Wanderlust

Een filosofische geschiedenis van wandelen

Auteur(s): Rebecca Solnit
Taal: Nederlands
0,175/5
2 recensies
Wanderlust
Wanderlust
Wanderlust

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nico Voskamp
3/5

Het vademecum wandelen

[Recensie] Altijd al alles over wandelen willen weten? Dit boek voldoet aan die behoefte, en meer. Veel meer. Rebecca Solnit noemt het Een filosofische geschiedenis van wandelen waarin ze de importantie van het lopen belicht. Alle vormen van lopen, in een eindeloos landschap of gewoon wandelen zonder te weten waarnaartoe, of verdwalen in een stad.

Parijs bijvoorbeeld, waar Walter Benjamin (volgens Solnit dé kenner van steden en de kunst van het wandelen daarin) ooit op zoek was naar ‘de flaneur’:

“Wat een flaneur precies is, is nooit bevredigend gedefinieerd maar te midden van alle varianten van de flaneur, van aartsluilak tot zwijgende dichter, blijft één ding overeind: het beeld van een eenzame man die al observerend door Parijs slentert.”

Tsja. Het is de vraag of dit soort regelmatig opduikende observaties interessant genoeg zijn om in een filosofisch getint boek als dit opgenomen te worden. Uit het oogpunt van volledigheid misschien wel, maar als onmisbare component ter kennisvermeerdering lijken dit soort feitjes overbodig.

Solnit intussen definieert het wandelen eerst op basisniveau, namelijk het ene been voor het andere zetten en jezelf naar voren laten vallen, zodat je lichaamsgewicht van het ene naar het andere been zwiept. Meer dan dat is het niet, lichamelijk gezien. Geestelijk daarentegen is die cyclus van bewegingen juist een uitgelezen kans om al slingerend met benen, armen en romp je gedachten de vrije loop te laten. 

Dat laatste is de basisgedachte hier. Vrije uitloop-wezens zijn we, met daardoor geolied werkende hersens. Wandelen stimuleerde de hersens van filosofen als Jean-Jacques Rousseau tot Aristoteles en van de sofisten in Athene tot Plato. Maar ook modernere filosofen zoals John Stuart Mill en Thomas Hobbes verrichtten hun denkwerk tijdens de wandeling, net als Kant, Nietsche, Wittgenstein. In razend tempo komen beroemde namen voorbij (iets minder name-dropping had wel gemogen). Rousseau wordt genoemd als fundamentlegger voor het ideologische bouwwerk waarin het wandelen zelf gekoesterd werd. 

Lopen helpt dus de gedachten ordenen, maar wat ís lopen eigenlijk, geschiedkundig gezien? Het antwoord: de oorsprong van het menselijk lopen ontstond in Afrika door evolutie en noodzaak. Die vaardigheid evolueerde bijvoorbeeld naar pelgrimstochten, zoals die naar Santiago de Compostella. Op dat onderwerp gaat Solnit de diepte in:

“De pelgrimage bewandelt een delicate scheidslijn tussen het spirituele en het materiële… Of misschien verzoent de tocht het spirituele met het materiële want op een pelgrimstocht gaan is hetzelfde als het lichaam en de handelingen een uitdrukking laten zijn van de verlangens en de overtuigingen van de ziel.”

Dit citaat laat zien dat er grondig over het onderwerp wordt nagedacht, en dat die gedachten uitvoerig zijn neergepend. Dat is de kracht én de zwakte van dit boek. Kracht, omdat elke denkbare invalshoek over het wandelen beredeneerd en behandeld wordt. Zwakte, omdat een dusdanige grondigheid een soms taai boek oplevert waar je niet zo snel in bladert. Toch is het aan te raden even door te bijten en te genieten van de goede passages vol eruditie, veelzijdigheid en de talrijke zijpaden die al mijmerend ingeslagen worden in dit lijvige boek. 

Eerder verschenen op Hebban

Recensie door: Maarten Doorman
4/5

Waarom iedereen zou moeten wandelen

[Recensie] Wandelen Maak eens een wandeling zonder je telefoon en geef je mindful over aan de natuur, schrijft de naar Frankrijk verhuisde Ton Lemaire in zijn goed geschreven nieuwe boek.

[Recensie] Geld is ongedifferentieerde koopkracht, leerde ik bij economie, en die prachtige uitdrukking schiet mij nog wel eens te binnen als ik me een weg probeer te banen door winkelstraten waar een voortstuwende menigte op weg is naar het nieuwste, het leukste en het voordeligste. Dit materialistische loopgedrag komt niet aan bod in twee brede, recent verschenen studies over wandelen, terwijl andere vormen van zich tweevoetig voortbewegen volop aandacht krijgen: de pelgrimage, het bergbeklimmen, de protestoptocht, de natuurwandeling en het flaneren in de grote stad.

Kennelijk veronderstelt wandelen enige spiritualiteit. Het twintig jaar oude, maar nu in het Nederlands verschenen Wanderlust van de Amerikaanse schrijver en activist Rebecca Solnit (1961) brengt er een ode aan, ook vanuit vrouwelijk perspectief. Zo laat wandelen vooral de vrouw ervaren dat ons lichaam meer is dan iets in bed, dat door de medische of seksuele blik tot object gemaakt wordt. En ze wijst er terecht op dat vrouwen wanneer ze in de openbare ruimte lopen nog steeds ongelijk zijn aan de man.

Tegelijk is haar boek een typisch product van de Amerikaanse Westcoast in de traditie van Robert Pirsigs Zen en de Kunst van het Motoronderhoud (1974): een persoonlijke getuigenis van verlangen naar vrijheid, doorspekt met levenswijsheden, en zweverige maatschappijkritiek. Ondanks haar even voorspelbare als juiste kritiek op de dictatuur van de auto bewondert ze een Californische lowrider, zo’n slee om mee te paraderen. De met kruiswegstaties beschilderde Cadillac is ‘een binnenstebuiten gekeerde Sixtijnse kapel met acht cilinders’. Bij het bespreken van pelgrimstochten komt ze niet verder dan Chimayo in New Mexico, waar de aarde ‘helende eigenschappen’ schijnt te hebben. En als wandelen politiek wordt, dan kun je er vergif op innemen dat Solnit de Mars op Washington van Martin Luther King noemt en niet zoiets als de Lange Mars van Mao.

Interessanter is haar historische beschouwing. Onvermijdelijk begint die met Rousseaus lofzang op het wandelen en met een andere oervader van het wandelen, de dichter William Wordsworth. Thomas De Quincy schreef dat ‘vrouwelijke connaisseurs’ Wordsworths benen verafschuwden, maar bij De Quincy riepen de naar zijn schatting te voet afgelegde 280.000 km diep respect op. Solnit beschrijft vervolgens hoe Amerikaanse romantici als John Muir en Henry David Thoreau aartsvaders van de natuurbescherming worden. In dat streven is het wandelen een cruciaal element.

Franse platteland

Ton Lemaires Met lichte tred vertolkt hetzelfde standpunt en vergelijkbaar elan als Solnit, maar is beter geschreven en gaat minder associatief te werk. Ook bij deze naar het Franse platteland uitgeweken filosoof begint het hedendaagse wandelen met Rousseau, bij Wordsworth en bij de Duitse romantiek als antwoord op de modernisering. Lemaire (1941) vat het romantische wandelen niet alleen als compensatie op voor wat allemaal door industrie, bebouwing, autoverkeer en andere uitwassen van het moderne leven teloor is gegaan, maar ook als protest. Romantiek wordt voor hem een ‘geuzennaam’.

Wie het niet erg vindt om door talloos veel opengetrapte deuren te lopen treft bij Solnit en Lemaire een sympathiek pleidooi aan voor zowel kritisch protest tegen onze leefwereld als een mindful zich overgeven aan de natuur. “Alleen waar je te voet was”, schijnt Goethe gezegd te hebben, daar “ben je ook werkelijk geweest”.

Toch is hun kritiek op de techniek een beetje simpel. Lemaire laat goed zien hoe schilders in de negentiende eeuw door het buiten schilderen de natuur voor een groot publiek zichtbaar maakten. Toen dat publiek echter de bossen en velden introk, kwam het vaak wel met de trein. En de buitenschilders maakten dankbaar gebruik van de uitvinding van de zinken verftube in 1841.

Lemaire vindt dat we bij het wandelen de mobiele telefoon thuis moeten laten en daar zit iets in, al zal het ons nauwelijks nog lukken. Maar ook fototoestel en horloge?

Solnit fulmineert tegen de kunstmatige loopband in de sportschool en ‘tijdbesparende technologieën’. Bij zulk radicaal wantrouwen tegen de techniek blijft een briljante wandel-uitvinding als de rollator onvermeld. En de auto terroriseert de voetganger, zeker, maar zonder auto waren er in Amerika geen natuurreservaten geweest. Voor zulke nuances is bij deze nieuwe romantici weinig plaats.

Ontelbare legers

Bij hun mooie brede geschiedenis van lopen en wandelen wil je niet alleen het goede nieuws. Maar Lemaire besteedt slechts twee zinnen en Solnit geen enkele aan de ontelbare legers die duizenden jaren lang door de wereld marcheerden en te voet de loop van de geschiedenis bepaalden. Hetzelfde geldt voor rondreizende kooplieden en handelsroutes.

Afgezien van een enkele pagina in Met lichte tred ontbreekt vooral de wereldwijde geschiedenis van migranten en vluchtelingen die tot op de dag van vandaag, nog altijd grotendeels te voet, over de aarde trekken en worden opgejaagd.

Rebecca Solnit wordt lyrisch van de solidariteitsgevoelens bij protestmarsen, terwijl zulke gevoelens waarschijnlijk evenmin ontbraken bij de marsen van de SA in Duitsland of bij optochten van de Ku Klux Klan. Zij verhoudt zich net als Ton Lemaire te kritiekloos tot de romantiek.

De laatste is zich er wel degelijk van bewust, maar voor je het weet resulteert hun ideale wandelen in hordes ingevlogen toeristen bij een eenzame zonsopgang op Poon Hill in de Himalaya (4,5 sterren op Tripadvisor) en in bergen achtergelaten vuilnis op de tot voor kort nog ongerepte hoogste toppen van de wereld.

Eerder verschenen in NRC Handelsblad

Van beide boeken verscheen al eerder een bespreking op DLVA. Bekijk hier de recensie van Met Lichte tred van Rijkert Knoppers. En bekijk hier de recensie van Nico Voskamp van Wanderlust.

Samenvatting

Wandelen is waarschijnlijk de meest simpele en dagelijkse bezigheid die we kennen. In een wereld waar het steeds makkelijker is geworden om ons snel en zonder fysieke inspanning te verplaatsen, laat cultuurhistorica en bekroonde bestsellerauteur Rebecca Solnit ons zien hoe belangrijk het is om te lopen, nietig te zijn in een eindeloos landschap, te wandelen zonder te weten waarnaartoe, of te verdwalen in een stad.

Solnit verbindt de evolutie van het menselijk lichaam – ons vermogen om rechtop te staan en ons voort te bewegen – met de belangrijkste wandelaars uit de geschiedenis en literatuur: van Kierkegaard, Thoreau en Gary Snyder tot Jane Austens romanpersonage Elizabeth Bennet. Wanderlust is een fascinerend, persoonlijk portret waarin Solnit de diepgaande, onlosmakelijke relatie tussen wandelen en denken blootlegt.

‘Solnit is briljant en de sociale kwesties waar ze over schrijft zijn zeer urgent.’

DE CORRESPONDENT

Over Wanderlust :

‘Radicaal, menselijk, humoristisch, hartstochtelijk en belangrijk.’

ALAIN DE BOTTON

‘Een schrijver met verrassende frisheid en precisie.’

NEW YORK TIMES BOOK REVIEW

‘Ik loop van kust naar kust dus neem ik Rebecca Solnits diepgravende en fascinerende Wanderlust mee om me te laten inspireren.’

THE OBSERVER

‘Magistraal.’

THE GUARDIAN

‘Deze aangename en verhelderende geschiedenis van het wandelen ontvouwt zich als een gesprek met een bijzonder goed geïnformeerde en breed georiënteerde medewandelaar.’

PUBLISHERS WEEKLY

‘Het thema van Wanderlust mag gewoontjes lijken, wat zij ermee doet is ronduit fascinerend.’

L.A. WEEKLY

Toon meer Toon minder
€ 25,99

Verwachte leverdatum: zaterdag 07 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789038806808
Verschijningsdatum
september 2019
Druk
1
Aantal pagina's
352 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Biografie, literatuur en literatuurstudies
  • Biografie en non-fictieproza
Categorieën

Uitgever
Nijgh & Van Ditmar

Vertaald door
Janine Kooij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden