Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Tegen interpretatie

Auteur(s): Susan Sontag
Taal: Nederlands
0,25/5
1 recensie
Tegen interpretatie
Tegen interpretatie
Tegen interpretatie

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Roeland Dobbelaer
5/5

Ethisch lezen

[Column[ Het bleef deze zomer niet bij die ene terechtwijzing, van de dichter die mij betrapte op lui lezen (zie het vorige nummer van Bazarow Magazine). Een paar weken later was het weer raak. Ik begon in Tegen interpretatie van Susan Sontag, gekregen van mijn oudste zoon Thomas. De essays in Tegen interpretatie schreef Sontag na haar studie Franse taal en filosofie en na enkele bezoeken aan Parijs. Het boek ademt het naoorlogse Frankrijk en is geïnspireerd door Franse schrijvers en denkers zoals Sartre, Genet en Camus, en Parijse beeldende kunstenaars uit die tijd. Toen ze de bundel publiceerde, was Sontag dertig, ik was net drie. En nu (her)lees ik haar stukken.

Sontag (1933-2004) is van een vorige generatie, maar nog steeds relevant. Ze was slechts twee jaar jonger dan mijn inmiddels negentigjarige moeder. Van mijn moeder krijg ik nog steeds regelmatig op mijn kop. Het is een soort ritueel waarbij ze telkens doet alsof ze vergeten is dat haar oprechte zorgen voor haar ooit wilde, maar inmiddels redelijk bedaarde zoon van bijna zestig, niet meer op zijn plaats zijn, maar waarvan ze het uitvergroot toch amusant vindt om ze te uiten. Afgelopen weken leek het alsof Sontag in de huid van mijn moeder was gekropen. Ik kreeg weer van een oude vrouw op mijn kop, maar de inhoud was wel diametraal aan de tirades van mijn moeder. Waar mijn moeder altijd pleit voor de veilige route, voor wat bekend is, risicoloos, kiest Sontag voor het tegenovergestelde. De felheid was hetzelfde. Het leek erop dat Sontag mij verweet veel te braaf te zijn geworden, alleen maar te gaan voor het zogenaamde ‘goede’ en dus veilige. Vooral met de twee eerste essays van haar bundel, Tegen interpretatie en Over stijl, gaf ze me een ongenadig pak slaag. Sontag vroeg zich af wat er met mij gebeurd was. Ja, ook ik was in Frankrijk geweest, dertig jaar later dan Sontag weliswaar, in de jaren tachtig, maar ik heb me toen net zo laten inspireren door het Franse denken: college gelopen bij Derrida, lezingen van Lyotard. Deleuze en Luce Irigaray gevolgd, afgestudeerd op Georges Bataille, de man die De Sade aan Nietzsche koppelde en liet zien dat er meer is dan alleen rationaliteit om de wereld te duiden. Ik ontdekte de kunsten én ik ontdekte de amoraliteit van de kunsten. Picasso werd een held en nog zo wat kunstenaars. Sontag ging tegen me te keer: Waar is je gevoel voor de schoonheid gebleven, waarom beoordeel je boeken voornamelijk nog op politieke en ethische gronden? Ben je alleen nog maar bezig met het idee van een betere wereld? Die komt er toch niet, sneerde ze.

In haar essays uit begin jaren zestig wijst ze elke annexatie van kunst door de ethiek af. Het gaat Sontag om de esthetica, om de schoonheid van een kunstwerk en niet om wat goed of slecht is. In Over vorm schrijft ze: “Want anders dan kunst wordt de moraal in laatste instantie gerechtvaardigd door haar bruikbaarheid: door het feit dat zij het leven menselijker en leefbaarder maakt voor ons allemaal, of althans verondersteld wordt dat te doen.” Het doel van kunst is radicaal anders: “Het doel van kunst is geen dienstverlening aan de waarheid, particulier, historisch dan wel eeuwig.” En: “De werking van een kunstwerk bestaat hierin dat het ons iets specifieks laat zien of begrijpen, zonder oordeel of generalisering.” Kunstwerken en romans brengen ons iets anders dan waar het in de ethiek om gaat. Ze brengen schoonheid, betovering, misschien wel inzichten, maar dan buiten de rede om…

Schoorvoetend moest ik Sontag gelijk geven; ik lees romans de laatste jaren te vaak alleen als filosoof, om de ideeën, minder om het verhaal, minder om de schoonheid: als ik vind dat de ideeën niet deugen, krom zijn, de waarheid geweld aandoen, ook al worden ze door een romanpersonage verwoord, stap ik weleens in de valkuil dat de schrijver te verwijten. Laatst nog bij de roman Het oog van de kraanvogel, van Peter Brouwer, een roman over de vriendschap en misschien wel liefde tussen twee mannen die elkaar na 20 jaar weer tegenkomen. Ik las het boek in eerste lezing vooral alsof het een politiek pamflet is, een pleidooi voor homoseksualiteit. Er zit de suggestie in het boek dat seksualiteit een keuze is. Dat ergerde me, niet de homo-erotiek in het boek, laat dat duidelijk zijn.

Niet doen, zegt Sontag, niet interpreteren, laat je rationaliteit varen. In Tegen interpretatiestelt ze: “Tegenwoordig komt interpretatie in de meeste gevallen neer op de botte weigering om het kunstwerk met rust te laten. Echte kunst bezit het vermogen om ons nerveus te maken. Door het kunstwerk terug te brengen tot zijn inhoud en die vervolgens te interpreteren temt men het. Interpretatie manipuleert en conformeert de kunst.”

Wat zegt dit over mijn manier van lezen, over mijn manier van over boeken en kunst praten, mijn recensies van boeken? Waarom niet genieten van de verbluffende stijl van Buwalda in Otmars zonen, in plaats van hem affakkelen voor alles wat er niet deugt aan de wereld die hij schetst. Ik ben bang dat ik één en ander moet gaan herzien. Sontag wilde er niet op wachten. Ze beval me net als mijn oude moedertje gewoon is: Ga die boeken opnieuw lezen, onderzoek de schoonheid, onderzoek de stijl, ontdek juist dat bijvoorbeeld het boek van Peter Brouwer in het midden laat wat er gekozen moet worden of dat er überhaupt wat te kiezen valt als het om seksualiteit gaat. 18 Oktober ga ik met de schrijver in gesprek over zijn boek, bij DLVAlive. Ik ga het boek inderdaad herlezen, met een Susan Sontag in de buurt die als mijn strenge moeder meekijkt en me telkens waar nodig een tik op de vingers geeft.

Eerder verschenen in Bazarow Magazine

Samenvatting

‘Sontag herinnert ons eraan dat scherp en onafhankelijk nadenken – over politiek, over kunst, over seks, over ziekte – meer is dan een teken van intelligentie. Ze herinnert ons eraan dat het een morele opgave is.’ – Joost de Vries



MET NIEUW VERTAALDE ESSAYS



Tegen interpretatie is Susan Sontags non-fictiedebuut waarmee ze de National Book Award won. Het is een bundeling van haar bekendste en belangrijkste essays over stijl in de kunst, schrijvers, toneel, film en over culturele verschijnselen – zoals het beroemde ‘Notities over “camp”’.

Alle denken is interpretatie, maar dat betekent niet dat het af en toe onjuist is tégen interpretatie te zijn. De essays van Susan Sontag zijn hartstochtelijke, overtuigende commentaren op onze maatschappij, van een groot denker en scherp essayist met een inspirerend, radicaal gedachtegoed.



‘Tegen interpretatie verblindt vanwege de eruditie die destijds indrukwekkend was, en nu nog steeds.’ – Benjamin Moser, auteur van de biografie Sontag. Haar leven en werk



‘Telkens stimulerend, opvallend profetisch.’ – The Independent



‘Een duizelingwekkende intellectuele prestatie.’ – Vogue



‘Sontag levert voldoende stof tot nadenken om de grootste intellectuele honger te stillen.’ – The Times

Toon meer Toon minder
€ 23,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 26 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789029540544
Verschijningsdatum
oktober 2019
Druk
1
Aantal pagina's
448 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Biografie en non-fictieproza
  • Literaire essays
Categorieën

Auteur
Uitgever
De Arbeiderspers

Vertaald door
Pé Hawinkels, Koos Mebius, Arjaan van Nimwegen, Thijs van Nimwegen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden