Pastorale

Auteur(s): Stephan Enter
Taal: Nederlands
2 recensies
Pastorale
Pastorale
Pastorale

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nico Hylkema

Één dorp, twee werelden

[Recensie] Enkele decennia geleden was een streng gereformeerde opvoeding nog een goudmijn voor een schrijver. Als dan een hedendaagse schrijver uitgebreid verhaalt over een jeugd in een zwarte kousengemeenschap rijst de vraag, wat dit nog toevoegt aan de Nederlandse literatuur. Stephan Enter durft het met Pastorale aan. En hij komt er mee weg.

Enter beschrijft de levens van broer en zus Oscar en Louise in zo’n strenggelovig rivierdorp. Louise studeert weinig succesvol in de grote stad en komt in de warme zomer van 1985 thuis. Ze heeft zich ontworsteld aan het geloof van haar moeder en gaat geregeld heftig te keer tegen alle vormen van religie.

Broer Oscar is gematigder en worstelt meer met zijn puberliefde voor een ouder meisje uit de Molukse buurt van het dorp. Hij krijgt te maken met de frustraties van de Molukkers in de jaren tachtig, die hun droom van terugkeer naar een zelfstandige Molukse republiek in rook zien opgaan. De Molukkers en de autochtone bevolking leven volstrekt gescheiden, zoals dat in die jaren gebruikelijk was en zelfs nu nog gebeurt.

Voor Oscar is het een kennismaking met een geheel andere wereld. Exotisch met nieuwe kleuren, nieuwe geuren en opener samenleven. En terwijl Louise worstelt met haar woede over een strenge jeugd en haar weinig gelukkige verhoudingen in de stad, beleeft Oscar ingrijpende avonturen met zijn kersverse Molukse schoolvriend Jonkie. Die een mooie zuster heeft, waar hij een onhandige verliefdheid voor ontwikkelt.

Enter schrijft in soms uitbundig meanderende zinnen. Zeker in de eerste hoofdstukken overdrijft hij dit wel eens. Als de roman zich langzaam ontwikkelt, slaagt Enter erin om de valkuil van te exotisch schrijven te ontwijken. De zinnen worden korter, het verhaal boeiender. Zijn beschrijvingen van de hilarische drogredeneringen van een muffe ouderling brengen geregeld een glimlach teweeg.

Maar ook de levens van de Molukkers in zo´n geïsoleerd dorp, weet Enter treffend te schetsen. De wijze waarop de moeder met het strenge geloof omgaat is bijzonder. Het verzorgen van het landgoed waar ze wonen lijkt haar meer bezig te houden dan het geloof. De vader is een zwijgzame aanwezige in het huis, verstopt achter boeken en opgaand in muziek. Het roept vragen op. Een antwoord geeft Enter niet. Maar een mooie roman heeft hij wel geschreven.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Recensie door: Tea Lierop van

Verlangen naar vrijheid

[Recensie] Een prachtig historisch landhuis te midden van weelderig groen, water en een overvloed aan vogels en insecten is het decor van een verhaal waarin twee jonge mensen op zoek gaan naar de juiste richting. Parallel in een andere setting verlangt men naar hereniging met de geboortegrond. Oscar en Louise, broer en zus, zitten niet op één lijn wat betreft hun wensen, wat hen bindt is de behoefte aan verandering. Het meisje komt net terug uit de stad waar ze studeerde, verleden tijd, want ze heeft besloten te stoppen. Oscars verhaal begint in de klas waar hij een bromvlieg bestudeert die keer op keer probeert door een ruit te vliegen. De vlieg komt, net als vele andere insecten, vogels en de kat te veelvuldig terug om niet als motief te worden gezien. 

Voor de vlieg zijn meerdere verklaringen te vinden, maar aangezien hij (dood door verveling) terugkeert in het laatste gedeelte van het boek staat hij als symbool voor Oscars coming of age. Net als de vlieg probeert hij ‘uit te vliegen’ op zijn manier en probeert binnen zijn mogelijkheden te ontsnappen uit zijn positie. Het lot helpt hem een handje, want hij komt in aanraking met een Moluks gezin. Jonkie Matupessy, één van zijn klasgenoten, ligt in het ziekenhuis en Oscar moet hem zijn huiswerk brengen. Behalve de Molukse wijk, daar komt verder nooit een niet-Molukker, is ook het huis waar Jonkie woont een Eldorado van curiositeit. Tevens ontmoet hij er Dona, een schoonheid die hem onmiddellijk betovert. Een kist roept Oscars nieuwsgierigheid op, maar daar mag hij niet eens naar kijken!

Louise zwoer op haar twaalfde haar geloof in God af. Heel stellig keerde ze zich tegen haar Gereformeerde omgeving. Schitterend zijn de passages waarin ze zich probeert af te zetten, maar deze rebellie toont tegelijkertijd aan hoe diep haar gereformeerde vorming geworteld is.

“Met de eerste zin die er, geestdriftig en in verrassende harmonie, uitrolde, voelde ze haar tot glimlach geplooide mond verstijven. Het was of er gedurende een paar seconden een grauw waas voor haar stemming schoof en daarna was het tafereel dat ze voor zich zag veranderd. Want hier zag ze het in werking, en voor het eerst in haar volwassen leven zag ze het zo duidelijk: de machinerie – die zij dus deze keer zelf had aangezet.”

Louise is niet mals in haar kritiek op degenen die haar gelovig hebben opgevoed, ze schuwt geen enkel argument. Dat deze tegenspraak stevige discussie en teleurstelling oplevert behoeft geen uitleg en de auteur beschrijft deze breuk met het geloof met gepast geweld. Voor een gelovige lijkt het geen eenvoudig te verteren boek, tenslotte komt er wel een aanval op het geloof en hen die geloven. Maar misschien dat de discussie die het boek oproept ook verheldering brengt.

Oscar verkeert in een heel andere situatie. Hij zit nog op school en verveelt zich eigenlijk een beetje. Vandaar ook die vlieg als metafoor. Door zijn kennismaking met het Molukse gezin wordt zijn wereld compleet op zijn kop gezet. Hij komt in aanraking met de liefde, een enorm cultuurverschil, het verdriet en de woede van de Molukkers en voelt zich zo betrokken dat hij obsessief alles wil weten van de historische achtergrond van deze groep ontheemden. Verhelderend is het betoog over de geschiedenis van deze misleide mensen en de maatschappelijke gevolgen hiervan. Met ontroerende pen beschrijft de auteur over beloftes die de Nederlandse regering deed en nooit nakwam. Het boek speelt zich af in de jaren tachtig, de acties van de Molukkers liggen dan nog vers in het collectief geheugen.

De verhaallijnen van Oscar en Louise worden losjes om en om verteld, telkens vanuit hun perspectief. Het boek bestaat uit drie delen met een bijzonder aantal hoofdstukken, 8-4-8. Zou de auteur hiermee een bepaalde bedoeling hebben? Even gedacht aan een Bijbeltekst, maar dat biedt geen duidelijkheid. Het boek heeft als titel Pastorale, deze benaming doet denken aan landelijk, herderlijk. Herder associeert weer makkelijk naar De Heer is mijn Herder. Daarmee is de titel met zorg gekozen en kun je als lezer mijmeren over de verschillende betekenissen en uiteindelijk concluderen welke er het beste past of misschien hangt het van de passage af. De prachtige schrijfstijl en de bijzondere verhaallijnen zorgen voor een erg mooi evenwichtig boek dat vragen oproept en de blik op geloof en gelovigen doet veranderen.

Eerder verschenen op Metdeneusindeboeken

Samenvatting

Zomer, jaren tachtig. Oscar en Louise, broer en zus, zijn opgegroeid op een vervallen landgoed nabij een dorp dat uit twee delen bestaat: een gereformeerd en een Moluks deel, waarvan de leden elkaar met achterdocht bezien. Oscar, in zijn voorlaatste schooljaar, kijkt uit naar het moment waarop hij net als zijn zus kan gaan studeren en de verstikkende saaiheid van de streek achter zich kan laten. Louise komt terug uit haar studiestad en vraagt zich af of afstand ten aanzien van haar geboorteplek en opvoeding haar de juiste inzichten heeft verschaft.

Pastorale gaat over een eerste, onmogelijke en onhandige verliefdheid. Over een poging het geluk van je vroegste kindertijd terug te vinden. Over de vraag waar je je woede laat als het land dat je als knil-militair hebt gediend je wegstopt in een voormalig concentratiekamp. En uiteindelijk handelt Pastorale over geworteld zijn, en wat te doen als die wortels rot blijken.

Citaat

-----––—–—

‘Toch kwam hij nog een keer terug op zijn kwestie. Bij het dessert, een soort stijve pudding met stukjes mango erdoorheen en op de schotel rondom allerlei vruchten, zei hij opeens, vork in zijn linkerhand geklemd, tegen Oscar: “Maar wat ik zal

aantreffen als ik daar terugkom? Ambon? Nee, dat bestaat niet meer. Ik kom daar vandaan maar ik ben daar niet meer thuis, en hier ook niet.” Hij leunde naar voren, keek Oscar aan met een verbeten trek om zijn mond en ogen zo groot dat ze onder

hun eigen gewicht leken te bezwijken en bewoog de vork een paar keer fel richting zijn hart. “Het enige Ambon dat ik heb, is hier, hier, hier!”’

Toon meer Toon minder
€ 22,50

Verwachte leverdatum: zaterdag 25 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789028293007
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
288 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Uitgeverij Van Oorschot

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden