Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Mediterraneo

Een culinaire reisgids van de mediterrane middeleeuwen

Auteur(s): Jacques Meerman
Taal: Nederlands
0,1625/5
2 recensies
Mediterraneo
Mediterraneo
Mediterraneo

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nico Voskamp
3/5

Op zoek naar de verloren maaltijd

[Recensie] “Een culinaire reisgids voor de mediterrane middeleeuwen” is de ondertitel van dit boek. Dat klopt, maar ook weer niet. Vooralsnog heeft de argeloze lezer alleen houvast aan de uitleg op de achterflap: “…schrijft Meerman met Mediterraneo een nieuw culinair standaardwerk, waarin hij als eerste de voornaamste eetculturen van Europa, Afrika en Azië met elkaar in verband durft te brengen.”

Op reis dus, zoekend naar de wortels van onze voeding, in het spoor van beroemde reizigers rond de Middellandse Zee in de twaalfde, begin dertiende eeuw. Waarom specifiek deze periode? Omdat juist in de twaalfde eeuw de kruisbestuiving tussen de oude grootmachten (Byzantium, de Arabisch- of Perzisch sprekende gebieden) en de nieuwkomers (Catalonië, Italië) op gang kwam. Er ontstond een lappendeken van talen, godsdiensten, keukens en gebruiken.

Meerman leidt de lezer rond aan de hand van vier gidsen. De eerste is een anonieme Franse monnik die halverwege de twaalfde eeuw al reizend een handleiding voor pelgrims naar Santiago schreef. De tweede gids is rabbi Benjamin van Tuleda die 20 jaar later een wereldreis vanuit Noord-Spanje begon. De derde is Ibn Jubayr, een hoveling/ambtenaar die in de jaren tachtig van de twaalfde eeuw als pelgrim naar Mekka trok. De vierde en laatste is de Marokkaanse geograaf al-Idrisi die rond 1150 een encyclopedisch overzicht van de toen bekende wereld schreef.

Meer dan genoeg informatie om over uit te weiden, en dat doet Meerman dan ook. Dat uitweiden tekent zich na het lezen van de eerste 14 bladzijden al af: ruimhartig associërend dwaalt de schrijver rondom een onderwerp, haalt er duidelijke maar ook vage bronnen bij en komt via een kronkelige omweg weer bij zijn te maken punt. Dat zit de continuïteit van het verslag wel enigszins in de weg.

Daarnaast waarschuwt de schrijver: “Alles in het Middellandse Zeegebied van de twaalfde eeuw hangt alles met alles samen, en dat is juist onoverzichtelijk.” Volgt nog een rijtje disclaimers. Zo is het Middellandse Zeegebied niet erg definitief omschreven wat betreft inwoners en  culturen: “De juiste betekenis blijkt hopelijk altijd uit de context.” En: “Zelfs de ondertitel van dit boek spreekt niet voor zich.” En: “Er is nog een ander probleem. Hoe kun je weten wat er vroeger gegeten is?” En: “Weer een ander probleem is dat een bijna onvoorstelbare hoeveelheid recepten en kookboeken uit die tijd eenvoudig verdwenen of vernietigd is, zodat er weinig te vergelijken valt.”

Wie dus verwacht een kraakhelder reiskookboek in handen te hebben dat je openslaat bij pakweg ‘Perzische gerechten’, om daar een rijtje vintage recepten aan te treffen: neen.

Wie verwacht een reisverslag a la Paul Theroux te vinden, vol anekdotes en plaatselijke obscuriteiten, komt beter aan zijn trekken. Zo is er een apocrief verhaal over de Franse koning Filips Augustus die als pelgrim Pavia aandeed. “Hij kreeg wat ook de andere pelgrims aten: slappe vleesbouillon op oud brood, en werd zo kwaad dat hij de keuken in rende, twee eieren pakte en ze boven zijn soep brak. Daarmee zou de beroemde zuppa pavese ofwel soep uit Pavia geboren zijn.”

Meerman gaat nogal springerig om met het verstrekken van informatie, wat maakt dat het lezen niet altijd makkelijk verloopt, maar wel avontuurlijk is. Vlees noch vis, zou men het schertsend kunnen samenvatten, maar daarmee doet men het boek tekort. Dit is een zoektocht, tastend in het halfduister van diep in de mist der geschiedenis weggezakte periodes waarin nieuwe vormen van eten werden ‘uitgevonden’. Meerman geeft naar beste vermogen weer wat er nog te achterhalen is van onze vroegere manieren van voedselontdekking en -bereiding. Een culinaire queeste.

Eerder verschenen op Hebban

Recensie door: Karin de Leeuw
3,5/5

Een culinaire reisgids voor de mediterrane middeleeuwen

[Recensie] Jacques Meerman schreef eerder twee opvallende boeken over de Nederlandse keuken, namelijk Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken en Kleine geschiedenis van de hutspot. Daarbij had deze schrijver en vertaler op het gebied van gastronomische onderwerpen, zich voor mij geprofileerd als iemand die houdt van de Hollandse pot. Ik wist niet dat Meerman al jaren in Malaga woonde en in zijn vrije tijd graag oude Arabische kookboeken las. Mediterraneo, een boek over de geschiedenis van de mediterrane keuken uit de twaalfde en begin dertiende eeuw, kwam voor mij dus onverwacht. Het was een prettige ontdekking.

Meerman doet zijn verhaal over de keuken rond de Middellandse Zee aan de hand van de reisverslagen van vier mensen die leefden in de aangegeven tijd. Hij heeft ze zorgvuldig gekozen. Ze vertegenwoordigen belangrijke culturele en religieuze groepen in het gebied Noord-Spanje, Zuid-Frankrijk, Italië, Griekenland, Istanbul, Iran, het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Terecht merkt de auteur overigens op dat deze geografische aanduidingen niet uit de beschreven tijd stammen. Gebieden waren toen anders verdeeld.

De eerste gids is een anonieme Franse monnik, die een handleiding schreef voor pelgrims naar Santiago de Compostella. Hij behoorde tot een elite en stelt zich geregeld behoorlijk snobistisch op. Daarnaast is hij niet altijd de beste observator. Meerman vult hem steeds aan: dit moet er ook geweest zijn en dat ook. Gedeeltelijk kan de monnik hier niets aan doen. Hij reisde door het binnenland en daar is in die tijd de keuken nog duidelijk anders dan op de hoofdroutes. Meerman legt uit waarom hij desondanks gebruik maakt van deze tekst. Het aantal bronnen om een boek zoals hij nu geschreven heeft, tot stand te brengen, is beperkt. Je hebt het niet voor het kiezen. Het is soms behelpen.

De tweede informant is ook al niet ideaal. Het is rabbi Benjamin van Tudela. Hij schreef in het Hebreeuws en vertrok vanuit Noord-Afrika voor, naar hij zelf aangeeft, een wereldreis. Meerman twijfelt er echter aan of hij wel overal geweest is, waar hij zegt geweest te zijn. In zijn werk, dat uitsluitend gaat over de Joodse gemeenschappen ter plaatse, ontbreken details. De beschrijvingen zijn oppervlakkig, zodat men kan denken dat hij met informanten gewerkt heeft. De joodse gemeenschap in het mediterrane gebied was er in die tijd internationaal genoeg voor.

Ibn Jubayr is, net als de eerste informant, een pelgrim. Hij vertrok in  de jaren tachtig van de twaalfde eeuw vanuit Granada naar Mekka. Hij is verreweg de meest informatieve en onderhoudende van het viertal. Hij is hoveling en ambtenaar en bekijkt de wereld oplettend en met nieuwsgierigheid.

Tenslotte is er de Marokkaanse geograaf al-Idrisi, die op Sicilië woonde, maar Andalusië en Noord-Afrika goed gekend moet hebben en die een encyclopedie schreef van de toenmalige, hem bekende wereld.

Geen van de informanten is dus een schrijver van een kookboek of van een geschiedenis van het voedsel. Wie toch een dergelijk werk wil destilleren uit de informatie die zij geven, moet een goede ‘vertaalslag’ kunnen maken. Meerman heeft duidelijk veel meer gelezen dan alleen de boeken van deze vier mannen. Hij vult de verhalen aan, geeft achtergrondinformatie en schetst de sociale, economische en culturele geschiedenis van de gebieden waar we met hem en de vier middeleeuwers doorheen reizen. Het uitgebreide notenapparaat en de bibliografie laten zien dat er heel wat studie verricht is. Meerman is geïnspireerd door het boek over de zijderoutes van de Engelse historicus en hotelier Peter Frankopan. Net als deze hoogleraar schrijft Meerman graag anekdotisch en schetst hij situaties met grote streken. Dat heeft soms het nadeel van veralgemenisering, maar biedt het voordeel van een duidelijk beeld en overzicht.

En wat krijgen we dan zoal te horen? Wat was er te eten in deze gebieden zo’n achthonderd jaar geleden? Meerman overlaadt de lezer met namen en gerechten. Hij geeft oude recepten en legt verbanden over de wijze waarop gerechten aangepast zijn en doorgegeven. Het is een boek geworden over de verspreiding van voedingsmiddelen, recepten en ingrediënten. Daarmee geeft de auteur ons een mooi beeld van de contacten binnen de wereld van de Middellandse Zee en hoe de gerechten veranderden als ze overgenomen werden door andere bevolkingsgroepen en terecht kwamen in andere gebieden. Veel gerechten bereikten in gewijzigde vorm ook West-Europa. Potpastey heeft volgens de Amsterdamse kookboekenschrijver uit de zestiende eeuw, Gheeraert Vorselman zowel een Franse als een Italiaanse variant. Meerman legt uit dat het gerecht van veel verder komt: Turkmenistan. Hij noemt de achtereenvolgende namen voor het gerecht: Marwaziyya/mrouzia/potpastey.

Je kunt eindeloos doorgaan met dit soort voorbeelden. Terecht merkt Meerman aan het eind van zijn boek op dat je deze geschiedenis van de culinaire middeleeuwen in het Middellandse Zeegebied voor de volledigheid zou moeten aanvullen met een boek over de invloeden vanuit Amerika op de wereldkeuken en meer in het bijzonder die van Europa. Ik vrees dat Meerman als vertaler gespecialiseerd is in de Arabische gebieden, maar mocht hij nóg veelzijdiger zijn dan ik dacht, dan is het te hopen dat hij dat boek over de Amerikaanse invloed ook nog een keer schrijft.

 Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Mediterraneo van Jacques Meerman is een culinair meesterwerk waarvan elke geschiedenisliefhebben zal smullen. Voor de lezers van De zijderoutes van Peter Frankopan.

In Mediterraneo maakt Jacques Meerman in de voetsporen van een Franse monnik, een joodse rabbi, een islamitische ambtenaar uit Granada en een Marokkaanse geograaf om een reis te maken rond de Middellandse Zee in de twaalfde eeuw.

In navolging van zijn alom bejubelde Kleine geschiedenis van de Nederlandse keuken schrijft Meerman met Mediterraneo een nieuw culinair standaardwerk, waarin hij als eerste de voornaamste eetculturen van Europa met elkaar in verband durft te brengen. Met zijn recepten, verhalen, analyses en achtergronden biedt Meerman een brede historische kijk op de wereldkeuken. Een culinair-historische reisgids om je vingers bij af te likken.

‘Een spannende en betoverende culinaire odyssee, een verbazingwekkend verhaal dat laat zien wat we vandaag de dag op ons bord hebben.’ – Claudia Roden

Toon meer Toon minder
€ 24,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 11 mei


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789026343377
Verschijningsdatum
juni 2019
Druk
1
Aantal pagina's
352 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Levensstijl, hobby‘s en vrije tijd
  • Kookkunst / eten en drinken etc
Categorieën

Uitgever
Ambo|Anthos

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden