Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De pelikaan

Taal: Nederlands
0.2/5
3 recensies
De pelikaan
De pelikaan

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Nico Voskamp
5/5

Ontsporende onderbuikgevoelens

[Recensie] Er zijn verschillende redenen waarom dit boek gelezen dient te worden. De eerste is dat nimmer het wezen van een hond treffender in woorden gevangen werd. Driessen zet prachtig de gedachtewereld van de hazewind Laika uiteen: verwaandheid/leeghoofdigheid, een staat van permanente paniek en volslagen onbegrip voor de omringende wereld. Tel daarbij de visual van het dier, rillend van de stress, met uitpuilende louter blinde paniek uitstralende ogen, en er rest niets dan chapeau.

Meer redenen om te lezen, en chapeau in drievoud, voor de rest van het boek. Het is een klein meesterwerk dat Driessen schiep als chroniqueur van een niet nader genoemd stadje in communistisch Joegoslavië: “Het elektriciteitsnet was voorwereldlijk. Het bestond uit een bedrading die noch afdoende geïsoleerd, noch planmatig aangelegd was, en dateerde van zolang geleden dat de bewoners van het stadje het als een soort atavistisch wortelwerk beschouwden, dat ze liever ongemoeid lieten. Dat gold ook voor waterleiding en riolering.”

Hier is het leven nog ouderwets communistisch overzichtelijk, bijvoorbeeld voor postbode Andrej: “Er was nooit veel veranderd en als postbode Andrej zijn ronde honderd jaar eerder had gemaakt zou het door vrijwel dezelfde stad zijn geweest als nu.”

Al even vrij van twijfels is het leven van Josip, machinist, mecanicien en kaartjesverstrekker van de kabeltrein naar het heldenmonument boven op de heuvel: “Normaal gesproken bediende hij de baan alleen, wat betekende dat hij vanuit het dalstation het steile pad op moest om de boven geparkeerde wagon met waterballast te vullen en daarna weer af te dalen om het loket te bemannen.’

Josip en Andrej zijn de hoofdpersonen in deze parabel. Als tegenpolen staan ze symbool voor de in de latere Balkanoorlog tegen elkaar strijdende partijen. Direct vanaf het begin zitten die twee elkaar al dwars als Andrej met een compromitterende foto Josip, die buiten het echtelijke potje piest, afperst. Het gevolg is oplopende spanningen tussen gechanteerde en chanteur, net zoals de onderlinge tensie toeneemt tussen de politiek verschillend geaarden in het eerst zo vredige dorpje. In heel Joegoslavië trouwens. Daar tolereren bevolkingsgroepen elkaar minder en minder; etnische onverdraagzaamheid, onvrede en pure haat overspoelen het land en monden uit in een alles verwoestende Balkanoorlog.

Waarschuwing: voorgaande grofstoffelijke beschrijving doet maar gedeeltelijk recht aan dit verhaal. We moeten de diepgang, soms wrange humor, beeldrijke taal en stevige compositie niet vergeten. Driessen neemt in dit solide boek de lezer mee op avontuur. Een trektocht in weldadige zinnen met een exuberante woordkeus en gebeeldhouwde taal waarin de humor (die mij de kurkdroge teksten van Marten Toonder in herinnering brachten) plezierig verlucht. Een aanrader, kort door de bocht gezegd.

En die pelikaan in de titel? Wordt die hier niet verklaard? Nee. Pelikanen komen wel degelijk voor in het verhaal, en ze hebben nog een sleutelfunctie ook. Maar zoals u wellicht al begrijpt, wil ik iedereen van harte stimuleren dit boek van voor naar achter te spellen. Als de niet beantwoorde vraag naar de pelikaan uit de titel daarvoor als aanmoediging kan dienen, dan gebruik ik dat snode middel volgaarne. Hup, ga op zoek naar de sleutel, grijp dat boek. En geniet ervan.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Monique van Gaal
3.5/5

In de ban van vermeend onrecht

[Recensie] Een tragikomedie, zo noemt men De pelikaan, het nieuwste boek van Martin Michael Driessen (1954). Wat mij betreft mag de nadruk liggen op de tragiek. Er valt nauwelijks te lachen om de absurdistische samenloop van omstandigheden in dit boek.

Driessen is een echte verhalenverteller. Ook De pelikaan is een, zij het wat lang uitgevallen, verhaal. Een verhaal over hoe gewone mensen – veelal karikaturaal en buitengewoon geloofwaardig neergezet door de schrijver – zich tot elkaar verhouden, wanneer zij verstrikt raken in een brij van misverstanden en tegenspoed. En over hoe die getroubleerde mens zich weer verhoudt tot een grote gebeurtenis als een oorlog waar hij maar geen chocola van kan maken.

Het verhaal in De pelikaan is eenvoudig en glashelder, en werkt sluipenderwijs naar de denderende apotheose toe. Het zijn de jaren tachtig van de vorige eeuw. Plaats van handeling is een zonnig Kroatisch stadje in het toenmalige Joegoslavië, aan de blauwe Adriatische zee. Zo’n plaatsje waar de hedendaagse toerist graag eens vakantie zou willen vieren. De lezer maakt kennis met de jonge postbode Andrej en de gepensioneerde oorlogsveteraan c.q. machinist en tevens conducteur van de plaatselijke kabelspoorbaan, Josip. Wanneer Andrej ontdekt dat Josip, een ongelukkig gehuwde man met een gehandicapte dochter, er een minnares op na houdt, besluit hij hem hiermee te chanteren. Zonder dat Josip er weet van heeft wie zijn kwelgeest is, legt hij maandelijks een stapeltje bankbiljetten neer op de afgesproken plek. Het gaat Andrej, een meelijwekkende boom van een vent, echter niet om het geld:

“Het ging erom dat er iets in zijn leven moest gebeuren; dat de totale ontkenning van zijn bestaan een einde moest hebben.”

Het verhaal neemt een schertsende wending, wanneer Josip op een dag Andrej’s leven redt na een verkeersongeval. Terwijl Andrej in het ziekenhuis ligt, ontdekt Josip in diens huis open gestoomde brieven waar overduidelijk geld uit is weggenomen. Dit leidt ertoe dat Josip op zíjn beurt besluit – eveneens anoniem – Andrej te chanteren: “Op die aprildag in 1988 begon hun wederzijdse afhankelijkheid.” Maandelijks dragen zij elkaar nu een vast bedrag af. Een absurde situatie die jarenlang voortduurt, en evenzo bij hun leven gaat horen als eten en drinken.

Het gaat de inwoners van het rustige stadje naar omstandigheden best goed. Josip is vaak in café Rubin te vinden, waar hij zijn vrienden ontmoet om over de dagelijkse beslommeringen te kletsen. Ook hij en Andrej komen steeds nader tot elkaar, en beginnen zich nu toch wel enigszins te schamen voor hun gemene afperspraktijken. Maar het zijn broze vriendschappen, die met het uiten van de verschillende politieke overtuigingen flinke scheuren beginnen te vertonen. Want zonder maarschalk Tito om de boel bij elkaar te houden, is Joegoslavië gedoemd om uiteen te vallen en beginnen nationalistische gevoelens op te spelen. Niet dat de cafébezoekers ook maar enig benul hebben van wat er werkelijk gaande is:

“De politieke situatie was dermate gecompliceerd dat Knević elke zaterdag langer nodig had om haar aan de anderen uit te leggen.”

Wanneer de oorlog dan ook het stadje nadert, staan de stedelingen die voorheen in vrede met elkaar samenwoonden, elkaar plots naar het leven. Op realistische, maar tegelijk ook theatrale wijze laat Driessen zien hoe de mens, toch vaak vanuit de intentie om het allemaal goed te doen, handelt in reactie op vermeend onrecht en allerhande misverstanden. Wanneer Josip in de oude fotohandelaar Schmitz eindelijk zijn plaaggeest meent te hebben gevonden, slaat hij hem in elkaar. Eenmaal zijn fout ontdekt, vindt hij zijn gelijk in het feit dat Schmitz toch maar een vuile antisemiet is. In het groot zijn de misverstanden ingrijpender. Wanneer er een aanslag wordt gepleegd, gaat men zonder meer uit van een aanval van de Serven op hun Kroatische soldaten. Maar zo was het niet. Het waren Servische soldaten die er de dood vonden:

“De daad was begaan door hun eigen mensen. Het bleef verschrikkelijk maar het was beter dan andersom.”

Naarmate het verhaal vordert, neemt de tragiek hand over hand toe. De oorlog is allesbepalend, en dicteert de keuzes die de mensen maken. Middels rake observaties en in klare bewoordingen neemt Driessen de lezer mee naar een wereld waar de hel is neergestreken, en het ieder voor zich is. Een wereld waarin zelfs de door Andrej zo gehate pelikanen, die een paar maanden per jaar de Adriatische kust bevolken, het onderspit delven.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Just Houben
3.5/5

Alles in evenwicht

[Recensie] “Zolang er niets gebeurde, gebeurde er niets slechts.” Het is een gedachte van Josip Tudjman, maar zou bij uitbreiding de collectieve gedachte kunnen zijn van álle inwoners van het kleine stadje waar hij woont. Al op de eerste pagina’s van zijn nieuwe roman De pelikaan weet Martin Michael Driessen met een paar rake omschrijvingen de slaperige sfeer van dit Joegoslavische kustplaatsje te typeren. “Hier gebeurde niets, het stadje had de ene generatie na de andere voortgebracht en begraven, zonder dat één van zijn kinderen naam had gemaakt in de wereld.” De bewoners leven hier volgens routines; een uitspatting zou de balans alleen maar kunnen verstoren.

Kabeltrein

Tudjman is bestuurder van de oude kabeltrein in het stadje. Deze waterballastbaan, van eenzelfde soort als de Nerobahn in Wiesbaden, werkt zonder stroom. De wagon boven wordt met waterballast gevuld om met behulp van de zwaartekracht de dalwagon met personen omhoog te trekken. Zo schuiven de twee wagons op de spoorbaan langs elkaar: de ene omhoog wanneer de ander naar beneden gaat. Maar omdat er zelden toeristen komen is Josip Tudjman zo ongeveer de enige die de kabelspoortrein gebruikt wanneer hij ’s middags bij het monument zijn lunch opeet.

Tudjmans ingedutte leven krijgt weer actie wanneer hij een minnares neemt via een contactadvertentie – zijn huwelijk is al jaren slecht. Maar deze escapade zorgt voor meer deining dan hem lief is. Postbode Andrej krijgt er namelijk lucht van en besluit Tudjman anoniem te chanteren. Als Tudjman later ontdekt dat Andrej brieven open stoomt en geld uit de enveloppen steelt, ziet hij hierin een oplossing om aan zijn periodieke betalingen te kunnen voldoen. Hij begint op zijn beurt Andrej af te persen. Zo schuiven beide mannen geld heen en weer, komisch verbeeld in een scène waarin beiden op weg zijn om hun betalingen te voldoen.

“Toen de wagon weer afdaalde en het passeerpunt naderde was er maar één ding dat Josip dwarszat, en dat was de enveloppe met geld in de binnenzak van zijn uniform die hij naderhand onder het vervloekte betonblok in de berm van de Ulica Zrinskog moest deponeren. […]
In de andere, stijgende wagon zat Andrej. Hij had met opzet gewacht tot het Ante’s beurt was en een plek aan een raam met uitzicht naar het noorden gekozen, waardoor de kans dat Tudjman hem zou zien gering was.
In zijn binnenzak had hij een enveloppe met geld, die hij op aanwijzing van de afperser ergens bij een hoogspanningsmast in de heuvels moest deponeren.”

Pelikaan

Met een scherp oog tekent Martin Michael Driessen het alledaagse leven van beide mannen. Jaren glijden voorbij waarin Andrej en Tudjman elkaar om de beurt geld betalen zonder te weten door wie ze worden gechanteerd. In vijf bedrijven ontvouwt zich deze comedie d’intrigue waarbij de wederzijdse houdgreep langzaamaan verandert in een vriendschappelijke omhelzing. Natuurlijk voorvoelt de lezer eerder dan de personages wat er te gebeuren staat, maar het is aan Driessens voortreffelijke stijl te danken dat dit nergens als bezwaar voelt. Integendeel, in deze kleine voorspelbaarheden schuilt juist de humor van De pelikaan.

Maar naar het einde toe neemt het komische gehalte af, net als de voorspelbaarheid trouwens. De rust in het stadje wordt verstoord door de dreiging van de Balkanoorlog. Het zet de verhoudingen op scherp. Aan geweld en verwoesting ontkomt niemand meer, ook de pelikanen niet. Hun aanwezigheid is meer dan wat kleur waarmee Driessen zijn decor schildert. Ze zijn het christelijke symbool voor zelfopoffering en wederopstanding, legt Tudjman op een vistochtje aan Andrej uit.

Dat Martin Michael Driessen een schrijver is die een klassieke vertelvorm hanteert, bewees ook zijn vorige verhalenbundel Rivieren al, waarmee hij vorig jaar de ECI Literatuurprijs won. Strak gecomponeerde verhalen waren het, mooi geschreven en met goedgekozen symboliek. In eenzelfde stijl vertelt Driessen in De pelikaan zijn verhaal over wederzijdse afhankelijkheid, vriendschap en opoffering. Een verhaal waarin noodlot en fortuin steeds weer in balans komen.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Andrej is postbode in een slaperig stadje aan de Adriatische kust in communistisch Joegoslavië. Josip is verantwoordelijk voor de kabeltrein naar het heldenmonument boven op de heuvel. Hij is ongelukkig getrouwd en houdt er een minnares op na. Andrej weet een amoureuze ontmoeting op beeld vast te leggen en begint hem ermee te chanteren. Voor Josip wordt het na verloop van tijd steeds moeilijk aan de eisen van zijn chanteur te voldoen; maar dan dient zich een onverwachte en verrassende oplossing voor zijn probleem aan.

'Driessens vakmanschap is een weldaad.' - NRC Handelsblad ****

'Proza waarin ambacht, verbeelding én een bijna ouderwets vertelplezier de dienst uitmaken, ingebed in een ingenieuze plot. Martin Michael Driessen is er de gepatenteerde leverancier van.' - De Morgen ****

'Met zijn roman De pelikaan voegt Martin Michael Driessen een nieuw hoogtepunt aan zijn toch al uitzonderlijke oeuvre toe.' - VPRO-Gids

Toon meer Toon minder
€ 15,00

Verwachte leverdatum: dinsdag 25 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789028292055
Verschijningsdatum
september 2019
Druk
1
Aantal pagina's
pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
  • Moderne en hedendaagse fictie
Categorieën

Uitgever
Uitgeverij Van Oorschot

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden