Een wereld vol patronen

Auteur(s): Rens Bod
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Een wereld vol patronen
Een wereld vol patronen
Een wereld vol patronen

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Karl van Heijster
4/5

Kennis: the greatest hits

[Recensie] Filosofen, theologen, wetenschappers en existentialistische dromers hebben zich eeuwenlang afgevraagd waarin de mens zich van de dieren onderscheidt. Eén van die eigenschappen, is de volslagen unieke gaven om patronen in de wereld te herkennen en deze met onderliggende principes te verklaren. Het is een praktijk die de mens geen windeieren gelegd heeft, getuige de luxe waarin een steeds groter deel van de mensheid in mag delen, en de indrukwekkende hoeveelheid kennis die in de loop van de eeuwen opgebouwd is. Het ruim 400 pagina’s tellende Een wereld vol patronen van Rens Bod beschrijft in elk geval alleen nog maar het topje van die ijsberg. Zijn schets van de ontwikkeling van kennis door de eeuwen heen is noodzakelijkerwijs oppervlakkig, maar intrigeert door de veelvuldig onverwachte dwarsverbanden.

Bod plaatst de grote wetenschapsdisciplines – wiskunde, astronomie, natuurkunde, maar ook taalkunde, rechtswetenschap en geschiedenis, onder andere – in een alles overkoepelende historie. Zijn opzet is haast absurd groots. De wetenschapsgeschiedenis van de hoogleraar Digial Humanities bestrijkt een periode van de prehistorie tot ongeveer 1800 (met wat vooruitwijzingen naar de twintigste eeuw), en laat geen beschaving onbesproken. Van de vroegste domesticatie van wilde dieren tot de nieuwste innovatie in astronomische modellen: de Europese, Indische, Chinese, islamitische en Afrikaanse zoektocht naar patronen wordt zij aan zij beschreven. Dat levert interessante contrasten op. Zo was Aristoteles nog van mening dat er een constante kracht nodig was om een lichaam in beweging te houden. Zijn Chinese tijdgenoten trokken daarentegen precies de tegenovergestelde conclusie: een lichaam bewoog, tenzij tegengehouden door een externe kracht. Het zou nog eeuwen duren voordat de Europese wetenschappelijke revolutie diezelfde conclusie zou trekken.

Algoritme

De schat aan informatie die Bod opentrekt varieert van interessante weetjes tot onverwachte hypothesen. De zestig minuten die onze uren tellen blijken een eeuwenoude erfenis van het zestigtallige Babylonische rekenkunde. Het woord ‘algoritme’ is afgeleid van Al-Khwarizmi, de islamitische wiskundige die het Indiase talstelsel (en daarmee het getal 0) in Europa introduceerde. En de empirische cyclus, waarin theorie en empirie elkaar wederzijds beïnvloeden, vindt zijn oorsprong in het werk van de eerste humanisten, voordat de exacte wetenschappen haar overnamen. Sterker nog, Galileo Galilei zou er via de muziekwetenschappelijke experimenten van zijn vader Vincenzo mee in aanraking zijn gekomen. Bods brede perspectief legt bloot hoe ideeën uit de ene discipline, beschaving en periode steeds tot innovaties in de andere leiden.

Deze aanpak leidt helaas ook tot een fragmentarisch geheel. Dezelfde wetenschappers komen in verschillende paragrafen aan de orde, en een wetenschappelijke innovatie kan pas eeuwen later weer ergens naar boven drijven. Een wereld vol patronen leest zo eerder als een greatest hits van de menselijke kennis, dan als een goed doorlopend verhaal. Dat is jammer, maar zeker geen onoverkomelijk probleem. Zoals een goede compilatie een onmisbare stap kan zijn in de zoektocht naar je favoriete band, kan Bods wetenschapshistorische overzichtswerk naar kennis hongerende lezers helpen op weg naar de patronen en principes die hen en de wereld een stap verder zullen helpen.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Djoeke van Netten

[Recensie] Rens Bod lijkt zichzelf een onmogelijke opdracht te hebben gegeven. Een wereld vol patronen gaat over dé geschiedenis van kennis, en
daarbij heeft hij zichzelf geen enkele temporele, geografische of disciplinaire beperking opgelegd. Het boek vertelt een min of meer chronologisch verhaal van de activiteit die wij wetenschap zijn gaan noemen: van 2,5 miljoen jaar geleden tot en met een kijkje in de toekomst. Het bevat voorbeelden uit regio’s en culturen van over de hele wereld, over mannen én vrouwen die zich bezighielden met onder meer astronomie, wiskunde, geneeskunde, taalkunde, muziekwetenschap, rechtsgeleerdheid en geschiedschrijving. Het bepaald lidwoord in de titel laat zien dat er een constante zit in al die activiteiten: mensen zochten en zoeken naar patronen en naar de onderliggende principes die die patronen zouden kunnen verklaren. Dit is “typisch homo sapiens” aldus Bod, hoogleraar digital humanities aan de Universiteit van Amsterdam, die trouwens ook beweert dat zonder hedendaagse digitale collecties en methoden dit boek niet in één leven geschreven had kunnen worden.

Een wereld vol patronen is uiteindelijk geen onmogelijk boek geworden. Het is ambitieus en indrukwekkend, maar soms noodgedwongen oppervlakkig en fragmentarisch: er staat ook van alles níet in. Bod zelf stelt ook geen totaaloverzicht geschreven te hebben, bovendien geeft hij eerlijk toe geen specialist in al die wetenschappen te zijn. Vandaar de vermelding van zijn e-mailadres aan het eind van de inleiding: suggesties en kritiek zijn welkom. Dit is ook een boek met een boodschap, niet alleen over het decentraliseren van Europa en het (her)waarderen van vrouwen. Het laat ook zien dat de wetenschap, en in het bijzonder de geesteswetenschap, het
waard is om actie voor te voeren.

Eerder verschenen in Geschiedenis Magazine

Samenvatting

Het idee dat de wereld kan worden begrepen aan de hand van patronen en onderliggende principes is een van de belangrijkste inzichten van de mens. Dit boek gaat over deze uniek menselijke zoektocht die meer dan 40.000 jaar geleden begon met het krassen van streepjespatronen op mammoetbotten en die heeft geleid tot de wetenschappen van vandaag. Welke routes heeft menselijke kennis doorlopen om van dit bescheiden begin uit te groeien tot onze moderne inzichten over natuur en cultuur?

In een meeslepend verhaal geeft Rens Bod antwoord op deze vraag en laat hij zien welke rol patronen en principes in verschillende culturen hebben gespeeld. Hij verschuift de natuurwetenschappen en Europa uit hun centrale positie waarna de ene na de andere ontdekking volgt. Wie wist dat inenting niet in Europa maar in China is uitgevonden? En wie wist dat vele wiskundige en sterrenkundige inzichten op het conto van de Indiase Kerala-school staan? En dat rechtswetenschappelijke concepten zowel de astronomie als de taalkunde hebben vormgegeven? Rens Bod legt het haarfijn uit in deze fenomenale overkoepelende geschiedenis van kennis en wetenschap.

`De geschiedenis van menselijke kennis biedt een goudmijn aan ideeën en praktijken die niet alleen van belang zijn om het verleden te doorgronden maar die ook doorslaggevend kunnen zijn voor het heden. Het is de herculische taak van de historicus om kennispraktijken uit alle perioden en uit alle delen van de wereld bijeen te brengen en toegankelijk te maken.’

Rens Bod is hoogleraar Computational and Digital Humanities aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is gespecialiseerd in de computationele taalkunde en in de geschiedenis van kennis. Zijn eerdere boek De vergeten wetenschappen is vertaald in zeven talen en meermalen bekroond.

Over De vergeten wetenschappen:

`Adembenemend rijke wetenschapsstudie (...) baanbrekend historisch overzicht.’ - NRC Handelsblad

`Een ongelooflijk rijk, mooi en gewaagd boek.’ - De Groene Amsterdammer

`Een buitengewoon indrukwekkende prestatie.’ - Trouw

`An extraordinarily ambitious undertaking... What Bod has written is not just a ``new’’ history. It is the first ever history of its kind.’ - The Times Literary Supplement

Toon meer Toon minder
€ 39,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 26 mei


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789035136793
Verschijningsdatum
januari 2019
Druk
1
Aantal pagina's
480 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden