Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Tot de dood ons scheidt

Auteur(s): Lionel Shriver
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
Tot de dood ons scheidt
Tot de dood ons scheidt
Tot de dood ons scheidt

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jan Koster

Gaan of blijven, dat is de kwestie

[Recensie] Een eerder werk van Lionel Shriver, Big brother, bevatte twee eindes. Haar nieuwste boek, Tot de dood ons scheidt, bevat er maar liefst twaalf. Elk einde borduurt voort op dezelfde uitgangspositie. Een echtpaar van rond de zestig heeft tot in detail meegemaakt hoe ontluisterend het is om na een lang proces van dementie en aftakeling aan je einde te komen. Het ging om de vader van Kay, de vrouwelijke hoofdpersoon. Zij en haar man willen het zover niet laten komen en de rationele Cyril heeft een oplossing. Zodra Kay tachtig is geworden zullen zij er samen tussenuit knijpen.

Op het moment dat ze dat besluit nemen is dat nog ver weg, zo’n twintig jaar verder. Maar juist naarmate je ouder wordt lijkt de tijd sneller te gaan en het uur u is er eerder dan gedacht. Dan slaat de twijfel toe. Wat dat aangaat is de originele titel, Should We Stay or Should We Go veelzeggender dan Tot de dood ons scheidt.
Vanuit die positie heeft Shriver twaalf alternatieven uitgewerkt.

Tot het zover is maakt het echtpaar nog van alles mee: de aanslagen in New York, de financiële crisis, het hele gedoe rond Brexit en dan is daar op de valreep ook nog corona.

De analogie met Brexit is best grappig uitgewerkt. Leave or remain was de vraag die voorlag en dat is precies de vraag die het echtpaar zich steeds vaker stelt naarmate zij dichter bij die verjaardag komen. De twee karakters zijn in elk verhaal consistent waardoor er af en toe wat herhaling is. Overigens zonder dat het storend is.

Iets meer storend is dat Shriver de neiging niet lijkt te kunnen onderdrukken om haar persoonlijke opvattingen te ventileren. Met name Cyril lijkt het dichtst bij haar te staan. Wees voorbereid op tamelijk uitgesproken standpunten over bijvoorbeeld de wenselijkheid van gezondheidszorg voor ouderen en over coronamaatregelen. De door haar geventileerde opvatting over dat eerste lijkt aan de basis te liggen van de zorgen over de uit hand gelopen kosten van de gezondheidszorg. Kay en Cyril werken beide bij de NHS (National Health Service) en maken dit van dichtbij mee. Het is voor beide een ondersteunend argument voor hun beslissing.

De meeste varianten zijn boeiend. Soms is er één van het stel die door zal leven, in de meeste gevallen trekken zij allebei hun keutel in. Dan kon je onvermijdelijk in het genre toekomstroman terecht. Die toekomst ziet er niet vrolijk uit.

Zo komen ze terecht in Villa Avondzon, een mensonterende inrichting “die meer weg heeft van een loods van Amazon of een distributiecentrum van Tesco”. Ze hebben niet genoeg geld voor een beter alternatief. In een andere variant is een middel uitgevonden dat verjongt en van allerlei kwalen geneest. Men sterft niet meer aan natuurlijke doodsoorzaken. De verveling slaat toe als alles al een keer gedaan is, alle landen al zijn bezocht. Wat moet je dan nog met je leven als er geen einde aan komt?
En of invriezen nou zo’n goed idee is? Je kunt je dat afvragen als beiden ontwaken in een wereld die zich verder heeft ontwikkeld en zij als mensen rariteiten zijn. Onappetijtelijke  wezens bovendien, als gehakt dat te lang ingevroren is geweest.

Elk verhaal kent ook terugkerende elementen zoals de “archetypische wegpiraat,” die soms voor een onverwacht en soms ook wrang-komisch einde zorgt, of iets dat de vorm van Noorwegen heeft.

In één verhaal neemt Shriver zichzelf op de korrel:

“Zeg alsjeblieft dat je niet luistert naar dat mens van Shriver. Dat is een hysterica. En zo irritant zelfingenomen, alsof ze wil dat de beschaving instort, alleen maar om haar gelijk te halen. Ze is niet om aan te horen.”

Het is dat soort terloopse opmerkingen die, naast de vindingrijkheid en de onderkoelde humor,  ervoor zorgen dat Tot de dood ons scheidt zeer genietbaar is.

Eerder verschenen op JKleest

Recensie door: Guido Goedgezelschap
3/5

Fantasievariaties

[Recensie] Messcherpe satire en oog voor de tijdgeest zijn twee conclusies die je uit het werk van Lionel Shriver (°Margaret Ann, 18 mei 1957, Gastonia, North Carolina, USA) kan trekken. Zij is romanauteur en columnist en woont afwisselend in Londen en New York. We need to talk about Kevin (2003) is haar bekendste roman, goed voor de Orange Prize en in 2011 door de Schotse cineaste Lynne Ramsay verfilmd.

“Ik stel voor dat we tachtig worden en dan zelfmoord plegen.”

Dit idee stelt Cyril voor aan zijn echtgenote Kay, de hoofdpersonages. De aanleiding voor deze ingrijpende keuze: Alzheimer. Tien jaar lang hebben zij Kay’s vader op een mensonwaardige manier zien aftakelen. Cyril is een dokter met een zeer uitgesproken visie  op de gezondheidszorg (NHS). De hallucinante kosten daarvan en daardoor de financiële druk op de maatschappij zijn een tweede argument om zijn plan door te drukken. Hij  kan Kay overtuigen: op de dag dat zij tachtig zal worden zullen zij hun zelfmoordplan uitvoeren om zo te ontsnappen aan de aftakeling waarvan zij getuige geweest zijn én daardoor ook het kostenplaatje voor de gezondheidszorg  drukken.  Maar Cyril en Kay zijn zeer vitale vijftigers op het moment van hun beslissing en de ultieme datum is nog zeer ver weg.

“In nieuwsberichten over onze ‘vergrijzende bevolking’”, betoogde hij boven de kippastei, “noemen de presentatoren de steeds langere levensduur nooit zonder er snel aan toe te voegen ‘en dat is natuurlijk een goede zaak!’ Dat terzijde is dwangmatig. Maar het is geen goede zaak! We leven niet langer. We sterven langer!”

Tijdsbeleving is een relatief begrip. Dertig jaar lijkt een lange periode. Op  vele momenten in het verhaal komt de zeer menselijke en te verwachten reactie: twijfel! De tijd gaat zo snel alsof het lijkt dat de laatste dag naar je toe komt in plaats van dat je er zelf naar toe leeft. Vooral de snelle opeenvolging van gebeurtenissen, die stuk voor stuk een grote impact hebben op het wereldgebeuren, lijken de tijd een supersonische snelheid te geven.

“We leven in het tijdperk van vrouw Holle,” gekscheerde Toon Hermans ooit  in een van zijn conferences: hij had gelijk!

De auteur maakt in Tot de dood ons scheidt zeer handig gebruik van in- en aangrijpende gebeurtenissen tijdens de eerste twintig jaar van het nieuwe millennium. Vooral de soap die er ontstond  na de beslissing van het volk om de EU te verlaten, de Brexit,  grijpt zij zeer dankbaar aan: de tweespalt die er ontstaat in Groot-Brittannië is analoog met de toestand die er heerst tussen Cyril en Kay: vertrekken of blijven. Vooral Cyril is voorstander van ‘remain’. Dat staat in groot contrast met het plannetje van hun gezamenlijke ‘leave’ op 29 maart 2020.

“Sinds het referendum  had hij zich permanent laten opwinden over de verbijsterende pogingen tot ‘nationale zelfmoord’ van hun hersenloze landgenoten. Dat het Verenigd Koninkrijk zichzelf van kant maakte was een gruwel; dat zij tweeën dat zouden doen was een daad van sociale barmhartigheid.”

Lionel Shriver heeft een vaak beproefde tactiek gebruikt om deze roman te schrijven. Net zoals er ontzettend veel scenario’s geschreven werden voor de uiteindelijke Brexit, zo ook heeft de auteur een twaalftal scenario’s uitgeschreven voor de exit van Cyril en Kay.

Fantasievariatie is de titel van deze recensie: hierbij blijft een karakteristiek gedeelte van het thema constant terwijl alle andere elementen kunnen veranderen. In de muziek was Beethoven een meester in variatietechnieken. Onder andere de Diabelli variaties beschouwde hij het thema niet meer als een integrale melodie, maar als een reeks karakteristieke motieven die hem de mogelijkheid boden om met een ongekende vrijheid het oorspronkelijke materiaal te transformeren.

Twaalf variaties, voor mij persoonlijk té veel. Een aantal keren verrast de auteur met zeer realistische mogelijkheden. Die realistische inspiratie was blijkbaar vlug uitgeput. Meer en meer wordt de lezer meegesleurd in een serie sf-achtige verhalen. Wat dacht je van een medicijn tegen onsterfelijkheid? Een eeuwigdurende verveling zou ons lot zijn. Of van invriezen en later als een vormeloze blubber ontwaken in een tijd die je niet kent? Je zou al vlug een plaats krijgen in het rariteitenkabinet. Of een woonzorgcentrum dat er uitziet als een fabrieksloods? […] En dan is er ook nog zoiets als een “archetypische wegpiraat” en “iets in de vorm van Noorwegen!?”

Wat wel gezegd kan worden over dit boek: Shriver schrijft een zeer actuele roman. Het terrorisme in New York, de bankencrisis en de Covid-19 – pandemie als meest recente. Maar daarnaast zijn er ook nog de milieuproblematiek en het migrantenprobleem. De auteur neemt alles op de korrel en ze ventileert dat meestal in uitspraken en meningen die Cyril en/of Kay in de loop van het verhaal uiten. Meer en meer kom je als lezer tot de ontdekking, tot de vaststelling dat die meningen wel eens de meningen van de auteur zelf kunnen zijn. In het boek hekelt Shriver de beslissingen die de regering van Boris Johnson neemt in verband met de coronapandemie. In een interview met Marco Visser (Trouw, 30 mei 2020) lees ik: schrijfster Lionel Shriver is tegen de lockdown: “Het verwoest de economie en vernietigt ons leven.”

Ook het migrantenprobleem komt in één van de variaties aan bod. Hier is het vooral Kay die vrij hard van stapel loopt.

“Hyde Park en Kensington Gardens zijn tentenkampen en no-gogebieden. Je kunt niet langs de South Bank lopen vanwege alle onder dekens gekropen gezinnen die hun bekertjes naar je uitsteken. En het is niet alleen hier. In Parijs zitten ze overal langs de Seine, op de bruggen, rond de Eiffeltoren en op een kluit rond de piramide van het Louvre – waarvan ze alle ruiten hebben ingeslagen. […] Zelfs jij en ik kunnen ons nauwelijks een armzalig worstje veroorloven. Wat moet dit land met ze?”

De voorgaande passage moet gekaderd worden binnen het thema van de toekomstige klimaatvluchtelingen: een niet zo fraai toekomstbeeld. En toch is het geen duister boek: er wordt een beeld geschetst van een koppel dat terug kan kijken op een geslaagd leven: jobs in de gezondheidszorg, gezonde kinderen, een mooi huis, … maar die samen een niet alledaags plan hebben uitgedokterd om op een waardige manier uit dit leven te stappen. Dit geeft de mogelijk aan de auteur om een aantal heikele maatschappelijke en sociale  thema’s vanuit verschillende perspectieven te benaderen, waarin de mening van de auteur vaak (te vaak?) aan bod komt. Een opmerkelijke passage: de auteur schrijft iets neer wat anderen over haar zouden kunnen zeggen, zelfkritiek?

“Zeg alsjeblieft dat je niet luistert naar dat mens van Shriver. Dat is een hysterica. En zo irritant en zelfingenomen, alsof ze wil dat de beschaving instort, alleen maar om haar gelijk te halen. Ze is niet om aan te horen.”

Humor en sarcasme zijn de ingrediënten die er voor zorgen dat we de toekomstgerichte variaties enigszins met een korrel zout kunnen benaderen zonder in een bodemloze zwartgalligheid te vervallen.

Hoe verder ik vorderde in het boek, hoe minder de auteur mij kon boeien: mijn verwachtingen werden gekelderd. “Tot de dood ons scheidt is een pageturner” lees ik op de achterflap. Dat was het voor mij zeker tot en met bladzijde 45: ik keek verwachtingsvol uit naar wat er met het koppel stond te gebeuren. Aanvankelijk waren de variaties best leuk, maar een aantal té lange hoofdstukken en het afbrokkelen van de geloofwaardigheid hebben voor mij een nefaste invloed op de waarde van deze roman.

Wat wel overeind blijft: Lionel Shriver schrijft messcherpe satire en heeft een opmerkzaam oog voor de tijdsgeest.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Samenvatting

‘Tot de dood ons scheidt’ van Lionel Shriver gaat over echtgenoten Kay en Cyril, allebei gezonde, vitale vijftigers, die een verbond sluiten met elkaar. Onlangs is Kay’s vader na tien jaar tergend langzame aftakeling (eindelijk) aan alzheimer overleden – en zo’n mensonterend einde willen ze zichzelf, elkaar en hun eigen kinderen besparen. Over dertig jaar, op de avond van Kay’s tachtigste verjaardag in maart 2020, zullen ze samen uit het leven stappen. Cyril is huisarts en zorgt dat de benodigde pillen alvast in de koelkast staan, en ze gaan door met hun drukke, leuke levens in de geruststellende wetenschap dat zij het einde ervan netjes hebben geregeld. Naarmate hun gezamenlijke deadline nadert, begint er echter iets te knagen.

In een reeks alternatieve scenario’s, allemaal met een onverwachte twist, schetst Shriver allerlei mogelijke, onverwachte gevolgen van het zelfmoordpact van Cyril en Kay. ‘Tot de dood ons scheidt’ is een pageturner waarin we nooit hoeven te treuren om overleden personages, omdat deze in het volgende hoofdstuk weer springlevend terugkeren.

Toon meer Toon minder
€ 22,99

Verwachte leverdatum: woensdag 27 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789025471378
Verschijningsdatum
juli 2021
Druk
1
Aantal pagina's
336 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
  • Moderne en hedendaagse fictie
Categorieën

Uitgever
Atlas Contact

Vertaald door
Karina van Santen, Marian van der Ster

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden