Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Godschaamte

Een eigentijdse expeditie op zoek naar God

Auteur(s): Stephan Sanders
Taal: Nederlands
0.15/5
3 recensies
Godschaamte
Godschaamte

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Evert van der Veen
3/5

Journalist op zoek naar God

[Recensie] Stephan Sanders was redacteur van De Groene Amsterdammer en schrijft nu voor de Volkskrant, NRC, Vrij Nederland en Trouw. Niet direct iemand waarvan je verwacht dat hij een religieuze zoektocht begint en toch is dat hetgeen in dit boek naar voren komt: “een herinneringstocht die verhaalt van mijn tastende en groeiende geloof” (p. 5).

Stephan Sanders komt uit een Rooms Katholiek gezin en ging tot zijn 13e jaar naar de kerk. Hij bewaart daar goede herinneringen aan en dat is wel opmerkelijk. Het lijkt in de literatuur gebruikelijk om kritisch te zijn over het eigen religieuze verleden en de schaduwkanten daarvan nadrukkelijk te belichten. Stephan doet dat echter niet en misschien is het wel daarom dat hij naar kerk en religie terug verlangt. Er is bij hem een goed gevoel overgebleven en dat voedt zijn heimwee.

Zo gaat hij in februari 2016 weer voor het eerst sinds jaren naar de kerk. Dat gaat wel met gemengde gevoelens gepaard: “O, wat was ik bang met het geloof ook mijn intellectuele geloofwaardigheid te verliezen” (p. 16). Hier speelt het oude dilemma van geloof en ratio / wetenschap een rol. Maar Sanders overwint dit gevoel van schaamte want de gang naar de kerk doet hem goed en stimuleert zijn reflectie over geloven.

Dit boek Godschaamte biedt persoonlijke beschouwingen over geloof, kerk en Sanders ervaart tijdens zijn religieuze tocht: “ik zocht niet, maar werd gevonden”(p. 82). Dat is een gelovige erkenning pur sang waarin nogal wat wordt gezegd en veel aan God wordt toegeschreven vanuit een besef van verwondering.

Godschaamte is dan ook een zeer persoonlijk boek waarin Stephan terugblikt op zijn leven maar ook gedachten ventileert over actuele politieke ontwikkelingen. In het laatste deel van het boek beschrijft Stephan zijn gedachten bij het apostolicum, de internationale erkende geloofsbelijdenis van de wereldwijde kerk. Het zijn mooie gedachten die een aardige toegang bieden tot deze korte samenvatting van het christelijk geloof die al dateert uit de eerste eeuwen van het christendom. Het is een laagdrempelige benadering met een vleugje theologie en tegen het einde belijdt Stephan, misschien wel tot zijn eigen verbazing: “Dit is het geloof, mijn geloof, en eerlijk gezegd vind ik het niet wonderbaarlijk of sprookjesachtig, maar in overeenstemming met de door mij geleefde geschiedenis” (p. 195).

Godschaamte is in de eerste plaats een menselijk boek dat mogelijk anderen kan inspireren om ook eens op religieuze ontdekkingstocht te gaan. Hopelijk worden zij net zo verrast als Stephan Sanders.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Roeland Dobbelaer
3/5

Katholiek worden (Deel I)

[Column] Twee weken geleden was ik bij mijn oude moedertje in Venray. Ik zou er overnachten om de dag erop een etappe te lopen van het Pieterpad, Meerlo – Venlo. We hadden het die avond over religie en geloven: mijn moeder is zeer katholiek gelovig en ik ben er de laatste jaren weer meer in geïnteresseerd. Ik was net begonnen in het boek Godschaamte van NRC-columnist Stephan Sanders over zijn hervonden katholieke geloof. Ook ben ik bezig met een kleine studie naar Joris-Karl Huysmans, de Frans-Nederlandse decadente schrijver uit de 19de eeuw die op latere leeftijd katholiek werd. En ik lees een studie over het ontstaan van het antisemitisme en de rol van de katholieke en later ook protestante kerken hierin. Een soort religieus totaalplan voor het najaar. De volgende ochtend neusde ik de boekenkast van wijlen mijn vader. Ik heb hier al vaker betoogd dat er meer is tussen hemel en mijn boekenkast. Weer was het raak. Het derde boek dat ik uit de kast haalde was een boek uit 1950, 500 bladzijde dik, minutieus onderstreept en geannoteerd door mijn vader. Het was een katholiek leerboek, De triptiek van het Godsrijk, geschreven door drie missionarissen van het Heilig Hart. Mijn vader las het vermoedelijk als verplichte stof op de kweekschool, zo heette vroeger de opleiding tot onderwijzer. Hij moet toen 18 zijn geweest. Terwijl hij zijn geloof op die leeftijd verdiepte, zou ik dertig jaar later ongeveer op dezelfde leeftijd de kerk de rug toe keren. Het katholieke geloof was mij te reactionair.

Als gezegd ben ik er de laatste jaren weer meer mee bezig. Ik luister veel naar religieuze muziek, vooral vroege barok, en de laatste tijd staat Hildegard von Bingen bijna altijd aan – nog oudere muziek. Ik lees steeds meer boeken over religie en luister af en toe de katholieke mis uit Venray, zodat ik er met mijn moeder over kan praten. Het staat me niet meer tegen, het voelt als thuiskomen. Ik was dan ook zeer benieuwd naar het boek van Sanders.

Stephan Sanders is net als ik katholiek opgevoed. Hij brak net als ik in de pubertijd met het geloof en net als ik is hij de laatste jaren weer meer met het geloof bezig. Sinds 2016 gaat hij weer wekelijks naar de kerk. In Godschaamte doet hij verslag van het proces waarin hij zijn geloof hervond. Sanders is sterk gericht op de kerkdienst. Hij voelt er zich thuis, bidt daar, ontmoet er mensen die ook gelovig zijn. Het is een opmerkelijke stap omdat Sanders, samen met zijn bloedbroeder Anil Ramdas begin jaren tachtig, naam maakte als hemelbestormende linkse intellectuelen. Ze schreven in De Groene Amsterdammer over Franse filosofen, over racisme, over seksualiteit. Later werd Sanders Vrij Nederland-columnist en bekeerde hij zich tot de VVD; hij onderschreef de neoliberale gedachtegang dat iedereen maar zijn eigen broek moest ophouden. Deze wending heb ik nooit gesnapt van hem. Met alle kennis die Sanders in huis heeft, had hij moeten weten dat er genoeg mensen zijn die dat niet kunnen, voor zichzelf zorgen. In zijn boek Godschaamte en de interviews die hij geeft naar aanleiding van het verschijnen van het boek, geeft hij dat ook toe. “Dat flinkige gepraat,” noemt hij zijn VVD periode nu, “Dat kan ik niet meer volhouden. Omdat ik het evangelie hoor in de kerk, maar ook omdat ik daar mensen zie die normaal gesproken niet zo binnen m’n gezichtshorizon vallen, en die kunnen helemaal geen broek ophouden.”

Godschaamte is een openhartig boek. Sanders, homoseksueel, gekleurde zoon van een witte moeder en een donkere Zuid-Afrikaanse man, afgestaan voor adoptie en liefdevol opgevoed door een katholiek stel uit Twente, vertelt over de lange zoektocht in zijn leven naar acceptatie. “Wat ik me van kind af aan meen te herinneren is het idee gedragen te worden, gewild te zijn; door mijn [adoptie] ouders, […], maar ook door de vrouw die me baarde en me afstond, de man die haar bezwangerde zonder het waarschijnlijk te weten.”

Met zijn driedubbele ‘handicap’ (homo, gekleurd, geadopteerde) was het hard knokken om eigenwaarde te ontwikkelen in een samenleving die voornamelijk is ingericht op mensen die wit en hetero zijn en ‘gewoon’ bij hun biologische ouders opgroeien. Over zijn seksuele geaardheid schaamde hij zich lange tijd.

En toen hij eindelijk een gearriveerde schrijver en columnist was geworden, ontwikkelde Sanders nog een ‘handicap’, hij werd gelovig en trad toe tot de kerk. “Het geloof heeft mij gekozen, zoals de homoseksualiteit dat ook deed toen het helemaal niet gelegen kwam,” schrijft Sanders. En weer werd hij door de goegemeente, nu de zogenaamde tolerante en progressieve Amsterdamse scene, ondervraagd over wie hij was. En weer schaamde hij zich, nu over zijn hervonden geloof. Met dit boek laat hij dat achter zich. Misschien kan Sanders zichzelf nu eindelijk helemaal accepteren.

Godschaamte is een mooi, integer zelfonderzoek en ook met de nodige zelfspot geschreven. Een moedig boek.

Ik realiseer me dat mijn hernieuwde belangstelling voor religie veel minder ingrijpend is dan bij Sanders. Als witte man van middelbare leeftijd, bijna 25 jaar getrouwd met de moeder van onze vier kinderen en geboren in een warm gezin (zeker in mijn jongste jaren) van eveneens vier kinderen, realiseer ik me ik mijn leven veel minder drempels en greppels had dan dat van Sanders. Ik voel die ‘Godschaamte’ niet, ik doe al heel lang wat me goeddunkt, maar ik herken wel de worsteling, het zoeken, het aftasten van Sanders om deze recent hervonden weg in te gaan. Ik herken me in wat Sanders beschrijft over thuiskomen in de kerk, of “opgenomen worden in een groter verband”. Het besef dat het niet alleen om jezelf gaat, maar om de mensen om je heen, dichtbij en ver weg. Misschien is dat wel wat religieus zijn betekent. Anders dan bij Sanders is dat ik minder geloof in het hele ‘circus’ van de katholieke kerk. Ik vind de rituelen mooi, het passieverhaal, kom tegenwoordig weer graag in de kerk, maar geloven in alle dogma’s? Ach, die doen me minder. Maar goed, Sanders is misschien gewoon verder dan ik. Ik ga dat boek van mijn vader eens lezen komende tijd.

(Wordt vervolgd. Volgende keer: Katholiek worden? Ok, maar Rooms-Katholiek?)

Eerder verschenen in Bazarow Magazine

Lees ook deel twee van deze column op Bazarow Magazine: Katholiek worden? Ok, maar Rooms-Katholiek?

Recensie door: Roeland Dobbelaer

Katholiek worden (deel II)

Katholiek worden? Ok, maar Rooms-Katholiek?

[Column] In de Groene Amsterdammer van 23 september jl. stond een schokkend artikel over hoe verschillende conservatieve en reactionaire groeperingen de afgelopen jaren met succes geprobeerd hebben van Polen een ultrarechtse conservatieve staat te maken. Op de agenda van deze bewegingen staat onder meer het inperken van de rechten van vrouwen, homoseksuelen en andere leden van de LTGBQ-gemeenschap, en het recht op abortus en IVF afschaffen. Zo is er de organisatie Ordo Iuris (Latijn voor ‘Rechtsorde’), een ultraconservatieve katholieke denktank, die met veel geld conservatieve manifesten publiceert en organisaties van de LTGBQ-gemeenschap aanklaagt. De oprichter van deze club werd in 2015 minister van Buitenlandse Zaken en later rechter in het Poolse Hoge Gerechtshof. We hebben de afgelopen jaren gezien hoe Polen zo van een jonge open democratie gaandeweg veranderde in een intolerante staat. Rechters tot aan het Constitutioneel Hof en de Hoge Raad worden nu direct benoemd door de conservatief-nationalistische regering. Rechters met een andere politieke signatuur worden ontslagen. Polen ligt op ramkoers en heeft het ene conflict na het andere met de EU die een andere manier van staatsinrichting voorstaat: gelijke rechten voor iedereen, macht aan de burgers; democratie noemen we dat.

Ordu Iuris heeft een lijntje met het katholieke Braziliaanse Tradição Família e Propriedade, een inmiddels wereldwijde organisatie, die overal rechts-conservatieve bewegingen sponsort en nauwe contacten onderhoudt met het Vaticaan. In Nederland is Civitas Christiana actief, een organisatie met eenzelfde profiel als Ordu Iuris, die ook gesponsord wordt door Brazilië. Civitas Christiana onderhoudt nauwe banden met Forum voor Democratie. U bent gewaarschuwd!

Zo lijkt het dat de orthodoxie met een stevige comeback bezig is binnen de Rooms Katholieke kerk, waarbij je kunt afvragen of de orthodoxie ooit überhaupt weg is geweest. Natuurlijk vinden we Paus Franciscus II een bevlogen en goede paus, maar deze paus kan nauwelijks waarmaken wat hij zou willen veranderen. Dat kan ook niet, want het Rooms-Katholisme als instituut verander je niet zomaar. Daar werken machten die al eeuwen oud zijn, die de zachte krachten die Franciscus voorstaat, dwarsbomen. Mijn vader zei 40 jaar geleden al, tijdens de felle discussies die we aan de eettafel over het Vaticaan hadden, dat zij echt niet gaan veranderen, ze zullen nooit progressiever worden. Mogelijk zijn ze nu wat minder populair, maar ze wachten gewoon tot hun tijd weer komt. De wetten van het Rooms-Katholicisme staan gebeiteld in de rotsen waarop de eerste paus, de apostel Petrus, 2000 jaar geleden de eerste kerk bouwde in Rome. Gegoten in beton (de Romeinen waren de eerste die beton gebruikten). Ik denk dat mijn vader gelijk had.

In zijn boek Godschaamte vertelt NRC-columnist Stephan Sanders zeer oprecht over zijn teruggevonden katholieke geloof. Ik gaf daar twee weken geleden op deze plaats een positieve review over. Over zijn keuze voor het Rooms-Katholieke geloof kan ik minder positief zijn. Sanders verdedigt zijn keuze voor Rome door op de eerste plaats te zeggen dat: “…ik niet zozeer het geloof heb gekozen, zoals je dat zegt van een politieke partij, die minimaal aan een x-aantal punten moet voldoen om in aanmerking te komen. Het geloof,” schrijft Sanders “heeft mij gekozen…” Verder ziet Sanders positieve ontwikkelingen binnen de kerk van Rome. Hij weet dat er veel niet deugt, maar hij gelooft in een goede toekomst. Als homoseksueel voelt hij zich thuis in de Sint Nicolaaskerk in Amsterdam. Dat hij niet helemaal mee mag doen, neemt hij voor lief. Zijn huwelijk met de liefde van zijn leven kan immers niet kerkelijk worden ingezegend. Jazeker, er zijn duizenden fijne en betrokken Rooms-Katholieke priesters die niets hebben met zo’n horror clubje als Ordo Iuris en een andere invulling geven aan wat Rome voorschrijft. Ze zoeken tussen de mazen van de starre wetten naar verbinding. Je zou kunnen zeggen dat paus Franciscus hier een voorbeeld van is. Maar Sanders is naïef om te denken dat de kerk zich verder zal evolueren tot een vriendelijker en inclusievere kerk. Mannen zijn er nog steeds de baas, vrouwen hebben een ondergeschikte positie, mogen geen priester worden. En daar helpt die ene non niet aan die een paar weken geleden tot eerste vrouwelijke secretaris-generaal in het Vaticaan werd benoemd. Het homohuwelijk gaan ze nooit goedkeuren. Ook ziet het er evenmin naar uit dat het celibaat, iets waar in de bijbel op geen enkele manier over wordt gesproken en wat een bron is van veel kwaad, zal worden afgeschaft. Hierdoor blijft de kerk een verwrongen houding houden tot seksualiteit, omdat alle geestelijken zijn veroordeeld tot een onnatuurlijk leven, met alle ellendige gevolgen tot aan het misbruik van minderjarigen aan toe.  

Katholiek worden? Ja, het is een mooi geloof. Ik voel me erin thuis. Maar waarom in Godsnaam Rooms-Katholiek Stephan Sanders? Waarom zou je lid worden van een kerk waar jezelf niet wordt geaccepteerd, en waar je als de hazen weer anders lopen, zie Polen, je niet meer welkom zult zijn? En er is nota bene een alternatief.

Tijdens de reformatie keerden zich veel mensen tegen Rome. Niet iedereen werd protestants, er waren in veel landen ook katholieken die bij hun katholieke geloof bleven, maar zonder Rome verder wilden. In Nederland ontstond deze groep rond het jaar 1700. We noemen deze kerk Oud-Katholieken (officieel: Roomsch-Katholieke Kerk der Oud-Bisschoppelijke Cleresie.) Deze kerk is wel meegegroeid met de tijd en honderd keer meer inclusief dan de RK-kerk: vrouwen en mannen zijn gelijk en mogen alle ambten bekleden; geestelijken mogen liefdesrelaties onderhouden, het homohuwelijk is toegestaan en wordt indien gewenst kerkelijk ingezegend. De dienst lijkt met wat kleine variaties op de rooms-katholieke dienst – er is wel een groot verschil. Het is niet de priester die alles bepaalt. Bij de oudkatholieken is de priester meer een geestelijke voorganger, die niet vóór maar tussen de mensen staat. Mooi vind ik hoe aan het einde van de mis de priester zich onder de mensen begeeft en napratend contact zoekt, een luisterend oor biedt, raadt geeft. Een mens onder de mensen. Aan wie doet me dat toch denken?

Ik loop graag binnen in al die katholieke kerken die ik op mijn pad tegenkom. De gebouwen zijn vaak prachtig, net als de beelden en schilderijen die er hangen. Maar onderdeel van een reactionair instituut willen zijn, nee, dat kan er bij mij niet in. Stephan Sanders zou ik willen adviseren: loop eens bij de oudkatholieken binnen. En pas dan wat dingen aan in je boek.

Eerder verschenen in Bazarow Magazine

Lees ook Katholiek worden (deel I)

Samenvatting

In februari 2016 gaat Stephan Sanders voor het eerst sinds lange tijd naar de kerk. Niet voor een trouwerij of begrafenis, maar omdat hij moet van zichzelf. Onderhuids heeft zich jarenlang een Godsbesef opgehoopt dat erkend wil worden. Maar zijn religieuze wending gaat gepaard met een onbehoorlijke hoeveelheid schaamte, een gevoel dat hij steevast met ironie verhulde.

Bij zijn eerste kerkgang is er geen ontkomen aan. Er staan meteen camera's opgesteld, want de Heilige Mis in de Sint Nicolaasbasiliek in Amsterdam wordt uitgezonden op tv. Niet alleen God maar ook de wereld is getuige.

Hoe komt het dat een nieuwgelovige zichzelf zo minnetjes weerspiegeld ziet in het publieke oog? Wat heeft God van doen met schaamte? En met kleur, seksualiteit en adoptie? Sanders formuleert al tastend zijn antwoorden terwijl de schaamte steeds over zijn schouder meekijkt.

Toon meer Toon minder
€ 20,00

Verwachte leverdatum: donderdag 23 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789028212244
Verschijningsdatum
september 2021
Druk
1
Aantal pagina's
208 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Categorieën

Uitgever
Uitgeverij G.A. Van Oorschot B.V.

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden