Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Jaag je ploeg over de botten van de doden

Auteur(s): Olga Tokarczuk
Taal: Nederlands
0,225/5
3 recensies
Jaag je ploeg over de botten van de doden
Jaag je ploeg over de botten van de doden
Jaag je ploeg over de botten van de doden

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Nico Hylkema

Een heks te midden van jagers

[Recensie] Wat is dit mooi, een detectiveachtige roman, een aanklacht tegen de omgang met dieren en een verhaal over buitenstaanders ineen. Dat is Jaag je ploeg over de botten van de doden van de Poolse Nobelprijswinnaar Olga Tokarczuk. Hoofdrolspeelster Janina Duszejko is een oudere dame, ooit bouwer van bruggen in het Midden-Oosten en nu enkele uren per week docente Engels aan de plaatselijke middelbare school.

Ze is een buitenstaander in een Pools bergdorp nabij de grens met Tjechie waar ze ’s winters op de verlaten afgelegen woningen van stedelingen past. Ze heeft enkele vrienden, zoals Eunjer en heel even een liefdevolle relatie met de entomoloog Boros. Janina helpt Eunjer met de vertaling van gedichten van Blake. Daaraan is de titel van het boek ontleend.

Dan is er nog de verkoopster in een tweedehandskledingzaak, Goednieuws. Ze geeft mensen namen op grond van bepaalde kenmerken. Onderwijl sneven enkele dorpsgenoten op nogal onaangename wijze. Janina, een naam die ze onaangenaam vindt, heeft zich bekwaamd in astrologie en koppelt de gebeurtenissen in het dorp aan sterrentekens.

Ze schrijft lange felle brieven aan de politie, waarin ze de jagers van het dorp aanklaagt. Janina heeft flinke aanvaringen met de jagende latere slachtoffers. Ze is zeker niet katholiek, alhoewel ze van de pastoor Geruis (sic) te horen krijgt, dat Polen altijd katholiek zijn. Als ze niet geloven dan zijn ze wel cultureel katholiek.

Tokarzcuk is een meester in de droge dialoog. Dat komt zeker tot uitdrukking in de gesprekken tussen Janina en haar vrienden. Dat maakt dit boek, ondanks de sombere thematiek zo leesbaar.  Ook haar soms licht hilarische conflicten met de jagende pastoor brengen een glimlach teweeg.

Haar persoonlijke oorlog tegen het jagen in een dorp, dat de beschermheilige van de jacht Hubertus als patroon heeft, beheerst haar. De dorpelingen zien haar een beetje als een oude heks, een vrouw die ze niet serieus hoeven te nemen.

Van de dichter Blake neemt Tokarzcuk de hoofdletters over. Zo heeft Janina haar Kwalen en krijgen woorden hoofdletters als ze meer aangeven dan de ogenschijnlijke betekenis. Dat maakt het ook een rijke roman. Je krijgt eigenlijk zin om meteen het hele werk van Tokarzcuk te lezen. Deze roman dateert uit 2009 en is nu pas vertaald.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Recensie door: Gaëtan Regniers
4/5

Veelgelaagde roman Nobelprijswinnares

[Recensie] De ellenlange titel Jaag je ploeg over de botten van de doden ligt niet meteen vlot in de mond, maar het label ‘feministische ecothriller’ prikkelt meteen de verbeelding. In deze veelgelaagde roman stelt Olga Tokarczuk een aantal pertinente vragen over het leven in de 21e eeuw.

Zuidelijk Polen. In de heuvels vlakbij de Tsjechische grens ligt een verloren gehucht. De al even verloren Janina houdt er zich bezig met het vertalen van de Engelse dichter William Blake, het onderhoud van de zomerhuizen van rijke stedelingen en -haar voornaamste tijdverdrijf- astrologie. Elke persoon die ze ontmoet peilt ze aan de stand van de sterren.

“Als mensen me hun geboortedatum geven, openbaren ze me in feite hun ware naam, laten ze me hun hemelse datumstempel zien en openen ze hun verleden en toekomst voor me.”

Rode draad doorheen de roman is een reeks moorden, gepleegd in steeds vreemdere omstandigheden. Janina wurmt zichzelf het onderzoek binnen. Zij is ervan overtuigd dat de doden, allen jagers, het slachtoffer zijn geworden van de wraak van dieren. Vandaar het label ecothriller. Janina is een bijzonder gevoelige waarnemer en zeker als het om dieren gaat. Wanneer ze een koppel witte vossen fel afsteekt tegen de groene weide, merkt ze bijvoorbeeld op “ze zagen eruit als de diplomatieke dienst van het Dierenrijk die hier een zaak kwam afhandelen.”

Jaag je ploeg over de botten van de doden is een veelgelaagde roman over het grensgebied tussen het normale en het paranormale, het dierenrijk en het mensdom, autonomie en lotsbestemming. Als whodunit voldoet het aan alle eisen van het genre, maar het boek heeft veel meer te bieden. Zo stelt Tokarczuk fundamentele vragen over de rol van de mensheid in dit antropoceen. Wat is de plaats van mensen en dieren op deze planeet? Hebben we het recht om dieren te doden? Dat is het ‘eco-luik’ van de roman.

In de figuur Janina komen dan weer een aantal existentiële vragen tot uiting. Wie heeft recht op een stem? Neemt men een vrouw wel ernstig? In al haar excentriciteit is het gemakkelijk om Janina als een oude gekke vrouw af te schilderen, maar vaak leggen haar bedenkingen de vinger op de wonde.

“We hebben dat lichaam van ons, die hinderlijke bagage, en eigenlijk weten we er niets vanaf en hebben we allerlei Instrumenten nodig om iets te weten te komen over volstrekt natuurlijke processen.”

Tokarczuk springt in deze roman eigengereid om met hoofdletters -begrippen die bepalend zijn krijgen er een- wat lezers kan storen, een eigenzinnigheid die we haar graag vergeven. De merkwaardige titel Jaag je ploeg over de botten van de doden is geen eigen vondst, maar ontleend aan de The Marriage of Heaven and Hell van Blake: “In seed time learn, in harvest teach, in winter enjoy. Drive your cart and your plow over the bones of the dead.”

De roman dateert uit 2009, tien jaar voor Tokarczuk de Nobelprijs voor Literatuur won, maar is nu in het Nederlands vertaald door Charlotte Pothuizen en Dirk Zijlstra en dat is niet meer dan terecht. Deze kruising van thriller en filosofische roman levert een boeiende brok literatuur op. Voor wie er niet genoeg van kan krijgen: Agnieszka Holland verfilmde de roman in 2017 als Pokot (Engelse titel Spoor).

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub Van Alles

Recensie door: Alek Dabrowski
5/5

Poolse eco-thriller met absurde elementen

[Recensie] Prowadź swój pług przez kości umarłych is een buitengewoon boek. De roman uit 2009 is onlangs uitgegeven in een Nederlandse vertaling van Charlotte Pothuizen en Dirk Zijlstra. Zo’n titel alleen al maakt mij meteen nieuwsgierig: Jaag je ploeg over de botten van de doden.

De hoofdpersoon in de roman heet Janina Duszejko, een bijzondere vrouw van in de zestig. Zij woont op een afgelegen plek in het Zuidwesten van Polen, nabij de Tsjechische grens. In de zomer wonen er wat mensen in het gehucht. In de winter is zij zowat de enige bewoonster. Om in haar levensonderhoud te voorzien past zij ’s winters op de huizen van de anderen. Daarnaast geeft zij Engelse les aan kinderen in het dorp verderop. Het verhaal begint met een dode buurman. Eunjer, de andere permanente bewoner, bonst ’s nachts op haar deur. Samen gaan zij naar het huis van Grootvoet. Hij ligt in een rare houding op de keukenvloer. Hij blijkt gestikt te zijn in een botje van een geschoten ree.

Grootvoet was een jager, net als veel andere bewoners. Hij zette vallen in het bos en stond bekend als stroper. Hoewel hij treurig aan zijn einde is gekomen is, ziet Duszejko er wel een soort rechtvaardigheid in. De Dieren hebben wraak genomen. De Reeën zagen hun zuster gegeten worden en zo is Grootvoet gestikt. Duszejko staat in deze strijd tussen dieren en mensen aan de kant van de dieren. Zij beoefend ook astrologie en is zeer geïnteresseerd in het lot van de mensen die zij tegenkomt. Met een geboortedatum en een geboorteuur komt zij een heel eind met het analyseren van iemands persoonlijkheid. Als dierenactiviste – zij noemt zichzelf niet zo – schrijft zij regelmatig brieven aan de autoriteiten waarin zij zich beklaagt over bijvoorbeeld de jacht.

Enige tijd later valt er een tweede slachtoffer. De Commandant wordt ondersteboven in een put gevonden. Duszejko loopt met een vriend door het bos, wanneer zij hem vinden. Zij ziet onmiddellijk de hoefafdrukken in de directe omgeving. Later zijn de sporen door de regen gewist. In brieven aan de politie en tijdens een verhoor probeert zij uit te leggen dat waarschijnlijk Herten de Commandant in de put geduwd moeten hebben. Zij wordt niet serieus genomen. Prachtig is hoe zij haar argumenten kracht bijzet met voorbeelden uit het verleden waarbij dieren door rechtbanken werden veroordeeld. In 1521 werd in Frankrijk een proces gevoerd tegen Ratten die veel schade veroorzaakten. Zij kregen een pro-Deoadvocaat, maar zij verschenen niet op de procesdag. De Ratten werden uiteindelijk vrijgesproken.

Jaag je ploeg over de botten van de doden wordt een eco-thriller genoemd. Er zit inderdaad een spannend element in het boek: hoe zijn de slachtoffers aan hun einde gekomen? Ook natuur is een belangrijk element in het verhaal. Maar het boek is veel meer. Janina Duszejko is een schitterend karakter. Tokarczuk vertelt het verhaal geheel vanuit haar standpunt. Zo raak je al na één hoofdstuk in de ban van haar wonderlijke kijk op de wereld. Zij geeft mensen die zij tegenkomt een eigen naam. “Ik ben van mening dat ieder van ons een ander Mens op zijn eigen manier ziet, en dus het recht heeft hem een naam te geven die hij geschikt en passend vindt. Zo zijn we veelnamig.” 

Duszejko’s vriendenkring is even eigenaardig. Een broze jongeman komt iedere week bij haar langs om samen gedichten van William Blake te vertalen. Een insectendeskundige, die zij Boros noemt, duikt opeens in het bos op. Zij vertrouwt hem eerst niet, later trekt hij bij haar in. Een aan lager wal geraakte tandarts behandelt de mensen voor zijn huis in een ouderwetse tandartsstoel. Voordat hij kiezen trekt drinkt een patiënt eerst een fles wodka leeg als verdoving. De man bevestigt het vermoeden van Duszejko dat de dieren achter de moorden zitten.

Zij bedenkt soms nieuwe woorden als testosteron autisme, “een langzaam afnemen van de sociale intelligentie en communicatieve vaardigheden.” Mannen op leeftijd krijgen hier vaak last van. Zij worden zwijgzaam, interesseren zich opeens voor allerlei machines en lezen geen romans meer. Leuk zijn ook de vele bespiegelingen over het dagelijkse leven en over bijvoorbeeld kwalen. “Gezondheid is een onzekere toestand en belooft niets goeds. Je kunt beter gewoon ziek zijn, dan weet je tenminste waar je aan doodgaat.”

Prachtig is de scène op het bal van de Vereniging van Paddenstoelenplukkers ‘De Boleet’. Duszejko is door haar buurman Eunjer uitgenodigd. Zij gaat als Wolf, Eunjer is Roodkapje. Tot haar verbazing is zowat het hele dorp lid van deze vereniging. Er mag binnen niet gerookt worden en buiten niet gedronken. Voor sommige bezoekers levert dit een probleem op. Zij staan in de deuropening met in de ene hand een fles bier en in de andere hand een sigaret. De preses houdt een toespraak. Hij gebruikt vaak het stopwoord ‘nietwaar’. Duszejko heeft een theorie over Stopwoorden: “ieder Mens heeft een woord dat hij te veel gebruikt. Of onjuist gebruikt. Dat woord is de sleutel tot zijn brein.” Iemand die het woord ‘nietwaar’ zo vaak gebruikt moet wel liegen.

Het verhaal heeft een geweldige apotheose, waar ik verder niets over zal zeggen. Jaag je ploeg over de botten van de doden speelt net als andere boeken van Tokarczuk af binnen een geïsoleerde gemeenschap. Daarbinnen is haar hoofdpersoon een eenling. Dit is een thema in haar werk. Zij weet met de blik van Duszejko een vreemde sfeer op te roepen. Het boek is humoristisch, spannend en wonderlijk. Het is een uitstekende introductie op het werk van Olga Tokarczuk. Ik raad iedereen aan zich naar de boekhandel te spoeden om dit meesterwerk aan te schaffen.

Omdat je eindeloos kunt citeren uit dit boek, nog een citaat ter afsluiting.

“Weet u, ik heb soms de indruk dat we in een wereld leven die we zelf bedenken. We bepalen at goed is en wat niet, we tekenen schema’s van wat zinvol is en wat niet… En dan worstelen we onze hele leven met wat we zelf hebben uitgedacht. Het probleem is dat iedereen zijn eigen versie heeft, en daarom hebben mensen moeite om elkaar te begrijpen.” 

Eerder verschenen op Uitgelezen Boeken

Samenvatting

In een afgelegen Pools dorpje vertelt de excentrieke zestiger Janina Duszejko over de dood van haar buurman en de andere vreemde gebeurtenissen van de laatste tijd. Janina leidt een teruggetrokken leven: ze houdt van de natuur, van astrologie en vertaalt de poëzie van William Blake. Wanneer leden van de lokale jachtvereniging dood worden aangetroffen, raakt ze als een Poolse Miss Marple betrokken bij het politieonderzoek.

Toon meer Toon minder
€ 22,50

Verwachte leverdatum: dinsdag 20 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044542806
Verschijningsdatum
april 2020
Druk
1
Aantal pagina's
304 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
De Geus

Vertaald door
Charlotte Pothuizen, Dirk Zijlstra

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden