Het boek van Emma

Auteur(s): Emma Reyes
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
Het boek van Emma
Het boek van Emma

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Agnes Eikema

Emotie, reizen, kloosters en kunst

[Recensie] Een paar maanden geleden zag ik in de brochure van Meulenhoff Het boek van Emma voorbij komen en het had meteen mijn aandacht. De reden hiervoor is dat de prachtige omslag een echte blikvanger is. Anderzijds door het interessante verhaal van de Colombiaanse kunstenares Emma Reyes.

Emma Reyes (1919-2003) was een bekend kunstenares. Zij schilderde voornamelijk kleurrijke schilderijen en was vooral in Europa vrij bekend. Voordat zij voet zette in ons continent, leidde Emma een bewogen leven in haar vaderland: Colombia. In 23 brieven, die ze aan historicus Germán Arciniegas richtte, heeft ze haar indrukwekkende leven beschreven.  Dit deed ze tussen 1969 en 1997.

Haar brieven beginnen met de beschrijving van de vroegste herinneringen aan haar jeugd; het leven in een krot samen met haar moeder, zus en halfbroertje. Hun huis bestaat uit een kleine kamer, zonder raam en sanitaire voorzieningen. Emma beschrijft het harde leven op de vuilnisbelt en de urenlange eenzame opsluiting eenzame opsluiting wanneer haar moeder weg moest.

Na een indrukwekkende en emotionele reis, waar ik verder niet op ik kan gaan zonder iets te verklappen, belanden Emma en haar zus in een klooster. Ondanks dat de huisvesting daar vele malen beter is, hebben de meisjes last van hetgeen wat ze in hun korte tijd hebben meegemaakt. Ook in het klooster is het hard werken en is er sprake van een bepaalde hiërarchie en isolement. De meisjes komen namelijk nooit buiten de kloostermuren en de nonnen regeren met ijzeren hand het leven binnen de muren. Er moet hard gewerkt worden, zowel om het klooster financieel draaiende te houden. Anderzijds moet er hard gewerkt worden om het geloof te versterken. Er moet gebeden worden, bij straf zelfs op blote knieën in het midden van de kerk. Er wordt geslagen en afgedwongen. Echt liefdevol is het allemaal niet.

Op 19-jarige leeftijd verlaat Emma het klooster en zal de wereld opnieuw moeten ontdekken. Vanuit daar weet zij zich dus op bewonderenswaardige wijze op te werken tot een gerespecteerd kunstenares en weet zich te vestigen in Parijs.

Autobiografie

In de 23 brieven die Emma aan Germán Arciniegas stuurt beschrijft ze zelf haar leven, het is dus een autobiografie in briefvorm. Door deze persoonlijke brieven heb je als lezer haast het gevoel dat de brieven aan jouw persoonlijk geadresseerd zijn.

Het eerste wat mij tijdens en na het lezen van de brieven opvalt aan Emma is dat zij een enorme kracht bezit om iedere keer, na een traumatische gebeurtenis, weer op te klimmen en zichzelf te herpakken. Wat zal dat met een kind zo jong als zij doen wanneer je je familie kwijtraakt, veel verdriet en eenzaamheid hebt gekend? Ik heb enorm veel waardering voor die veerkracht en het oneindige vertrouwen dat Emma in de wereld blijft houden. En buiten dat, het is een prestatie van ongekende hoogte om ongeletterd het klooster te verlaten en dan op deze prachtige wijze je eigen leven te beschouwen en op te schrijven. Het zijn namelijk geen standaard brieven, want er zit zoveel gevoel in verwerkt.

Ook beschrijft ze op zeer gedetailleerde en beeldende wijze het leven in Colombia. Van de vuilnisbelt in Bogota waar het begint, tot het stierenvechten, haar kindermeisjes en de cultuur in het klooster. Allemaal is het even indrukwekkend. Dat zo’n klein meisje dit allemaal al heeft mee moeten maken. Het zet me toch aan het denken terwijl ik naar mijn eigen kinderen kijk. Het leven kan zo onwerkelijk hard zijn.

Het boek van Emma

Waarom heeft het zo lang geduurd voordat de brieven in boekvorm zijn gepubliceerd? Nou, de man aan wie zij haar brieven heeft gestuurd heeft ze zonder haar medeweten aan niemand minder dan Gabriel Garcia Márquez laten lezen. Ondanks het feit dat hij ook onder de indruk was van de kwaliteit, was Emma zo boos dat het nog 20 jaar duurde voordat het daadwerkelijk gepubliceerd werd. De brieven zijn inderdaad prachtig, alhoewel ik als lezer toch een bepaalde bevrediging mis. Het komt denk ik omdat de tijd dat ze het klooster verliet niet aan de orde komt. Of het feit dat er over haar vader geen enkel woord wordt beschreven. Maar misschien werkt dat zo met een autobiografie. Je moet ergens beginnen en je moet ergens stoppen. En het is een feit dat ik het erg jammer vond dat ik moest stoppen met lezen.

Het boek van Emma is een prachtig autobiografisch verhaal over een deel van het leven van een veelbewogen en prachtige vrouw dat zorgt voor ontroering en bewondering.

Eerder verschenen op Boekenz

Recensie door: Marjon Nooij
5/5

Herinneringen aan een veelbewogen leven

[Recensie] Bogotá, Colombia. De kleuter Emma Reyes woont, met haar oudere zusje Helena, een jongetje die ze Luizenbol noemen en haar harteloze moeder – die ze steevast mevrouw Maria noemen – in een kleine kamer zonder iets; geen ramen, elektrisch licht, water of toilet. Er is alleen een deur die uitkomt op de straat.

’s Morgens is haar meest gehate taak om de po – tot de rand toe gevuld – te legen op de vuilnisbelt. Daar ontmoet ze haar vriendjes, gaan ze op zoek naar ‘schatten’ en maken ze van klei een pop die de naam generaal Rebollo krijgt. Hun mascotte en inspiratiebron voor allerlei spelletjes.

Verwaarlozing

“Zo gingen de dagen voorbij, ook de zondagen, voor mij de ergste dag van de week. Elke zondag, van twaalf uur ’s middags tot ’s avonds laat, werd ik in mijn eentje in de kamer opgesloten. Alleen door de kieren van de deur en het grote sleutelgat kwam een beetje licht naar binnen. Uren zat ik met mijn oog tegen het sleutelgat gedrukt om te zien wat er op straat gebeurde en om mijn angst in bedwang te houden. Tegen de tijd dat de vrouw met het lange haar met Helena en Luizenbol thuiskwam, was ik meestal tegen de deur in slaap gevallen, uitgeput van het turen door het sleutelgat.”

Dagenlang worden de meisjes opgesloten, wanneer Maria Luizenbol naar zijn vader brengt. Ze zien hem nooit meer terug en Emma komt tot de ontdekking dat ze eigenlijk niet weet wat een vader en een moeder zijn.

Van Bogotá verhuizen ze naar Guateque, waar meer luxe is en inkomsten zijn. Wanneer Maria ‘ziek’ wordt, worden de zusjes in het berghok opgesloten – gelukkig met een raampje – en blijkt later dat er een baby bijgekomen is. Buiten komt het kind echter nooit.

Doelbewuste verlating door haar moeder leidt ertoe dat ze met haar zusje in een deprimerend nonnenklooster belandt, waar de klassenverschillen groot zijn en het leven bitterhard is. Geen van de zusjes heeft daarna ooit nog iets gezegd over Maria of hun leven voor ze in het klooster kwamen.

Angst, wereldvreemdheid en naïviteit beheersen Emma, en haar hart kan ze alleen uitstorten bij de Maagd Maria. Wreed en hardhandig zijn de straffen en de vijand is de duivel waarmee gedreigd wordt. De meeste meisjes kunnen niet lezen en schrijven, maar hun nieuwsgierigheid naar wat zich buiten in ‘de wereld’ afspeelt is groot. Haar talent voor borduren brengt haar de gelukkigste tijd in het klooster. Totdat ze op haar negentiende het klooster weet te ontvluchten.

Brieven

Emma Reyes vertelt over haar leven door tientallen jaren brieven [naar schatting 5000/red.] te schrijven aan historicus en criticus Germán Arciniegas. Hij raadde haar om haar leven te gaan beschrijven, maar Reyes zei stellig geen ster te zijn in het ordenen van haar gedachten, waarop Arciniegas voorstelde om brieven te schrijven en die aan hem te sturen. Hieruit is deze brievenroman ontstaan.

Dit boek bevat maar drieëntwintig brieven, maar ze geven toch een compleet beeld van het leven van Emma Reyes. In de brievenstroom zit echter een hiaat van ruim twintig jaar, doordat ze zeer verbolgen was dat Arciniegas haar vertrouwen had beschaamd door in zijn enthousiasme de brieven te laten lezen aan Gabriel García Márquez. In de jaren negentig is ze toch haar correspondentie weer opgestart. Voor zijn dood heeft Arciniegas alle brieven nog laten uittypen, maar in Bogotá bleek het manuscript niet aan de man te brengen. Pas in 2012 is het in boekvorm uitgegeven.

Reyes is via omzwervingen in Parijs beland, waar ze zich als kunstenaar heeft ontplooid en vriendschap onderhield met mensen als Diego Rivera, Elsa Morante en Jean Paul Sartre.

Veertien kisten met brieven liet Reyes na, toen ze in 2003 overleed. Een kleine uitgeverij durfde het aan om een bescheiden oplage te laten drukken en, wat niemand ooit verwachtte, het boek werd een doorslaand succes. Met steun van Schwob en het Nederlands Letterenfonds heeft Uitgeverij Meulenhoff dit boek kunnen vertalen en is het nu ook voor de Nederlandse lezer bereikbaar.

Schrijfstijl

Beeldend en poëtisch weet Reyes de lezer mee te nemen in haar leven. Ze schrijft ook in beelden, zoals “ruwe stof met de kleur van verdriet” of “mijn hele lichaam voelde als een klos strak opgerold garen”.

Minutieus weet ze een brand in het dorp te beschrijven, waarbij het lijkt of geen detail aan haar voorbij gaat. Door de jaren heen vertelt Emma het verhaal vanuit het perspectief van een meisje, een meisje dat ouder wordt en een ontwikkeling doormaakt.

Door haar gebruik van korte zinnen weet ze duidelijk weer te geven wat de gebeurtenissen met haar hebben gedaan en ook haar kinderlijke naïviteit weet ze prachtig te verweven in haar brieven. Haar schrijfstijl is lichtvoetig en fijntjes, slechts zelden veroordeelt ze en haar brieven zijn verstoken van zelfmedelijden. Het is zoals het is. Emma lijkt te denken dat dit is wat het leven haar heeft te bieden.

Ze verbaast zich over veel dingen, is onderzoekend en nieuwsgierig, en ondanks de diverse traumatische ervaringen weet ze zich sterk te houden en zich in het leven te handhaven.

Angst, voortdurend onder druk staan, gebrek aan liefde en waardering laten haar vluchten in haar eigen magische wereld. Heel invoelbaar is het dat Emma steeds op zoek blijft naar iemand die van haar houdt, maar is dat niet iets wat bij elk kind aan de basis van behoeften staat?

Is echt alles zo gegaan als Emma beschrijft? Hoe objectief en zuiver zijn haar herinneringen? Ze schrijft hier immers alleen vanuit zichzelf. Het doet er niet toe. Dit is wat Emma aan herinneringen had en dit is wat ze heeft willen beschrijven. Ondanks dat Reyes het idee had dat ze haar gedachten moeilijk op het papier zou kunnen krijgen en pas op latere leeftijd heeft leren lezen en schrijven, zijn deze tot een boek gebundelde brieven wel degelijk van literaire kwaliteit. Ze heeft prachtige, maar ook rauwe verhalen achtergelaten over een bewogen en geïsoleerde jeugd. Zeer terecht dat Schwob dit boek in de lijst opgenomen heeft. Lees dit boek!

Eerder verschenen op Met de neus in de boeken

Samenvatting

Een bijzonder, waargebeurd verhaal over een bewogen jeugd in Colombia

Gabriel García Márquez ontdekte het grote schrijftalent van kunstenares Emma Reyes

Emma Reyes bracht haar jeugd door in Bogotá, in een kamer zonder ramen, zonder water of toilet, met slechts haar vindingrijkheid om zichzelf en haar zus in leven te houden. Verlaten door hun moeder kwamen ze in een klooster terecht dat onderdak bood aan honderdvijftig verweesde meisjes. Ze boenden er de wc’s, streken kleren en deden de was, schrobden vloeren, naaiden kleding voor de nonnen – en leefden in angst voor de duivel. Ongeletterd en in alles onwetend over de buitenwereld, ontsnapte Emma toen ze negentien was.

Het boek van Emma is een schitterend, teder verhaal waarin een kinderblik ons laat zien hoe wonderlijk de wereld kan zijn – ondanks alles. Levendig en tot in detail toont het de opmerkelijke moed en de grenzeloze fantasie van een jong meisje dat opgroeit in totale armoede.

De pers over Het boek van Emma

‘Ontroerend, krachtig en poëtisch.’ The New York Times

‘Emma Reyes was een magnifieke verhalenvertelster.’ The Guardian

‘Reyes heeft, net als Gabriel García Márquez, het talent om bijzondere scènes onverstoorbaar te vertellen, waardoor ze nog buitengewoner worden. Ontroerend en krachtig.’ The New York Times

‘Een inspirerend verhaal over het ontstijgen van vreselijke omstandigheden.’ Kirkus Reviews

‘De jonge Emma voorziet de realiteit van magie, en andersom – Reyes is niet voor niets landgenote van Márquez. Zowel intiem als episch.’ The Observer

‘Dompel je onder in een heerlijk boek: een klassieker van de Latijns-Amerikaanse literatuur en een verbijsterend portret van de kunstenaar als een jonge vrouw.’ NY Journal of Books

Toon meer Toon minder
€ 19,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 15 november


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789029092395
Verschijningsdatum
februari 2018
Druk
1
Aantal pagina's
216 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
Categorieën

Auteur
Uitgever
J.M. Meulenhoff

Vertaald door
Irene Mheen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden