Bazarow stopt per 25 mei als boekverkoper, maar gaat door als boekenplatform. Lees hier het nieuwsbericht !

Mijn lievelingen

Brieven 1940-1957

Auteur(s): Clarice Lispector
Taal: Nederlands
2 recensies
Mijn lievelingen
Mijn lievelingen
Mijn lievelingen

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Kris Velter

“Er is op de wereld niets waardevollers dan een brief

[Recensie] De romans en verhalen van Clarice Lispector (1920 – 1977), de ‘grande dame’ van de Braziliaanse literatuur, staan bekend als hermetisch, mysterieus en filosofisch. Exemplarisch is De passie volgens G.H., een roman uit 1964 die een zekere inspanning vraagt van de lezer. De bundel brieven die nu van haar is verschenen, is daarentegen geschreven vanuit de losse pols en is daarom lichtvoetiger. Voor het eerst leest een boek van Lispector als een trein.

Er zijn van de Braziliaanse bijna driehonderd brieven bekend die aan familie, vrienden, collega’s en uitgevers werden geschreven. Het grootste deel daarvan is geschreven aan haar twee zussen. In Mijn lievelingen Brieven 1940 – 1959 zijn deze brieven gebundeld. Elisa Lispector is de oudste zus, Tanja Kaufman de middelste. De brieven zijn vertaald, geannoteerd en van een nawoord voorzien door Adri Boon.

De correspondentie, die samenvalt met de eerste zeventien jaar van Lispectors schrijverschap, is voornamelijk bedoeld om informatie uit te wisselen. Clarice Lispector was getrouwd met de diplomaat Maury Gurgel Valente en woonde in het buitenland: eerst Italië, daarna Zwitserland en de Verenigde Staten. Hoewel de telefoon in de loop der jaren ook een rol zal spelen, zijn de brieven lange tijd het belangrijkste middel om contact te houden met Brazilië. Lispector hecht erg aan die brieven en smeekt haar zussen herhaaldelijk om meer te schrijven. Het leven van een diplomatenvrouw wordt ervaren als leeg en saai. Uit de brieven weerklinkt daarom een groot heimwee. In 1959 scheidt Lispector van haar man en keert terug naar Brazilië. Op dat moment stopt ook de correspondentie met haar zussen.

De brieven zijn een verslag van het leven in het buitenland. Lispector schrijft over de plaatsen waar ze woont, de mensen die ze leert kennen, haar bezigheden en haar denk- en gevoelsleven. We leren een vrouw kennen die immens veel van haar zussen houdt en niet nalaat dat veelvuldig te laten weten, soms in pathetische bewoordingen. Ze vraagt naar hun welzijn, gezondheid en bezigheden. Ook vraagt ze om boeken, tijdschriften en kranten op te sturen. Indien de zussen te weinig schrijven of niet concreet genoeg antwoorden, worden ze berispt. Het ietwat vaag advies dat Lispector haar zussen dikwijls meegeeft is: “Wees gelukkig.” Zelf schrijft Lispector ook dikwijls over haar welzijn en ziektes, haar geestelijke uitputting en neerslachtige stemmingen.

Als vrouw van een diplomaat begeeft Lispector zich in kringen waar ze hooggeplaatste mensen leert kennen tijdens recepties, etentjes en feesten. Ze voegt zich naar dat leven, maar schrijft haar zussen veelvuldig dat ze dit leven oninteressant en vervelend vindt. Ze gaat dan maar naar de bioscoop of leest detectives. En hoewel er in luxe wordt geleefd, klaagt Lispector over geldgebrek. Op de ene bladzijde schrijft ze dat ze 4600 cruzeiro heeft betaald voor een Perzisch tapijt en op de volgende dat ze een Portugees dienstmeisje wil aannemen voor 500 cruzeiro per maand. Lispector lijkt op meerdere momenten niet te beseffen dat ze een bevoorrecht leven leidt. Ze draagt de meest luxueuze kledij en stuurt haar zussen dure cadeaus. Soms komt ze over als hautain. Over haar bezoek aan Egypte: “Ik heb de piramides gezien, de sfinx gezien. Prachtig allemaal hoor, maar jammer genoeg al zo vaak beschreven dat je, als je er eenmaal voor staat, alleen nog het gevoel kan hebben waarover je eerder hebt gelezen.”

Interessant zijn ook de passages die Lispector schrijft over de totstandkoming van haar eerste verhalen en romans. Daaruit blijkt dat ze een auteur is die twijfelt, onzeker is en haar eigen boeken vaak waardeloos vindt. Ze vindt het vervelend om haar boeken te reviseren en drukproeven te corrigeren. Schrijven is zowel een vloek als een zegen, zowel een last als een redding. Door de grote afstand tot het thuisland, is het ook moeilijk om literaire zaken te regelen. Uitgevers zijn moeilijk bereikbaar. Ook de reacties op haar boeken komen met vertraging naar Europa.

Mijn lievelingen is een fraai samengesteld brievenboek dat een mooie inkijk geeft in het leven van een auteur die bekendstaat als enigmatisch. De lezer moet echter goed voor ogen houden dat deze brieven maar een kort deel van het leven van Lispector beslaan. Eenmaal terug in Brazilië stopt de correspondentie, maar gaat het leven gewoon verder. Terwijl de romans en verhalen van Lispector gestructureerd en overdacht zijn, maken we in deze brieven kennis met een associatief schrijvende Lispector en misschien is Mijn lievelingen daarom een goed boek om kennis te maken met een wonderbaarlijk en veelzijdig auteur. De Arbeiderspers heeft opnieuw een waardevol boek toegevoegd aan de reeks Privé-domein.



Eerder verschenen op Tzum

Recensie door: Erik Waut

Een psychologisch zelfportret van een gevoelige vrouw

“Mocht je mijn handschrift niet kunnen lezen: kalm blijven. Tel tot tien, loop een rondje door de tuin en probeer het in een geest van christelijke offervaardigheid opnieuw.”

[Recensie] Over deze uitgave, – Mijn lievelingen – van brieven die Clarice Lispector stuurde aan haar zussen Tania Kaufmann en Elisa Lispector, had ik hoge verwachtingen. Deze Braziliaanse auteur verbleef gedurende geruime tijd in het buitenland. Zij vergezelde haar echtgenoot, Maury Gurgel Valente, die als diplomaat vanaf 1945 was uitgezonden. De eerste post was Napels, net aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Zo had ik gehoopt mooie beschrijvingen te krijgen van het prachtige Italië, maar dat was dan weer een teleurstelling. Bij een uitstap naar Firenze had ze onder meer volgende bedenking.

“Ik heb het paleis van de Medici gezien, hun vertrekken, duizend-en-een dingen. Het is al met al nogal veel en ik kreeg zelfs een gevoel van opluchting toen ik hoorde dat een bepaalde galerij vanwege de oorlog gesloten was…”

Neen, we maken kennis met een zeer gevoelige vrouw, die net na het verschijnen van haar eerste werk als auteur haar land verlaat. Ze heeft weinig of geen contact met het literaire wereldje. En bovenal, ze mist haar familie enorm. Over datzelfde Firenze had ze de bedenking dat ze dit samen met haar zussen had willen zien. Voortdurend vraagt ze, soms zelfs op het agressieve af, naar brieven en foto’s. Er worden allerlei nieuwtjes aangehaald over gezondheidsproblemen, lichaamsverzorging en een hond die ze toevallig heeft opgevangen. In wat er ondertussen in de wereld aan de gang is lijkt ze amper of geen interesse te hebben.

“En over atoombom gesproken, het einde van de oorlog heeft de Italianen geschokt, niemand heeft er veel aandacht voor, er werd niet gefeest, er was geen blijdschap.”

Vanaf 1946 heeft Maury een andere post en vestigen ze zich in Zwitserland, meer bepaald Bern. De oorlog is afgelopen en het lijkt aanvankelijk dat ze het er meer naar haar zin heeft. Ook hier hoop je dan weer op allerlei beschrijvingen van het land, maar ze benadert het allemaal weer vrij sober.

“Zwitserland is een solide land en als de mensen hier ’s morgens hun ogen opendoen weten ze dat alles nog net zo is als toen ze in slaap vielen.”

Ze heeft prettige vooruitzichten zoals uitstapjes naar Parijs. Op gegeven moment kopen ze zelfs een auto en gaan al eens meer naar de film. Ze blijkt hier meer werk te maken van haar werk als auteur. Af en toe vraagt ze naar recensies over verschenen werk. Duidelijk een auteur die haar publiek mist. Allerlei ergernissen komen aan bod omtrent te verzenden of toegestuurde manuscripten. Via tussenpersonen worden deze dan aangeboden aan uitgevers die dan weer niet of laattijdig reageren. Nu kan je in een mum van tijd teksten naar de andere kant van de wereld sturen. Toen was alles veel moeilijker. Zelfs het versturen van een brief of pakjes geeft aanleiding tot allerlei kopzorgen. Via een occasionele koerier, reguliere of diplomatieke post, regelmatig gaat er wat mis. Defecte typemachines, de aankoop van een radio, platenspeler en later een wagen, lijken de wereldproblemen voor Clarice. Duidelijk een heel ander tijdperk. Dit doet je beseffen wat een luxeleven we nu hebben. Maar de verhalen over allerlei gezondheidsperikelen, over te nemen middeltjes tegen diverse kwaaltjes en geestelijke beslommeringen komen ook ruimschoots aan bod. Het lijkt misschien een beetje saai. Neen, ik vond het bij momenten ontroerend mooi. Zeker als ze het uitvoerig heeft over haar zwangerschap. Nadien komen er de kopzorgen over het vinden van een oppas. Opvallend is dat de toon van haar brieven wat opgewekter lijkt.

Vervolgens reist het gezin door naar Engeland. Er zijn uitstapjes, onder andere naar Londen, waar ze wat vrolijker lijkt. Heeft dit te maken met een terugkeer naar Brazilië die af en toe aan bod komt? Terugkeer die uiteindelijk niet doorgaat, want finaal komen ze terecht in de Verenigde Staten. Ze wordt er voor een tweede keer moeder.

Stilaan wordt het duidelijk dat ze het leven als vrouw van een diplomaat maar niks vindt. Ze ontmoet wel bekende personen, gaat naar recepties en feestjes, doch lijkt alles vrij saai te vinden.

“Het diplomatieke milieu boeit me niet, de gesprekken boeien me niet, de problemen boeien me niet.”

Bijzonder is dat je kan vaststellen, met het nodige geduld, hoe Clarice zich verder ontwikkelt als auteur. Er zijn af en toe publicaties en ze analyseert zichzelf als auteur. Grappig is het als ze zich ergert aan een slechte vertaling van haar werk. Die arme zussen krijgen het allemaal tot in het detail te lezen.

Bij momenten heb je toch de indruk dat ze niet beseft in welke luxe ze kan leven. Ze doet enkele opvallende, ogenschijnlijk overbodige uitgaven. Soms geeft ze zelfs de indruk dat ze uit verveling geld verkwist. Op een gegeven ogenblik besef je dat ze in feite overbodig personeel in dienst houdt. Ongemakkelijk voelt het als ze zeer toevallig in de marge spreekt van kalmeringspillen. We bevinden ons bij het lezen van deze brieven echt op privé-domein. Zoals de vertaler het in zijn nawoord treffend weet te kaderen, door te stellen dat men de brieven moet lezen als een psychologisch zelfportret. Het einde is dan ook niet zo verrassend.

Clarice Lispector (1920-1977) kwam als jong kind naar Brazilië als dochter van vluchtelingen uit Oekraïne. Dit boek is een opvallende verzameling van brieven en geeft een zeer mooie introductie van een veelzijdig auteur. Het lijkt trouwens alsof men aan een hoog tempo een jarenlange miskenning van het talent van deze Braziliaanse auteur wil goedmaken. Er verschijnen allerlei vertalingen. Eerder verscheen, en dit ook in de reeks privé-domein: De ontdekking van de wereld.

Dit is een uitgave die deze reeks, privé-domein, alle eer aandoet. Prachtig gekozen foto voor de cover trouwens. Proficiat aan de uitgeverij. De vertaling en nawoord van Adri Boon zijn zeer degelijk met heel wat aantekeningen. Een aanrader!

Eerder verschenen op Met De Neus In De Boeken

Samenvatting

Mijn lievelingen bevat brieven die Clarice Lispector tussen 1940 en 1957 aan haar zussen Tania Kaufmann en Elisa Lispector schreef. Ze doet verslag van haar indrukken van de meer dan dertig steden waar ze verblijft, en van haar ervaringen op het gebied van literatuur, muziek, film en theater. Ze beschrijft haar creatieve proces en haar zorgen over de publicatie en ontvangst van haar boeken. Daarnaast getuigen deze brieven van de liefde en tederheid tussen haar en haar zussen, waarbij de privébesognes soms worden onderbroken door belangrijke historische gebeurtenissen. De brieven laten minder bekende kanten van Lispectors persoonlijkheid zien en vormen zo een interessante aanvulling op haar literaire werk.



‘Haar werk is typisch iets waar je van moet houden, maar als je ervan houdt ben je verliefd.’ – Maartje Wortel

Toon meer Toon minder
€ 27,50

Verwachte leverdatum: woensdag 01 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789029523653
Verschijningsdatum
november 2021
Druk
1
Aantal pagina's
348 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
321: Biografieen literaire auteurs
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Biografie en non-fictieproza
  • Biografie: algemeen
  • Biografie: literair
  • Autobiografie: literair
Categorieën

Uitgever
De Arbeiderspers

Vertaald door
Adri Boon

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden