Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Simone de Beauvoir

Een leven

Auteur(s): Kate Kirkpatrick
Taal: Nederlands
2 recensies
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Liliane Waanders

Autonoom zijn of worden

[Recensie] Hoeveel toepasselijker was De Beauvoir worden geweest als Nederlandse titel van de biografie die Kate Kirkpatrick over Simone de Beauvoir schreef. Die biografie heet in het Engels Becoming Beauvoir: a Life en van dat worden – toch een essentieel aspect bij Simone de Beauvoir, en daarmee ook in de biografie van Kate Kirkpatrick – blijft in de titel van de Nederlandse vertaling niets over. Die luidt Simone de Beauvoir: een leven.

“Dit boek is gewijd aan de vraag hoe De Beauvoir zelf is geworden wie zij werd”, schrijft Kate Kirkpatrick in het inleidende voorwoord, waarbij zij met ‘De Beauvoir’ zowel de mens als de filosoof bedoelt. Er is volgens Kate Kirkpatrick, filosoof en deskundig als het gaat om Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre, alle reden om leven en werk van Simone de Beauvoir opnieuw onder de loep te nemen. Nieuwe bronnen werpen nieuw licht op de intenties van Simone de Beauvoir zelf en wellicht is het mogelijk om met wat zij toen vond en waar zij voor stond iets te zeggen over de hedendaagse samenleving.

Sartre versus De Beauvoir

Het gaat Kate Kirkpatrick deels om het corrigeren van het beeld dat in de loop der jaren van Simone de Beauvoir is ontstaan. Doordat de namen van Simone de Beauvoir en Jean-Paul Sartre (bijna) altijd in één adem genoemd worden, en de m/v-verhoudingen nog altijd uit balans zijn, is de filosofie van Simone de Beauvoir onderbelicht gebleven. Onterecht wordt zij vaak gezien als denker in de slipstream van Sartre, terwijl zij – blijkt bijvoorbeeld uit haar dagboeken – aandrager van ideeën was. Ideeën die zij al heel jong formuleerde.

Weliswaar was voor beiden het existentialisme het vertrekpunt van hun denken, maar waar bij Sartre de nadruk lag op het intellectuele en ideologische wilde De Beauvoir niet alleen een denkend leven leiden (een verlangen dat ze al op jonge leeftijd uitte), maar zocht ze ook naar de praktische toepasbaarheid van existentialistische uitgangspunten over de (keuze)vrijheid van de mens, als subject versus object en ideeën over bijvoorbeeld kwade trouw, waarbij het ethische, wederkerigheid en het op afzonderlijke individuen toesnijden van ideeën voor haar belangrijke aspecten waren. Eerder dan Sartre – hoewel zij zich beiden lang afzijdig hielden van de politiek – besteedde De Beauvoir in haar werk aandacht aan actuele kwesties.
Waar Sartre theoretiseerde, verpakte De Beauvoir haar ideeën in verhalen. Sartre was de filosoof, zichzelf zag ze primair als literair schrijver.

De Beauvoir versus De Beauvoir

Kate Kirkpatrick constateert een discrepantie tussen de concrete filosofische prestaties van Simone de Beauvoir en de symboolfunctie die ze kreeg als voorvechtster van het idee dat het mogelijk was om ondanks conventies en vooroordelen iemand te worden enerzijds en het relativeren van haar eigen rol en bijdragen anderzijds.

Op de vraag waarom De Beauvoir dat zo consequent deed geeft Kate Kirkpatrick geen sluitend antwoord. Wel signaleert ze dat De Beauvoir ook op andere terreinen geen volledige openheid van zaken geeft.
Waar het de aard en ongelijkwaardigheid van haar relaties betreft – naast haar ‘noodzakelijke liefde’ Sartre onderhield De Beauvoir tal van ‘toevallige liefdesverhoudingen’ met mannen en vrouwen – is zij minder open dan wellicht verwacht mag worden op basis van het pact dat ze met Sartre sloot en de waarden die zij zegt uit te dragen.

Een tweede onderwerp – en daar zoomt Kate Kirkpatrick langdurig op in – is de representatie van het leven van Simone de Beauvoir in haar (literaire) werk. De Beauvoir schreef filosofische werken, romans en memoires. Nu Kirkpatrick kan beschikken over nieuwe bronnen – waaronder de dagboeken en brieven die sinds de dood van De Beauvoir gepubliceerd werden – is het mogelijk om na te gaan in hoeverre sprake is van het niet synchroon lopen van autobiografie en memoires. Kirkpatrick trekt daaruit conclusies . De Beauvoir bewaakte haar imago en was zich er waarschijnlijk terdege van bewust dat haar handelen niet volledig in overeenstemming was met de filosofische en morele uitgangspunten die zij predikte.

Autonomie

Ook het maken van keuzes waarmee zij de beeldvorming en haar publieke imago beïnvloedde, getuigt van de autonomie die De Beauvoir volgens Kirkpatrick eigen was. En dat terwijl ze haar leven toch begon als ‘plichtsgetrouwe dochter’. De chronologie van het leven van Simone de Beauvoir ontbreekt in de biografie van Kate Kirkpatrick niet. Dat leven begon in een redelijk welgestelde omgeving, maar De Beauvoir kende ook economische en emotionele armoede. Ze ontworstelde zich al relatief jong aan beperkingen en verplichtingen waar zij als katholiek meisje aan blootgesteld was, maar het verlangen naar betekenis en verlossing liet haar nooit meer los. Denken en schrijven zullen haar leven blijvend bepalen. De keuzes die ze op jonge leeftijd maakt, zal ze haar hele leven lang trouw blijven.

Mea culpa?

Het zelf en de relatie tot de ander loopt als een rode draad door het denken van De Beauvoir. Naarmate De Beauvoir ouder wordt – en haar status en invloed groter – mengt zij zich nadrukkelijker in maatschappelijke kwesties; ze wordt activistischer en ontkent ook niet langer een feministische inslag te hebben. Ze reflecteert ze op haar eigen tekortkomingen; stelt Sartre kritische vragen over zijn handel en wandel en maakte korte metten met mensen – intimi die tot de Sartre-familie behoorden – die meer van de werkelijkheid prijs willen geven dan haar lief was.

Terecht vraag Kate Kirkpatrick zich echter af waarom De Beauvoir ook in de laatste fase van haar leven geen volledige openheid van zaken geeft. Ze beantwoordt de vraag met het noemen van opties en de lezer moet vervolgens maar uitmaken wat de meest plausibele verklaring is.

Toegevoegde waarde

De vraag is of Kate Kirkpatrick optimaal gebruik gemaakt heeft van de extra bronnen waarover zij kon beschikken. Het meest nadrukkelijk gebruikt ze de dagboeken en brieven om een correctie aan te brengen op de memoires, maar het is de vraag of het niet of onvolledig vermelden van feiten en gebeurtenissen in memoires gezien kan worden als het moedwillig om de tuin leiden van lezers.
Toch sijpelt in Kirkpatricks versie van De Beauvoirs leven tussen de regels ook de kwetsbaarheid en het menselijke door die besloten liggen in wat De Beauvoir in dagboeken en brieven optekende zonder dat het de bedoeling was dat de buitenwacht daar voor haar dood kennis van nam.
Maar het belangrijkste is dat Kate Kirkpatrick de nieuwe informatie gebruikt om het beeld van Simone de Beauvoir te kantelen door de nadruk te leggen op haar bijdrage aan de existentialistische filosofie.

‘Worden’

Het leven was volgens De Beauvoir een ‘eeuwig worden’. Het ‘worden’ dat zo duidelijk spreekt uit de originele titel Becoming Beauvoir: a Life is dus een continu proces. De door Kirkpatrick in haar inleiding gestelde vraag hoe De Beauvoir geworden is wie ze werd, suggereert dat er aanwijsbare momenten zouden zijn die voor een omslag zorgden. Maar het ‘worden’ waar hier sprake van is, vraagt om het steeds opnieuw maken van keuzes. Kirkpatrick laat zien dat De Beauvoir die niet altijd even weloverwogen maakte, dat ook zij zich – ondanks haar kijk op het leven – liet meeslepen door omstandigheden. Zo bekeken is Simone de Beauvoir: een leven zo’n gekke titel nog niet. Want Kate Kirkpatrick beschreef het hele leven van De Beauvoir en integreerde informatie waarover haar voorgangers nog niet konden beschikken in het grote geheel. Daardoor komt de nadruk te liggen op de autonomie van de denker en schrijver die Simone de Beauvoir bijna haar hele leven geweest is.

Eerder verschenen op Hanta

Recensie door: Marcel Hulspas

In de schaduw van Sartre

[Recensie]  Die zaterdag 19 april 1980 zochten duizenden een weg naar de begraafplaats van Montparnasse. Ze volgden de lijkwagen met daarin Jean Paul Sartre. Zijn lichaam werd vergezeld door vier vrouwen: zijn vriendinnen Arlette Elkaïm en Simone de Beauvoir, diens zuster Hélène en Simone’s vriendin Sylvie le Bon.

Eenmaal bij het graf vroeg Simone om een stoel. “Ze zag niets. Ze kon haar tranen niet bedwingen ondanks de valium en whisky die ze had genomen,” schrijft Kate Kirkpatrick in haar biografie. De Beauvoir zou zich achteraf ook niets van de begrafenis herinneren.

Uiteindelijk zou ze haar intense verdriet verwerken met het schrijven van Het afscheid, een mix van beschrijvingen van het lichamelijk verval van Sartre (door de drank) en een aantal vraaggesprekken van vele jaren daarvoor. Haar harde ondervragingstactiek leidde ertoe dat het boek gemengde kritieken kreeg. De Beauvoir nam wraak op haar geestelijke vader, werd vaak gezegd. Le Point sprak van een mengsel van “eerbetoon en wrok”. Arlette sloeg terug in de krant Libération. Ze kleineerde de relatie tussen De Beauvoir en Sartre. Zij had hem veel beter gekend!

Alles, werkelijk alles wat Simone de Beauvoir heeft geschreven, gezegd, gedaan, werd op enig moment gekoppeld aan Jean Paul Sartre. En vervolgens geminimaliseerd. Haar filosofische romans waren verfraaide hervertellingen van haar relatie met Sartre en de andere leden van de kring om hen heen, ‘de familie’. Haar filosofie was een aftreksel van het denken van de grote Sartre. En zelfs haar voornaamste, of in ieder geval meest bekende werk, De tweede sekse, werd door velen beschouwd als een rechtvaardiging voor haar ‘schandalige’ levenswandel – met Sartre. Misschien is het dus geen wonder dat de lezer van deze biografie eerst door zo’n tweehonderd pagina’s ‘familiegeschiedenis’ moet worstelen voordat haar denken wat uitgebreider aan bod komt. Maar geduld vereist het wel.

Sartre was haar grote ontdekking. Het keurige en hyperintelligente katholieke meisje zocht wanhopig naar een balans tussen liefde en vrijheid. Liefde, zo leerde de Kerk (en haar ouders) betekende voor een vrouw totale onderwerping aan God en aan haar man. Pas dán zou ze gelukkig zijn. Maar hoe zat het dan met de vrijheid? Hield God niet van iedereen, en liet hij niet tegelijkertijd iedereen vrij? Moest ze al haar vragen en ambities afzweren of zou ze ooit een man kunnen vinden die haar, net als God, liefhad én vrij liet? Dat werd die andere veelbelovende student Sartre. Hij begreep haar volkomen. Hij bood een uitweg uit het verstikkende burgerlijke leven dat haar te wachten stond. Het meisje en de jongen zwoeren dat ze elkaar altijd de waarheid zouden zeggen, dat ze geen geheimen voor elkaar zouden hebben, dat ze intellectuele ‘soulmates’ zouden zijn. Andere (‘contingente’, meer beperkte) relaties waren mogelijk en toegestaan. Maar dat zou, zo spraken ze af, niets afdoen aan hun diepe intellectuele band.

Het pakte uiteraard anders uit. Vandaar die tweehonderd pagina’s met gelieg en gedraai, woede, gesnik. Ze maakten onnodig slachtoffers, kwetsten elkaar, verzoenden zich weer. Simone las als een bezetene; zij en Sartre droomden van een literaire doorbraak. Dat laatste gebeurde tijdens de oorlogsjaren. De Beauvoir met De genodigden, Sartre met Zijn en niet-zijn. In beide werken staat de spanning tussen liefde en vrijheid centraal. De Beauvoir legde de nadruk op de beperking van de persoonlijke vrijheid door anderen, maar ook op de beperkingen die wij anderen opleggen. Voor haar had filosoferen van meet af aan álles met het reële menselijk bestaan te maken. Sartre daarentegen publiceerde een solipsistisch pleidooi voor de absolute vrijheid van de mens (mits hij niet het slachtoffer was van mauvaise fois, ‘kwade trouw’). Zijn boek werd door critici beschouwd als een verkapte aanklacht tegen de nazibezetting. Maar fascisme, communisme, de oorlog – het interesseerde hen beide niet of nauwelijks. En na de oorlog ging alles vanzelf. Frankrijk veerde op, het zou de wereld tonen dat het op het gebied van kunst en cultuur weer toonaangevend was. De Beauvoir en Sartre werden als vanzelf naar voren geschoven als de nieuwe generatie Franse denkers, de filosofen van de vrijheid. Het ‘existentialisme’ werd geboren, en werd een van Frankrijks belangrijkste exportproducten. En de ‘zondige’ relatie tussen de twee voornaamste vertegenwoordigers verleende die nieuwe filosofie een bijzonder smaakje.

Sartre had in Zijn en niet-zijn geschreven dat relaties altijd ongelijk zijn. Dat er onvermijdelijk sprake is van een heerser en een onderdaan. Die cynische conclusie bleek nu maar al te waar. Waar ze ook kwamen, wat er ook werd geschreven, overal was het ‘Sartre en zijn discipel’. Hij was de filosoof, zij de volgeling. En daarmee ontstond voor De Beauvoir een duivels dilemma dat zij de rest van haar leven heeft moeten verdragen. Het was natuurlijk onzin. Hun pact draaide om gelijkwaardigheid. Zij leerde van Sartre en Sartre (hij zou het vaak genoeg zeggen) leerde van háár. Ze moest dat aan de buitenwereld duidelijk zien te maken zonder de indruk te wekken dat ze tegenover elkaar stonden, dat ze ‘gebroken’ hadden. En dus benadrukte ze enerzijds haar onafhankelijkheid, met mate, zonder daar de nadruk op te leggen, en anderzijds idealiseerde ze haar unieke band met Sartre. Dat laatste voerde haar in een doolhof van zwijgen, met name in haar Memoires. Ze liet haar eigen geliefden weg, de liefjes van Sartre én de onderlinge lisaisons dangereuses. De Memoires maakten een einde aan een aantal vriendschappen. Latere publicaties, met name van brieven, veroorzaakten nog meer leed binnen de inmiddels redelijk op leeftijd geraakte ‘familie’.

Kort na de bevrijding maakte De Beauvoir een lezingentournee door de Verenigde Staten. Daar maakte ze kennis met de Amerikaanse vormen van rassendiscriminatie en las An American Dilemma, van de Zweedse socioloog Gunnar Myrdal. Het werk had diepe indruk gemaakt in de VS, vooral vanwege Myrdals harde conclusie dat voortdurend hameren op vrijheid, op de mythe dat Amerikanen gelijk zijn en dat ieder verantwoordelijk is voor zijn eigen lot, volstrekt geen antwoord waren op een groeiend maatschappelijk probleem. Discriminatie zou nooit ‘vanzelf’ verdwijnen, zoiets moest hard worden aangepakt. Myrdals studie maakte diepe indruk op De Beauvoir, en zo ontstond het idee voor De tweede sekse. Een filosofische analyse van de positie van de vrouw.

La Deuxiéme Sexe veranderde haar leven én dat van miljoenen vrouwen. Hier gooide een moderne, spraakmakende vrouw een meer dan vuistdik boek in de stille wateren van de vrouwenemancipatie. Want stil was het. Er leek zo veel bereikt, de gelijkwaardigheid van man en vrouw leek overal binnen handbereik. Wat resteerde, in de meeste landen, was wat verouderde wetgeving. De Beauvoir liet zien dat discriminatie veel dieper ging. Dat ‘de vrouw’ het product was van dwang. Ze werd niet geboren maar gemaakt door de samenleving. (Voor de man gold overigens hetzelfde.) Echte vrijheid vereiste veel diepgaandere veranderingen. De Beauvoir werd uiteraard van vele kanten aangevallen. Blijkbaar wilde ze haar amorele relatie met Sartre aan alle vrouwen opdringen!

En zo kon het gebeuren dat in de jaren vijftig/zestig, terwijl het existentialisme alweer uit de mode raakte en de twee als ware celebrities overal werden gefêteerd, Sartre vooral bekendheid verwierf vanwege zijn communistische en maoïstische bokkensprongen, terwijl De Beauvoir langzaam maar zeker steeds groter werd, opgetild en meegevoerd door de tweede feministische golf. Maar elkaar loslaten deden ze nooit. Ook voor hen beiden had hun relatie mythische proporties gekregen.

Tot op het laatste moment weigerden de media haar als gelijkwaardig te zien. Op de dag na haar overlijden (op 14 april 1981) nam Le Monde afscheid van haar met de kop: “Haar oeuvre: meer popularisatie dan creatie”. Haar uniekheid bleef onvergeeflijk.

Eerder verschenen op Sargasso

Samenvatting

‘Simone de Beauvoir. Een leven’ is de nieuwe, monumentale biografie geschreven door Kate Kirkpatrick. Diepgravend, verrassend en ontroerend.

€ 34,99

Verwachte leverdatum: woensdag 27 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789025907693
Verschijningsdatum
maart 2020
Druk
1
Aantal pagina's
400 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
731: Biografieen over filosofen
Thema's
  • Filosofie en religie
  • Filosofie
  • Geschiedenis van de filosofie, filosofische tradities
  • Moderne filosofie: sinds ca. 1800
Categorieën

Uitgever
Have, Ten

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden