidt zich in de manier waarop de auteur die enorm beeldrijke vergelijkingen laat scharnieren. Rijnevelds taal verleidt terwijl de kinderen in dit boerengezin gaandeweg ontsporen. Ze worden wreed en blijken tot gruwelijke dingen in staat.

Koeien en zonen

Het verhaal bestaat uit drie delen en begint als het religieuze boerengezin aan de keukentafel zit met diepvrieszakjes naast de borden, tegen de kou. Het is schaatsweer. Het duurt niet lang voor de veearts het slechte nieuws komt brengen van de dood van Matthies, een van de vier kinderen:

“Ik keek van hem weg naar de handdoeken die stijf van de vrieskou aan het haakje naast de wasbak hingen, ik wilde dat de veearts opstond en dat hij zou zeggen dat dit alles een vergissing was. Dat koeien niet veel verschilden van zonen, zij trokken ook op een dag de wijde wereld in, maar keerden voor zonsondergang en voor voedertijd weer terug in de stallen.”

Niemand in het gezin kan echt met de rouw om Matthies omgaan, vader blijft maar naar het meer fietsen, moeder wordt magerder en magerder, en Jas zelf kan niet meer poepen. Ze steekt een punaise in haar navel, prettig rebels want ze wil naar zichzelf toe en niet naar God, en ze verzamelt onderwijl in haar jaszakken herinneringen, zoals de afgeknipte snorharen van een hamster. De hamster is een van de eerste slachtoffers als de kinderen op zoek gaan naar antwoorden. Leven, dood, identiteit, geloof en seksualiteit zijn de grote thema’s in dit debuut.

De koeien drukken hun neuzen in elke centimeter van het gezinsleven op de boerderij. Helemaal gebeurt dat in het tweede deel van de roman als het mkz-virus uitbreekt op de boerderij en de hele veestapel wordt vernietigd. De dode dieren die in vrachtauto’s worden geladen tijdens die mkz-crisis kennen de meeste lezers waarschijnlijk uit de beelden van de journaals. Rijneveld voegt er een moeder aan toe die met roze koekjes en thermoskannen iets terzijde op het erf staat terwijl de vernietiging van de veestapel in volle gang is, de stallen achterblijven met afgerukte staarten en die pluk mest met hooi die aan een laars is blijven plakken. Vader en broer Obbe staan scheldend een eind verderop. De beschrijving van het drama bevat mijn favoriete zin uit de roman: ‘Twee rieken liggen met hun tanden in elkaar op het erf, als twee biddende handen.” Twee werkeloze rieken, die niet op hun plek staan in of naast de stal, of in een hoop mest zijn blijven steken, maar de rieken bidden en knarsetanden tegelijk. Machteloos, vergeefs, ontheemd.

De paddentrek, en poep, veel poep

Terwijl de ouders, ondergedompeld in hun rouw, elkaar niet meer aanraken na de dood van Matthies beginnen de kinderen juist aan een morbide experimenteerfase. Die soms ook weer kinderlijk onschuldig is, zoals de twee padden die Jas in een emmer op haar kamer bewaart en die ze tot paren probeert te bewegen, maar die steeds verder verschrompelen, die net zomin als haar ouders tot echt contact te bewegen zijn. Er is de fantasie over Hitler, en Joden in de kelder omdat Jas op dezelfde dag jarig is als de dictator. Zus Hanna die haar seksualiteit verkent, Jas die met hompen groene zeep volgestopt wordt door haar vader in een poging haar obstipatie te keren. Naast de al eerdergenoemde hamster zijn er meer dieren die het moeten ontgelden in het zintuiglijke, steeds wreder wordende spel van de kinderen. Renate Dorrestein had ooit een appelboor in een roman, hier verdwijnt een kaasboor in een koe. Zelfs vriendinnetje Belle en Hanna worden geslachtofferd in een poging seksualiteit en sterven te begrijpen. Tot aan de laatste pagina bleef ik ze de wreedheden vergeven, hoe pak je de dood vast, je veranderende ouders en niet te vergeten jezelf, wie wil dat niet weten. Vooral bleef ik met plezier lezen, want leesgenot blijft het in een roman waar mensen zandkoekje als scheldwoord hanteren, omdat niets zo vreselijk is als iets dat zomaar uit elkaar valt en niet standhoudt. Wat Rijneveld ook tot haar onderwerp maakt, de manier waarop ze het vertelt is onnavolgbaar.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Guido Goedgezelschap
5/5

Risicovolle maar geslaagde lancering naar de top

“Over de doden praten we niet, die gedenken we,” (p.117).

[Recensie] Deze quote, vooral het woordje ‘praten’ zegt veel, zo niet alles over de sfeer die er heerst in dit debuut van Marieke Lucas Rijneveld (Nieuwendijk, 20 april 1991). Zij verwierf bekendheid met haar dichtbundel Kalfsvlees (2015). Maar met haar debuutroman De avond is ongemak scheerde zij de hoogste toppen. Als eerste Nederlandstalige auteur was zij de laureate van de Booker International Prize, samen met vertaalster Michele Hutchison, voor The Discomfort of Evening. Ondertussen verscheen haar tweede dichtbundel Fantoommerrie (2019) en haar tweede roman Mijn lieve gunsteling, een boek waar iedereen na haar romandebuut reikhalzend naar uitgekeken heeft.

Het is een hard leven op de boerderij maar het gereformeerde, strenggelovige boerengezin, mits hard werken, de eindjes aan elkaar knopen. Veel comfort hebben zij niet. Dat heeft niet alleen te maken met de financiële toestand, maar ook met de strenge regels van hun geloof. Dan slaat het noodlot zwaar toe. De oudste zoon, Matthies, verongelukt in het ijs. Een kind verliezen is àltijd een aangrijpende én ingrijpende gebeurtenis en helaas onomkeerbaar. Belangrijke vraag in deze situatie: hoe verwerk je en hoe plaats je zo’n gebeurtenis? Daarover bestaat jammer genoeg geen handleiding en zoals het altijd is: iedereen verwerkt traumatische momenten op zijn eigen manier. Zo ook in De avond is ongemak. Vader vindt zijn bezigheden in zijn werk, de koeien, de boerderij. Moeder krijgt het moeilijker en moeilijker. En wat de kinderen Jas, Hanna en Obbe betreft: zij worden meer en meer aan hun lot overgelaten. En wat is er trouwens voor opgroeiende jeugd te beleven in het dorp?

“We moeten weg uit dit dorp, weg van de blaarkoppen, weg van de dood, weg van het oorspronkelijke bestaan,” (p.102).

Ongecontroleerd en ongeoorloofd gaan zij experimenteren met dieren, situatie creëren waarin de dood nooit ver af is, … en seks, … Een tweede drama treft het gezin, vooral financieel. Gaat deze familie er in slagen om de opeenvolging van tegenslagen te verwerken en wat moet er van de kinderen?, …

Met thema’s als geloof, kinderverwaarlozing, dood, traumaverwerking, … heeft Rijneveld zware risico’s genomen. Zij put uit eigen ervaringen in verband met gereformeerde opvoeding en het harde leven op het platteland, maar het is geenszins een autobiografische roman. Toch neemt zij geen blad voor de mond: zij durft het aan op tegen de schenen van de gevestigde lichamen te schoppen en heilige huisjes in te trappen. Heeft zij daarvoor de gebeurtenissen in het boek uitvergroot? Waarschijnlijk wel. Daarom is het boek ook geworden wat het is: een aaneenschakeling van duistere gedachten en toestanden die beter het daglicht niet zien: écht vrolijk kan je er niet van worden. Maar het allerbelangrijkste thema tijdens deze beklemmende bladzijden is het gebrek aan communicatie en daardoor het disfunctioneren van het gezin dat steeds verder wegzinkt in individuele eenzaamheid en duisternis en een totaal gebrek aan toekomstvisie.

“There is always light, if only we’re brave enough to see it. If only we’re brave enough to be it.” (Amanda Gorman, 20 januari 2021, inauguratie Joe Biden en Kamala Harris, Kapitool Washington).

Jammer genoeg kenden zij Amanda Gorman niet,…

Met haar schrijfstijl, maar vooral haar indrukwekkende taalgebruik, poëzie in de proza, zuigt zij haar lezers mee in dit verhaal. Het is een heftig verhaal dat je niet zo maar kan lezen, je moet het léven, béleven,… Diepzinnige metaforen dringen beeldvormend door in het hoofd van de lezer waar ze nog lang na de laatste bladzijde blijven nazinderen.

“Maar ik kon haar niet vertellen dat Matthies eeuwig zou slapen, dat we vanaf nu alleen een kijkvenstertje in onze harten zouden hebben waarin onze broer opgebaard lag, en buiten oma van de lichte kant kenden we niemand die eeuwig sliep, op den duur stonden we allemaal weer op, ‘zo de Heere wil wij leven’, zei oma van de zwarte kant vaak daarover, zij had bij het ontwaken last van stramme knieën en een slechte adem, ‘alsof ik een dode mus heb ingeslikt.’ Zowel het vogeltje als mijn broer zou nooit meer wakker worden.”

Zeg nu zelf, en geef het misschien ook toe: De avond is ongemak, … toch een titel die iets geheimzinnig inhoud, die nieuwsgierig maakt, die verwachtingen schept, … Zet daarboven Marieke Lucas Rijneveld: toch een naam die aanspreekt. En ja hoor: op een indrukwekkende manier lost Rijneveld de verwachtingen in. Perfect getypeerde personages, een setting die een ongemakkelijk gevoel nalaat en gebeurtenissen die tot de verbeelding spreken maken van dit risicovolle debuut een topper, waarmee Rijneveld zich niet alleen profileert als dichteres maar ook als een getalenteerde roman-auteur. Het is weinigen gegeven om zich te vestigen binnen de top van de Nederlandstalige Literatuur. Alles ligt in haar handen: kan zij met Mijn lieve gunsteling haar succes consolideren?

Eerder verschenen op Hebban

Recensie door: Annette Wierper

De leugen als een loszittende gordijnroede klapperend in de wind

De macht van de metaforen in De avond is ongemak en Mijn lieve gunsteling van Marieke Lucas Rijneveld.

[Essay] Het blijft steeds weer opnieuw verbazen hoe een idee of een formulering van een filosoof, in het verre verleden uitgesproken, in het heden de dingen op zijn plaats doet vallen. Zo vind ik in Aristoteles’ Over poëzie antwoord op de vraag wat de relevantie is van het gebruik van metaforen in een tekst. Hoewel Over poëzie vooral gaat over de structuur van de tragedie concentreert Aristoteles zich hierin op de ‘middelen’ die de kunstenaar hanteert om zijn boodschap ‘uit te beelden.’ Metaforen zijn zulke middelen. “Metaforisch taalgebruik is een teken van talent, want dat valt niet te leren,” zegt Aristoteles. “Het bedenken van goede metaforen komt neer op het ontdekken van gelijkenissen.” Van woordgebruik dat tegen het alledaagse ingaat, is de metafoor het ‘allermooist,‘ zegt Aristoteles. Het is over het bijzondere woordgebruik in het werk van Marieke Lucas Rijneveld dat deze bespreking gaat. Geen literaire kritiek, maar een beschouwing vanuit bewondering voor een groot talent.

Onalledaags

Het minste wat je kunt zeggen van De avond is ongemak is dat het een bijzonder boek is, qua thematiek maar ook qua retoriek. Het rekent definitief af met het antieke idee dat een roman voor de eeuwigheid is en zijn lezers moet behagen. De handeling – gelovig boerengezin implodeert na de dood van de oudste zoon – en het onalledaagse taalgebruik daagt de lezer uit het oneens te zijn met de schrijver. Het prikkelt hem om er iets van te vinden, om zich te ergeren zelfs. Wat wil de schrijver? Wil Rijneveld mij afleiden van het ademstokkende coming of age-verhaal of wil zij mij met voorrang wijzen op de vorm, de vindingrijkheid van haar woordgebruik? Misschien is het wel allebei. Door de dingen die werkelijk bestaan te beschrijven door middel van het leggen van onmogelijke verbindingen, creëert de schrijver een ongewoon en volstrekt eigen stijl en schept een creatieve flow die de lezer bij de strot grijpt en meesleurt in een verhaal dat hij achteraf bezien misschien liever niet eens had willen lezen.

Urgentie

Haar tweede roman, Mijn lieve gunsteling, heeft dezelfde haast en urgentie en laat de lezer niet makkelijk los. Hier geen overdaad aan – soms – vergezochte vergelijkingen die de cadans van de stream of consciousness verstoren maar met mate gedoseerde metaforen in een adembenemend gruwelijk verhaal waar de leugen als “een loszittende gordijnroede klapperend in de wind hangt.” De 49-jarige veearts die we al tegenkwamen in Rijnevelds debuut is gekmakend verliefd op zijn ‘lieve gunsteling’, een veertienjarig boerenmeisje waarop hij zijn abjecte neurotische en seksuele fantasieën projecteert en uitprobeert. Het meisje lijkt de iets oudere versie van de ‘Jas’ uit De avond is ongemak en deelt met haar de fascinatie voor Hitler en Freud waarmee zij lange gesprekken voert. Daarnaast meent zij te kunnen vliegen – met alle desastreuze gevolgen van dien – en persoonlijk 9/11 te hebben veroorzaakt. Het zijn alle aspecten van haar bizarre gedrag enerzijds dat anderzijds weer wel strookt met de ‘normale’ seksuele nieuwsgierigheid en dweperigheid met popsterren en films van haar generatie. Door de nadrukkelijkheid waarmee Rijneveld de tekst doorspekt met tijdsgebonden culturele elementen zoals filmtitels, literatuur, artiesten, muziekteksten krijgt Mijn lieve gunsteling iets gekunstelds dat – opnieuw – een beetje irriteert. Het belang hiervan wordt niet echt duidelijk; het accentueert eerder het grote leeftijdsverschil tussen de personages dan dat het hen verbindt. Die ongelijkheid is overigens levensgroot; de verteller spreekt zijn gunsteling toe in de tweede persoon in een lange, meelijwekkende litanie waarin hij probeert de rekening voor zijn aberraties aan zijn moeder te presenteren. Hierdoor positioneert hij zich per definitie als een onbetrouwbare verteller die de lezer “de berging van de twijfels uit sust” terwijl hij zijn prooi, de lieve gunsteling, “als een kalf in stuitligging” in de houdgreep van zijn verziekte verlangens houdt.

Aristoteles liet me inzien dat Rijnevelds talent onweerlegbaar en onontkoombaar is. Maar tegelijkertijd hoop je – ondanks de disclaimer aan het eind van het boek – dat wat ze schrijft pure fictie is, omdat het zo onaards schrijnend en wreed is en omdat je er niet aan wil dat de werkelijkheid zo gitzwart, leugenachtig, beschamend en angstaanjagend kan zijn.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

‘De avond is ongemak’ van Marieke Lucas Rijneveld is het schrijnende verhaal van een gereformeerd boerengezin dat wordt getroffen door de dood van een kind. Door de ogen van Jas, die zich ophoudt in het niemandsland tussen kindertijd en volwassenheid, zien we hoe de familieleden elk op hun eigen manier omgaan met het verlies. Vader en moeder zijn volledig verlamd door verdriet en zien niet hoe Jas en haar zusje Hanna en haar broer Obbe ondertussen langzaam ontsporen.

Het is een verbluffend romandebuut dat is doortrokken van seksualiteit, geloof en de smerigheid van het bestaan.

Marieke Lucas Rijneveld geldt als een van de grootste nieuwe talenten van de Nederlandse letteren. In 2015 debuteerde ze met de meermaals herdrukte dichtbundel ‘Kalfsvlies’, die werd bekroond met de C. Buddingh’-prijs voor het beste poëziedebuut.

Toon meer Toon minder
€ 15,00

Verwachte leverdatum: donderdag 23 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789025463854
Verschijningsdatum
april 2020
Druk
11
Aantal pagina's
272 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
  • Moderne en hedendaagse fictie
Categorieën

Uitgever
Atlas Contact

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden