Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Het geschenk van vertrouwen

De maakbare samenleving voorbij

Auteur(s): René van der Rijst
Taal: Nederlands
0,15/5
2 recensies
Het geschenk van vertrouwen
Het geschenk van vertrouwen
Het geschenk van vertrouwen

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Bert Altena

Voorbij de maakbare samenleving

[Recensie] De coronacrisis is ook een vertrouwenscrisis. Nu we geconfronteerd worden met een virus dat vooralsnog ongrijpbaar is, doet dat iets met het vertrouwen. Hebben we voldoende vertrouwen in de manier waarop de regering de crisis aanpakt? Vertrouwen we erop dat we het virus kunnen overwinnen met een vaccin of zullen we er mee moeten leren leven? Niemand die het zeker weet. In onzekere tijden grijpen sommige mensen naar de prettige overzichtelijkheid van complottheorieën, die juist het wantrouwen voeden: tegen de wetenschap, de regering en de media. Het recent uitgekomen Het geschenk van vertrouwen van René van der Rijst krijgt door de huidige situatie een onverwachte actualiteit. Maar de zogenaamde vertrouwenscrisis is al langer gaande.

Sinds het begin van de moderniteit (16e eeuw) is er een proces van ontbedding gaande. De vertrouwde zekerheden van een christelijk wereldbeeld raken verkruimeld in de processen van rationalisatie en secularisatie. In onze tijd is daar de globalisatie bij gekomen. We staan met de hele wereld in verbinding. Het leidt tot een pluralisatie van meningen en leefsferen, tot een grote variatie aan levensbeschouwelijke opvattingen, waarvan de waarheid tegelijkertijd gerelativeerd wordt. Gevolg, we zijn met elkaar krampachtig op zoek naar onze identiteit, teruggeworpen op ons zelf, zonder de steun van een overkoepelend, gemeenschappelijk en gezaghebbend groot verhaal. Dat alles maakt het steeds moeilijker te vertrouwen.

Van der Rijst beschrijft deze grote cultuurfilosofische bewegingen, maar daar ligt niet de spits van zijn boek. Hij wil juist laten zien dat een hernieuwd vertrouwen mogelijk is. Daarvoor is het nodig het gebrek aan vertrouwen te zien als een spirituele crisis. Vertrouwen heeft diepere lagen dan alleen de maatschappelijke, culturele en politieke kant ervan.

Er is een soort basaal vertrouwen dat vanaf het prilste begin van een mensenleven wordt gevormd. Als het daar misgaat, draagt een mens een leven lang de gevolgen met zich mee. Vertrouwen ontstaat in de menselijke relatie en wordt verdiept in de ontmoeting met de ander. Aan de hand van de filosofische ethiek van Levinas en Derrida wordt dat nader uitgewerkt. Dan blijkt vertrouwen vooral een geschenk te zijn, dat de ander jou schenkt in zijn andersheid, in het appèl dat hij op jouw verantwoordelijkheid doet. De ander overkomt je, als een geschenk, maar ook als een opdracht, als een last.
De paradox is dat vertrouwen groeit, naarmate je bereid bent de controle los te laten. Dit inzicht staat haaks op de cultuur van maakbaarheid, waarin we volgens Van der Rijst leven. Anders dan het liberalisme ons wil doen geloven, ben je als mens niet de regisseur van je eigen succes. Vertrouwen begint niet bij zelfvertrouwen, maar bij het vertrouwen dat je geschonken wordt doordat de ander je erkent. “Het is de ander die ons ‘ik’ maakt. Het is van het grootste belang om als mens elkaar te ontmoeten, voorbij alle beelden van de ander, zonder vaste opvattingen over wie de ander is. De ander als ‘beeld van God’ zou je – theologisch – kunnen zeggen, als mens naast je (…) Het gaat mij om ‘vertrouwen als contemplatie’, om aandacht leven, om een manier van kijken naar de ander” (p. 135).
Voor de theoloog Van der Rijst ligt hier de relatie tussen vertrouwen en geloof. Geloof is niet zozeer een rationele keuze voor een bepaalde levensbeschouwing, maar een daad van overgave in vertrouwen. Het is de durf om te leven, om je toe te vertrouwen aan de ander, aan dat wat zich aandient, aan een toekomst die altijd onzeker is.

Van der Rijst heeft een ambitieus en vlot leesbaar boek geschreven over een cruciaal maar tegelijk uiterst breed thema. Dat blijkt wel uit de verschillende invalshoeken en de diversiteit van zijn bronnen die hij gebruikt om het onderwerp te benaderen. Er komt veel voorbij en soms gaat het wel erg snel en met grote stappen, waardoor zijn boek bij vlagen, ondanks alle ware dingen die genoemd worden, scherpte en urgentie mist.  
Van der Rijst weet wel de vinger op de zere plekken te leggen, maar over hoe het vertrouwen in de samenleving concreet verbeterd kan worden, blijft hij in het vage: “Religie reikt woorden aan: zo zou je het kunnen zien. Ze helpt woorden te vinden voor dat ‘iets’ waar je op vertrouwt, ondanks alle onzekerheid. En ze zoekt wegen om met geschonden vertrouwen om te gaan, met een gebrek aan vertrouwen, met angst en wantrouwen. Niet zozeer door antwoorden en oplossingen te geven, maar door erkenning, perspectief, gemeenschap en bezieling of verwondering te bieden”, besluit hij zijn betoog (p. 223). Misschien moeten we er maar op vertrouwen, dat iedereen die mooie woorden in de laatste regel zelf wel in kan vullen.

Eerder verschenen op Bert Altena en NieuwWij

Recensie door: Piet Halma
3/5

Vertrouwen is niet meer vanzelfsprekend

[Recensie] De coronacrisis heeft maar weer eens duidelijk gemaakt hoe belangrijk vertrouwen is. Er is vertrouwen nodig dat de overheid de juiste maatregelen neemt, dat de wetenschap in staat is goede oplossingen te bieden en dat de media juiste informatie bieden. Maar dat vertrouwen is niet meer vanzelfsprekend.

Het is de Haarlemse PKN-predikant René van der Rijst die zich grondig verdiept heeft in het begrip vertrouwen. Voor hem is het een diepgevoelde overtuiging dat het goed komt en goed is, een overtuiging op grond waarvan je handelt.  Voor Van der Rijst hoeft dat gevoel niet eens zo bewust te zijn. Feitelijk blijken we vaker te vertrouwen dan we zelf denken. Als we in de auto stappen bijvoorbeeld gaan we er doorgaans zonder nadenken van uit dat we weer veilig thuis zullen komen. Dat geldt ook voor ons leven: de meesten van ons gaan er meestal van uit dat we wel weer ‘op onze bestemming’ zullen komen, wat die bestemming ook moge zijn.

Dit vertrouwen als een soort grondhouding is voor Van der Rijst belangrijker dan vertrouwen in iets of vertrouwen dat iets zal gebeuren. Tegelijkertijd is er in de samenleving wel sprake van een vertrouwenscrisis als het gaat om de toekomst van de economie, de politiek, de media of de bankensector. Met instemming citeert de predikant meerdere malen uit het regeerakkoord van het in 2017 aangetreden kabinet van VVD, CDA, D66 en CU dat als motto Vertrouwen in de toekomst meekreeg.  “Als het erop aankomt lossen we in Nederland problemen samen op. Daarmee hebben we alles in huis om de grote vraagstukken van deze tijd aan te kunnen. We hebben vertrouwen in de toekomst”, zo stond in die regeringsverklaring.

Dat de praktijk van vertrouwen als een soort wederzijdse afspraak, of een belofte in de dagelijkse praktijk weerbarstig is ziet Van der Rijst vooral als een spirituele crisis. Hij bedoelt daarmee dat vertrouwen draait om zingeving of eigenlijk beter: om het ontvangen van zin. Zolang bijvoorbeeld de overheid onze belangen niet meer dient verliezen we ons vertrouwen. Maar stelt de theoloog “Vertrouwen heeft met zin en betekenis te maken: leven met vertrouwen maakt het leven zinvoller en rijker aan betekenis”.

Dat kerk en religie in een marginale positie terecht is gekomen ziet Van der Rijst als een nieuwe kans om opnieuw leren verbindingen te maken met de mensen om ons heen, met de wereld en met God. Een uitspraak van Paulus om ‘meer dan het gewone’ te doen is voor hem dan ook een bron van inspiratie. Dat veel mensen als het gaat om hoop en vertrouwen uitkomen op een ‘iets’ is voor Van der Rijst geen probleem. Hij citeert daarbij met instemming de hervormde theoloog Gijs Dingemans (1931-2017) die spreekt van het onzegbare als een uiting dat er iets is en niet zozeer niets. Het iets was voor Dingemans identiek met het mysterie, de macht die achter onze werkelijkheid staat.

De Haarlemse predikant put dan ook kracht uit religie die woorden aanreikt: zo zou je het ook kunnen zien! Ze helpt woorden te vinden voor dat ‘iets’ waar je op vertrouwt, ondanks alle onzekerheden.

Zo is dit boek een mooie uitnodiging niet bij de pakken neer te zitten maar vol vertrouwen de toekomst te verkennen.  De wijdlopigheid van sommige teksten staat de leesbaarheid hier en daar wat in de weg. Wat meer illustraties uit de dagelijkse praktijk van het werk van de (gemeente)predikant of wat er zich concreet in de samenleving afspeelt aan ongemakken en onderling wantrouwen tussen mensen en groepen in de samenleving zou de leesbaarheid wel ten goede zijn gekomen. Maar dat er iets spiritueels in vertrouwen zit en de maakbaarheid van de samenleving overstijgt (de ondertitel van het boek) wil ik graag geloven.

Eerder verschenen in het Friesch Dagblad

Samenvatting

René van de Rijst stelt in ‘Het geschenk van vertrouwen’ dat de vertrouwenscrisis waarin wij ons bevinden een spirituele crisis is. We zijn op een vrij technische manier naar de wereld gaan kijken: de wereld moet georganiseerd worden, geordend, beheerst met technische middelen. Vertrouwen is echter niet te organiseren. Je ontvangt het. In dit boek laat Van der Rijst wegen zien hoe wij het vertrouwen in elkaar weer terugkrijgen. Want zeker in deze tijd hebben we elkaar hard nodig.

Toon meer Toon minder
€ 19,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 05 februari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789043535380
Verschijningsdatum
oktober 2020
Druk
1
Aantal pagina's
224 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
730: Filosofie algemeen
Categorieën

Uitgever
KokBoekencentrum Non-Fictie

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden