Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Superieur

De terugkeer van de rassentheorie,

Auteur(s): Angela Saini
Taal: Nederlands
3 recensies
Superieur
Superieur
Superieur

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Nico Hylkema

[Recensie] Dachten we toch eigenlijk dat we wel een beetje van dat racisme af waren. Wellicht nog wat gegil op de tribunes van voetbalvelden en gebral op sociale media, maar mensen met een beetje opleiding zouden er toch niet meer mee te koop willen lopen. En toen kwamen Trump, en Wilders en Baudet en de Brexit en beroepen leden van de FvD zich zelfs op de wetenschap om superioriteit van het witte ras aan te tonen.

Zo is de rassendiscussie ook weer salonfähig in de wetenschap geworden, zag de Britse wetenschapsjournaliste Angela Saini. Ze interviewde wetenschappers over de hele wereld en schetste zo een beeld van de stand van zaken in de rassendiscussie. De weerslag ervan staat in het boeiende boek Superieur.

Keer op keer ziet ze op zich bijna redelijk klinkende verklaringen waarom er toch zoiets zou zijn als een biologisch verschil tussen rassen. Terwijl er niet eens een heldere definitie van wat het begrip ras achter de vele studies staat. Haarfijn toon Saini aan, dat alleen al de keuze voor de studie van rassenverschillen een vooringenomen standpunt bloot legt.

Ze laat zien dat in het tijdperk van de Verlichting racisme eigenlijk heel normaal werd gevonden. Waar nu nog hooggeachte filosofen uitspraken over zwarte mensen deden, waarvoor ieder mens zich vandaag de dag voor zou schamen. Saini laat zien dat ook in de toenmalige wetenschap de denkbeelden van die tijd weerklinken in de studies van biologische verschillen tussen rassen.

Natuurlijk kun je in zo´n verhaal niet om het misbruik van de wetenschap in het nazitijdperk heen. Maar ook in de latere decennia van de vorige eeuw, toen de schaamte over de wetenschappelijk misleiding en de misdaden, die er het gevolg van waren een beetje verminderde, kon en kan men er wat van. Saini schetst een weinig opwekkend beeld van de afgelopen jaren.

En dan leven we nu in een tijdperk waarin die schaamte helemaal weg lijkt en politici de meest gruwelijke racistische uitspraken doen. Toch blijft er van de wetenschappelijke onderbouwing van biologische rassenverschil weinig tot niets over bij nadere beschouwing. Niet dat die studies nu weg. Al zijn er weinig biologen die zich nog openlijk aan pogingen wagen, toch wordt er zeker in de genetica nog altijd pogingen ondernemen een verschil aan te tonen.

De wetenschap blijft niet vrij van invloeden van buiten, zo toont ze aan. Als de Catalaanse separatisten studies financieren naar de mogelijkheid dat grote geesten als Cervantes, Leonardo da Vinci, Columbus en wie niet meer toch echt Catalanen waren, is racisme nooit ver weg. Of Turken die studie doen naar de ontdekking van Amerika door de Ottomanen. Altijd weer gaat het weer om het eerbaar maken, door wetenschappelijke onderbouwing, van de eigen superioriteit.

Na de publicatie van Superieur kreeg Saini bakken beledigingen en bedreigingen over zich heen via sociale media. Haar adresgegevens werden gepubliceerd op internet en zelfs haar gezin werd bedreigd. En ze was wel wat gewend na de publicatie van Ondergeschikt en studie naar vooroordelen ten opzichte van vrouwen. Maar hier is ze, zo vertelde de auteur in een interview, echt van geschrokken.

Toch moest dit boek geschreven worden, vindt ze. En daar kan je haar alleen maar gelijk in geven. Juist in onze tijd is het noodzakelijk om de holle, racistische beweringen te ontkrachten. Altijd kritisch te zijn. Wetenschap behoort objectiviteit na te streven, maar soms kan de onderwerpkeuze al heel subjectief zijn. Als je dat zo mooi weet aan te tonen als Saini, dan heb je iets goeds gedaan.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Erwin Boutsma

Ras’ is een sociaal construct

Racisme is hardnekkig en sijpelt verraderlijk binnen in de alledaagsheid van ons bestaan, schrijft Angela Saini in haar prachtige, onthutsende boek Superior – The Return of Race Science, vertaald als Superieur, De terugkeer van de rassentheorie.

[Recensie] De recente Netflix-serie Bridgerton is in alle opzichten een klassiek kostuumdrama – Britse high society, drama’s om niets, strakke hiërarchie – op één ding na: ‘gekleurde’ acteurs zijn in deze serie soms gewoon een duke of een lady en niet per definitie een bediende of armoedzaaier. De makers van de serie negeerden de historisch accurate huidskleur en kozen bewust voor een inclusieve cast. Het zegt veel over de huidige stand van zaken rond racisme dat dit opvalt en vernieuwend is. Racisme sijpelt namelijk verraderlijk binnen in de alledaagsheid van ons bestaan, constateert Angela Saini in haar boek Superior – The Return of Race Science.

Weinig monogaam

Tegenwoordig gaat racisme meestal over culturele verschillen. Maar, zoals Saini schrijft: “It’s only a small leap from believing in cultural superiority to believing in biological superiority. That a group’s achievements are due to their innate capacities.” Eeuwenlang zochten – blanke – antropologen dan ook naar ‘wetenschappelijke’ bevestigingen van hun superioriteit ten opzichte van de inlandse volkeren die ze tegenkwamen op hun veroveringstochten.

Tegenwoordig hoeven we geen schedels op te meten of neuzen te vergelijken, maar kijken we naar ons DNA. Daar zien we vooral interessante verschillen, geen aanwijzingen voor superioriteit. Zo ontdekten genetici enkele jaren geleden dat vroege Homo-soorten het niet zo nauw namen met monogamie van de eigen soort: we hebben bijvoorbeeld allemaal een beetje Homo neanderthalensis en Homo denisova in ons. De Australische aboriginals hebben het minst van H. neanderthalensis meegekregen en de Europese blanken het meest, zo blijkt.

Dat mag poetic justice heten, omdat voornoemde antropologen er ooit van overtuigd waren dat aboriginals inferieur zijn, juist omdat ze qua uiterlijk zo op de ‘achterlijke’ neanderthalers zouden lijken. Saini, van Brits-Indiase komaf en zelf niet onbekend met racisme, constateert met wrange ironie dat de neanderthaler sinds die ontdekking een hogere status heeft gekregen in het westerse denken en de media.

Hardnekkige rode draad

Genetisch onderzoek toont aan dat onze onderlinge verschillen te onbeduidend en te diffuus zijn om scherpe lijnen te trekken tussen bevolkingsgroepen of zelfs maar te spreken van een scherp definieerbaar moment in de tijd dat Homo sapiens is ontstaan. Je zou denken dat dat de basis onder racisme wegslaat, maar de neiging om dat wat je kent hoger aan te slaan dan dat wat je niet kent, en het onbekende te beoordelen vanuit het eigen kader, loopt als een hardnekkige rode draad door onze geschiedenis. Een geschiedenis die bovendien wordt geschreven door de overwinnaars, en dat is de afgelopen eeuwen min of meer toevallig de blanke West-Europeaan geweest. Ras is daarmee een sociaal construct, schrijft Saini. “What matters is not where the lines are drawn, but what they mean. The meaning belongs to its time.”

Saini heeft een afgewogen boek geschreven, vaardig dansend langs de controverses, nuances en gevoeligheden die het debat kleuren. Onthutsend, verdrietig, persoonlijk en beschamend, maar ook hoopvol.

Eerder verschenen op C2W

Recensie door: Mischa Brendel

De wetenschap moet zich generen

[Recensie]  Met wereldwijde demonstraties als Black Lives Matter, lijkt het boek Superieur van Angela Saini actueler dan ooit. Net als in haar eerdere boek Ondergeschikt stelt ze racisme in de academische wereld aan de kaak.

Maar wat graag klopt die wereld zichzelf op de borst met de verkondiging dat ze objectief is en openstaat voor kritiek, maar wie Saini’s boek leest, kan niet anders dan concluderen dat ook de wetenschappelijke wereld nog flinke stappen moet zetten en nog lang niet boven racisme staat. Het is alleen zo ‘ingeburgerd’ dat velen helemaal niet doorhebben dat er systematisch gediscrimineerd wordt. Sterker nog, het is de academische wereld die met de rassentheorie aankwam en hoewel er onomstotelijk vastgesteld kan worden dat de indeling van de soort mens in verschillende rassen vooral gebaseerd is op uiterlijke kenmerken – en dus op discriminatie berust – houden grote groepen vast aan deze rassenindeling. Daarbij schuwen ze niet om de wetenschap in te zetten om hun argumenten te staven.

Saini had voor het offensief kunnen kiezen, zoals bioloog Richard Dawkins doet. De ingenieur en wetenschapsjournalist kiest er echter voor om iets minder bevooroordeeld – terwijl ze waarschijnlijk sterk geopinieerd is over het onderwerp – te werk te gaan. Dat siert haar enorm. Bovendien bestrijdt ze op deze manier de wetenschap – die claimt objectief te zijn – met haar eigen wapens. Ze houdt de academische wereld een spiegel voor.

Hierbij gaat Saini methodisch en chronologisch te werk. Allereerst beschrijft ze de origine van de mens – althans, wat we er van weten. Dat doet ze niet als een typische wetenschapsjournalist op een beschrijvende, feitelijke manier; nee, ze schrijft in de ik-vorm en vanuit haar eigen belevingen. Dat maakt het boek een stuk interessanter om te lezen.

Vervolgens gaat ze in op hoe de academische wereld verzeild is geraakt in de discussie over rassen. Daarna volgen hoofdstukken over het taboe dat er ontstond op rassenindeling in de oorlog, het weer respectabel maken van racisme na de oorlog en het moderniseren van racisme naar de huidige tijd. Hierbij wisselt ze anekdotes af met gesprekken die ze voerde met wetenschappers en feitelijke informatie.

Het tweede deel van het boek is minstens net zo interessant. Nadat alle ‘feitelijke’ informatie de revue is gepasseerd, neemt Saini een bijzonder standpunt in: de wetenschappelijke feiten doen er niet altijd toe. Dat komt omdat mensen zaken verschillend interpreteren. Een actueel voorbeeld hiervan is de zwartepietendiscussie in Nederland. Hetzelfde geldt, hoe vreemd dat ook klinkt, voor de wetenschap: onze geschiedenis, politieke ideeën en ideologieën kleuren ons beeld en daarmee ook hoe we wetenschap bedrijven en interpreteren.

Saini haalt in dit deel van haar boek talloze voorbeelden naar voren van hoe mensen sinds jaar en dag ‘anderen’ geprobeerd hebben in hokjes te stoppen om zichzelf als superieur te kunnen onderscheiden: rassen. Ze interviewt diverse wetenschappers die echter aan kunnen tonen dat deze rassen in genetisch opzicht een mengelmoesje zijn van verschillende volken die vaker wel dan niet genen met elkaar uitwisselden. Kortom: de term ‘ras’ is zeer achterhaald en in feite duidt het een niet-bestaand onderscheid aan. Dit boek is een eyeopener. Dat racisme nog steeds alledaags is, kunnen we helaas niet ontkennen. Maar waar velen dachten dat de ‘objectieve’ academische wereld hieraan niet schuldig is, komt zwaar bedrogen uit. Sterker nog: er zijn nog steeds tal van geleerden die zich zogenaamd op wetenschappelijke feiten baseren om aan te tonen dat er wel degelijk rassen bestaan, waarbij het ene ras superieur is aan het andere. Delen van dit institutionele racisme zijn zo diep geworteld in de wetenschap, dat we vaak niet eens doorhebben dat het plaatsvindt. Een walgelijke conclusie, maar een essentiële, waarop Saini ons wijst. Want alleen door ons bewust te zijn van dit groot onrecht, kunnen we beginnen om racisme ook binnen de academische wereld uit te bannen.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

‘Dit is een urgent, belangrijk boek. Het bevat een waarschuwing: als je dacht dat racisme niet meer bestaat in de wetenschap, dan heb je het mis.’ – The Guardian

Bestaat er een verband tussen ras en IQ? Welk ras is het beste? Deze vragen zijn allerminst gedateerd. De rassentheorie beleeft een zorgwekkende comeback, in wetenschap en in politiek. Angela Saini onderzoekt in Superieur pseudowetenschappelijke beweringen en theorieën over ras, en toont aan waarom ze onhoudbaar zijn.

Superieur is een broodnodig onderzoek naar de verraderlijke geschiedenis en consequenties van de rassentheorie. Dit boek geeft onweerlegbare argumenten om die theorie en racisme te bestrijden.

‘Een grondig gedocumenteerde reis van de Verlichting via het negentiende-eeuwse imperialisme en de twintigste-eeuwse eugenetica naar de geniepige revival van de rassentheorie in de eenentwintigste eeuw.’ – The Financial Times

Toon meer Toon minder
€ 22,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 20 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789025907174
Verschijningsdatum
september 2019
Druk
1
Aantal pagina's
336 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Thema's
  • Samenleving en sociale wetenschappen
  • Samenleving en cultuur: algemeen
  • Sociale kwesties en ethische kwesties
  • Sociale discriminatie en gelijke behandeling
Categorieën

Auteur
Uitgever
Have, Ten

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden