Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Onderwaterverhalen

Auteur(s): Ineke Riem
Taal: Nederlands
0,2/5
4 recensies
Onderwaterverhalen
Onderwaterverhalen
Onderwaterverhalen

Recensie

Aantal recensies: 4

Recensie door: Jannie Trouwborst
4/5

Mensen op zoek naar zielsverbondenheid

[Recensie] In 2013 debuteerde Ineke Riem met de roman Zeven pogingen om een geliefde te wekken. In 2015 verscheen de gedichtenbundel Alle zeeën zijn geduldig en in 2015 de roman Rauw hart. En nu is er de verhalenbundel Onderwaterverhalen.

Roman versus verhalenbundel

In de roman Zeven pogingen een geliefde te wekken staan in feite ook verhalen, maar ze zijn op een andere manier met elkaar verbonden dan in Onderwaterverhalen. In de eerste plaats door de plaats van handeling: het dorp, waar iedereen elkaar kent en met elkaar te maken heeft. In de tweede plaats door het probleem van het wekken van de schone slaapster. Daardoor konden deze verhalen samen een roman vormen.

In de bundel Onderwaterverhalen, met 12 verhalen, ligt dat subtieler. Het verband tussen de hoofdpersonen ligt op een ander niveau. Vaak weten ze niets van of over het bestaan van de mensen waarmee ze verbonden zijn. Zo keert Werner in het verhaal Wiederkehr terug naar het pleintje waar hij als kind woonde en blijkt daar nu in Terug naar Thebe Layla te wonen. Voor de “toevallige” verbondenheid moet je de bundel echt twee keer lezen en dan valt je steeds meer op. Maar dat is niet het belangrijkste in deze bundel.

Wat al deze losse verhalen tot een bundel maakt (en geen roman) is de thematiek. De personen zijn op een andere manier met elkaar verbonden dan als dorpsgenoten: ze zijn anders dan andere mensen, gevoeliger, zoeken naar verbondenheid, naar liefde, naar begrip, naar veiligheid. Uiteindelijk vinden de meesten dat in het besef dat we allemaal verbonden zijn, over de grenzen van tijd en ruimte heen, een onderdeel van een groter geheel. Er is sprake van een zielsverbondenheid, in plaats van een dorpsverbondenheid.

Daardoor is dit een hechte verhalenbundel: losse verhalen, maar verbonden door dezelfde thematiek.

De verhalen

Toch zit er behoorlijk wat afwisseling in de verhalen. Elk verhaal heeft een eigen hoofdpersoon, al zijn er steeds onopvallende verbanden met de hoofdpersonen uit andere verhalen. De plaats van handeling verschilt. Er is een historisch verhaal bij, een verhaal met tekeningen en een met gedichten, een tijdschriftartikel, een toneelscenario. Donkere en trieste verhalen, melancholische en berustende. Maar ook verhalen over hoop en liefde.

Veel van de hoofdpersonen voelden zich eenzaam. Door anders zijn, door gevoeliger zijn. Direct contact met gelijkgestemden ontbreekt vaak. Verbondenheid en troost wordt vooral gevonden in het besef van de eenheid, van het onderdeel zijn van een groter geheel. En in liefde en bewondering voor de natuur.

Motieven

De geregeld terugkerende motieven passen goed bij het verhaal: wWalvissen, zeemeerminnen en Atlantis. Ziel en bezieling. Herinneringen, privé en collectief over de grenzen van tijd en ruimte heen. De aarde, natuur, levenskracht: de eenheid waar we deel van uitmaken.

Voorbeeld

Het achtste verhaal, Voorbereidende aardrijkskunde, gaat over een meisje dat geen aansluiting vindt bij de andere kinderen op school. Ze past zich een beetje aan, maar dat valt niet mee als er thuis weinig geld is en je op een elitaire school zit. Op de zolder van de school vindt ze oude boeken, ze neemt er één mee naar huis: Voorbereidende aardrijkskunde, uit de jaren zestig. Ze wordt er treurig van:

 “Het is oude aardrijkskunde, terugkijkende aardrijkskunde. Waarin je nog kunt zien hoe de wereld er vroeger uitzag als iedereen dat vergeten is.”

Ze ontdekt dat er plekken zijn in Zeeland waar je af en toe bij eb de restanten van verdronken dorpen kunt zien. Ze stelt zich voor dat ze daar loopt in middeleeuwse kleren en kan zien hoe het er was.

“Het kan zomaar gebeuren. Wat verloren is, kan onverwacht terugkomen. Eeuwen later. Alles verandert, niets vergaat, schreef de Romeinse dichter Ovidius in de Metamorfosen. Niets wat verdwijnt verdwijnt voorgoed. Ergens blijft het bewaard. In het geheugen van een walvis. In een verhaal dat mensen aan elkaar doorvertellen. In de slapende herinnering die eeuwen later in het hoofd van iemand anders ontwaakt. Ja toch?”

Ze verdiept zich in alles wat op aarde leeft, tekent schelpen (die als illustratie in het boek staan), bekijkt met haar biologieleraar een film over de communicatie van walvissen. Ze koopt een walkman en een cd met walvisgeluiden in de kringloopwinkel en beluistert de geheimzinnige stemmen. Tijdens een uitstapje naar zee met de klas vindt ze een slangster. Hij leeft nog, ze bewondert hem. Gooit hem dan weer in zee.

“Ik denk graag dat hij mij riep, toen hij daar op het strand lag, dat hij hoopte dat ik zijn zachte, heel oude stem hoorde. Slangsterren, daar hebben we fossielen van.
Nadat hij was verdwenen, stond ik nog even te kijken naar de lucht, die nu leeg was. Toen welde het in mij op. Het juichende. Het schuimende. Ademende. Schurende. Waaiende. Reflecterende. Kronkelende. Het altijd stromende. Het overrompelende besef dat ik daar een piepklein deeltje van ben. Maar dat hoeft niemand te weten.”

Twaalf heel verschillende verhalen, die allemaal op een andere manier indruk maken, elkaar versterken en op een onnadrukkelijke manier met elkaar verbonden zijn. Die je aan het denken zetten over heden en verleden, over de aarde en de natuur waar we deel van zijn en onze verbondenheid met wat en wie aan ons vooraf ging en wat nog na ons zal komen. En hoe we daar in het heden bij stil kunnen staan. Een bundel met beeldend taalgebruik die prettig leest, maar ook aanzet tot overdenkingen. Om aandachtig te lezen en te herlezen.

Eerder verschenen op Mijnboekenkast

Recensie door: Agnes Eikema

Verhalen uit het onderbewuste

[Recensie] Onderwaterverhalen zijn geen verhalen die zich letterlijk onder water afspelen. Het zijn verhalen die zich in het onderbewuste van mensen afspelen. Bron van inspiratie zijn de uitspraken van de Zwitserse psycholoog Carl Jung. Tijdens het interview geeft Riem aan dat ze geïnspireerd werd door de onderwaterwereld, de wereld waarin het onderbewuste van mensen onzichtbaar met elkaar verbonden is. Het gevoel dat we als mensen niet alleen zijn op de wereld, maar dat we met elkaar samen zijn. Dit heeft ze vertaald naar de verhalen in haar verhalenbundel.

In de twaalf verschillende verhalen lezen we over uiteenlopende personages die op hun beurt te maken hebben met eenzaamheid of angst. De personages zoeken naar verbondenheid, maar voelen zich niet op de juiste plek om die verbondenheid aan te gaan. In de diepere laag, in het onderbewuste, zijn ze meer verbonden dan ze denken. Ze zijn onzichtbaar verbonden in emotie, in herinnering of in gedachten.

Het is te zien in de bomen die als motief in de verhalen terugkomen. De boomwortels wortelen onder grond door, vaak zo ver dat ze ondergronds verbonden zijn met andere bomen. In de bundel beschrijft Riem op prachtige wijze het decor waarop de verhalen zich afspelen, bomen komen in verschillende gedaanten in de verhalen terug als motief. Zo lezen we onder andere over woudreuzen, platanen, sequoia’s en cipressen.

Favoriete verhalen

Een van mijn favoriete verhalen is het verhaal Strandnacht. Het is geschreven in toneelvorm en schetst de dialoog tussen twee personen die elkaar jaren niet hebben gezien. Ze ontmoeten elkaar op het strand en halen herinneringen op. De avond gaat over in nacht en ondanks dat ze elkaar jaren niet hebben gezien wordt het gesprek steeds persoonlijker en intenser. Prachtig hoe Ineke Riem ook in dit verhaal op subtiele wijze de verbondenheid op verschillende manieren heeft verwerkt. Na haar uitleg tijdens het interview heb ik verhaal nogmaals gelezen en ik vind het er alleen maar mooier op worden.

Daarnaast is er nog Bericht uit de onderwereld. Het verontrustende verhaal is zwaarder dan de andere verhalen. Ik vind het zo prachtig omdat het gevoelig, intens en oprecht is. Meer woorden kan ik er niet voor gebruiken, het is een verhaal dat echt zelf gelezen moet worden.

“Als ik rondkijk in mijn innerlijk zie ik oprukkende woestijnen. De heidevelden zijn dor, er groeit geen gras meer op de heuvels. De Sahara heeft de Middellandse Zee, het continent en Het Kanaal overgestoken. Ik zou willen dat het ging regenen, maar de wolken luisteren niet.”

Onderwater

De manier waarop Ineke Riem de motieven in het verhaal heeft verwerkt is subtiel, maar zichtbaar. Het zijn niet alleen de bomen, maar het is ook Atlantis, de zeemeerminnen, de walvissen (het geluid, hun ziel). Ook de schelpen die in de verhalen terugkomen, maar ook als illustratie zijn opgenomen in de bundel zijn een waardevolle aanvulling. Het maakt alle verhalen tot een eenheid, het maakt de verhalen tot wortels van een boom.
Ze zijn verbonden.

Twaalf verhalen, twaalf verschillende verhalen die op een andere manier indruk maken. Het dwingt je tot het nadenken over je eigen positie in de wereld, op welke wijze je verbonden bent en of je je daar wel van doordrongen bent. Het is een prachtige bundel, het lezen maar nog meer het herlezen waard.

Eerder verschenen op Boekenz

Recensie door: Lalagè

Eenzaamheid en verbinding

[Recensie] Schelpen, vissen, octopussen, walvissen, maar ook vogels, bloemen en bomen bevolken de verhalen van Ineke Riem. De hoofdpersonen zijn wel steeds mensen, van diverse leeftijden en in plaatsen over de hele wereld. Allemaal durven ze diep in hun ziel te kijken en als lezer kijk ik mee. Het is ontroerend om te lezen en ik krijg kippenvel van de prachtige zinnen. Het doet me denken aan de verhalen van Konstantin Paustovski, die ook zo goed is in observeren en beschrijven van mensen en landschappen.

Het verhaal Wiederkehr is één van mijn favorieten. Een dichter gaat terug naar de stad waar hij als kind een tijdje woonde, voor een poëziefestival. Een paar van de verzen die hij zal voordragen, zijn verwerkt in het verhaal. En ook hier komen de zeedieren naar boven:

“de stad heeft vandaag vele armen om hem heen geslagen, ze lijkt een reuzenoctopus uit diepzee. Hij weet niet of hij zich zal kunnen losmaken uit de omhelzing.”

Met een paar bloggers hebben we Ineke geïnterviewd over dit boek, met vragen over het schrijfproces en haar inspiratie. Ze vertelde dat ze verwachtte om veel over bomen te gaan schrijven, maar telkens kwamen de zeedieren tevoorschijn. De onderwaterwereld staat symbool voor je innerlijke wereld en je onderbewuste, waar je als een diepzeeduiker moeite voor moet doen om erbij te komen. Het kan er ook donker zijn.

“Volgens mijn dochter zijn we allemaal onzichtbaar verbonden. Als de sterren van een sterrenbeeld en de bomen in het bos… maar ik voel het niet…”

Het centrale thema van eenzaamheid en verbinding komt terug in de vorm. Er is een toneelstuk in zeven scènes. Er zijn tekeningen van schelpen en achterin staat een foto van een bos met mammoetbomen. De plaats en tijd van een verhaal zijn steeds een verrassing. Hier en daar herken ik een personage uit een vorig verhaal terug. Naast de natuurmotieven komt de voorbije liefde steeds terug, die vaak tragisch is maar ook mooie herinneringen heeft achtergelaten. 

Na het gesprek met de schrijver lees ik het hele boek nog een keer, om me weer te laven aan de prachtige beschrijvingen van bomen, dieren en emoties, letterlijk en in metaforen. Ik ontdek nog meer verbanden tussen de verhalen en pak er een potlood bij om mooie zinnen te markeren. Het geheel is zeer doordacht. Ineke vindt dat kunst uit je tenen moet komen: het moet doorvoeld zijn en weergeven wat je ten diepste beweegt. Dat komt allemaal naar boven in Onderwaterverhalen.

Eerder verschenen op Lalageleest

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Verbinding met de natuur

De eerste zin:

“Geen hond kent deze plek, niemand die me hier zoekt.”

Recensie

Op een stoffige schoolzolder ontdekt een meisje een oud aardrijkskundeboek. De wereld zag er vroeger anders uit, merkt ze, iets wat ze in feite al wist aangezien ze geboren is op het land dat gewonnen werd op de zee toen in 1932 de Afsluitdijk werd gebouwd en het IJsselmeer ontstond. In feite, zo bedenkt ze, is ze geboren op de bodem van de verdwenen Zuiderzee, in een verdwenen tijd die ze van de vergetelheid wil redden. Thuis heeft ze een discman, nog al zo’n verdwenen ding, en een disc waarop zingende walvissen te horen zijn. Volgens de indianen zijn walvissen het geheugen van de wereld, heeft ze ergens gelezen, en wanneer iemand haar vertelt dat er met A.I. geprobeerd wordt de code van de walvistaal te breken om te weten te komen wat ze elkaar vertellen, denkt ze dat je helemaal geen A.I. nodig hebt om dat te ontdekken. Daar moet je alleen maar heel stil voor zijn, dan voel je dat, gewoon in je hart.

Walvissen, en hun plantaardige equivalenten sequoia’s, spelen een grote rol in de twaalf verhalen uit Ineke Riems bundel Onderwaterverhalen, net als zeevonk, sneeuwkristallen en de breekbare vleugels van een vlinder trouwens. Sinds haar zeven jaar geleden met de Bronzen Uil bekroonde debuut Zeven pogingen om een geliefde te wekken bouwt Riem boek na boek aan een eigen literair universum dat gewild dwars staat op de dagdagelijkse realiteit waarin geen plaats meer is voor contemplatie en verwondering. In haar verhalen vertoont de dertienjarige Lau onder een brug oude stomme films voor een publiek van muterende vissen, keert een Duitse dichter terug naar het Amsterdam waar hij opgroeide om er op zoek te gaan naar sporen van het meisje waar hij al zijn hele leven voor schrijft en beleven Tijmen en Evelijn tijdens een nacht in de duinen uiteindelijk toch de liefde waar ze een paar decennia eerder voorbestemd voor leken. We zijn gemaakt van drijfhout, zegt Tijmen op een bepaald moment, en ooit waren we bomen. Sequoia’s dus.

Veel gebeurt er niet in de verhalen van Ineke Riem. Haar personages laten de wereld over zich heen komen en voelen de drang niet om hem te veranderen. Omdat ze beseffen hoe futiel ze zijn naast die zee- en woudreuzen waardoor ze zich omringd weten wellicht.

3 vragen aan Ineke Riem

Waarom zijn zowat al je personages op zoek naar verbondenheid met het verleden? Omdat we vandaag in het nimmer eindigende nu leven?

Riem: “In het laatste verhaal laat ik een Amerikaanse boswachter naar Athene reizen. Hij merkt hoe de mensen daar een bepaalde rust over zich hebben, alsof ze weten dat iedere tijd zijn crisis heeft en de mens er ondanks alles nog steeds is. Als je de dingen in een groter perspectief ziet, besef je de relativiteit van heel vele zaken, denk ik. Zelf ben ik sowieso geïnteresseerd in de tijdloze dingen en de diepere vragen. Omdat ik gevoelig ben voor negativiteit en snel overprikkeld raak, leef ik op een heel rustige manier die sommigen misschien ouderwets zullen vinden, maar waarvan ik denk dat ze gezond is. Het najagen van het hedonisme dat zegt dat je zo veel mogelijk uit het nu moet halen omdat we met zijn allen toch ten onder gaan zegt me niets. Mijn boeken ontstaan uit een andere levensfilosofie.”

Een levensfilosofie waarin de mens ook veel meer verbonden is met de natuur, lijkt me. Sequoia’s en walvissen vormen toch niet toevallig de rode draad doorheen je boek?

Riem: “Dat komt voort uit mijn verwondering over hoe geweldig onze planeet wel is. Ik vind het allemaal zo mooi en bijzonder. Heb je al eens een boomblauwtje of een icarusblauwtje gezien? Dat is zo briljant gekleurd, gewoon prachtig. Ik heb die verwondering echt nodig, als antidotum tegen de duisternis die ook wel in me zit, en om mezelf ervan te overtuigen dat het waardevol is om hier te zijn. Anders kom ik in een neerwaartse spiraal terecht. Het kijken naar schoonheid in de natuur en me verwonderen over de rijkdom ervan geeft zin aan mijn leven.”

Meer dan menselijk gezelschap?

Riem: “Ik kreeg al eerder de opmerking dat mijn personages zo eenzaam zijn. Ik ervaar de waarde van vriendschap wel en hoe fijn het is om je verbonden te voelen met andere mensen, maar misschien geeft de natuur toch meer zin. Ik hoorde laatst iemand zeggen dat mensen die als baby in een couveuse hebben gelegen altijd het gevoel zullen hebben dat er een glazen wand staat tussen hen en de andere mensen. Ik was zo’n couveusekind. Misschien dat dit in mijn onderbewuste meespeelt en dat ik nog steeds bezig ben met het verwerken van mijn trauma. (lacht)”

Eerder verschenen op Knack

Samenvatting

In Onderwaterverhalen heeft iedereen een oude ziel. Een Parisienne herinnert zich een bos vol sequoia’s dat ze nooit heeft bezocht en een voormalige walvisvaarder heeft spijt van zijn daden. Een net afgestudeerde fotografe reist met een oude camera naar de Azoren, een meisje in de polder fantaseert over verdronken dorpen die weer oprijzen.

In twaalf verhalen voert Ineke Riem personages op die allemaal verlangen naar verbinding. Ze zijn onderweg naar hun eerste liefde of naar huis, maar verdwalen in de geheimzinnige onderwaterwereld van dromen, herinneringen en oud zeer. Vinden ze ergens in de diepte wat ze zoeken?

Toon meer Toon minder
€ 20,00

Verwachte leverdatum: vrijdag 05 maart


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789029541541
Verschijningsdatum
juni 2020
Druk
1
Aantal pagina's
200 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
303: Verhalenbundels
Categorieën

Auteur
Uitgever
De Arbeiderspers

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden