De wasbeer

Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De wasbeer
De wasbeer
De wasbeer

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marnix Verplancke
3/5

Wat het is om mens te zijn

De eerste zin:

“De wasbeer waarvan sprake zal zijn in deze wonderlijke vertelling, was voor zijn leeftijd tenger en klein gebouwd – ofwel wegens ondervoeding, ofwel om redenen waarover hij maar niet kon nadenken.”

[Recensie] Een wasbeer gaat solliciteren bij een bank. “Weet u iets af van aandelen?” vraagt de directeur. “Hoe zit het met uw talenkennis? En kan u persoverzichten maken?” Het zijn vragen waar de wasbeer stil van wordt en de bankdirecteur wanhopig. Tot deze er een stapeltje papier bij haalt, de wasbeer zijn muil laat opendoen, er het stapeltje tussen steekt en hard op de neus van het diertje slaat. “Nee,” zegt de directeur wanneer hij de elf onregelmatig aangebrachte gaatjes ziet, “als perforator deug je ook al niet,” en dus wordt de wasbeer genadeloos uit het raam gegooid.

Aleksandr Skorobogatov toont in zijn nieuwste roman De wasbeer nog maar eens dat hij altijd een Rus zal blijven, ook al woont hij inmiddels al 27 jaar in Vlaanderen. En gelukkig maar, want dat komt de Vlaamse literatuur alleen maar ten goede. Waar Skorobogatov in zijn vorige roman Cocaïne volgens velen te ver was gegaan in zijn delirische uitwijdingen waardoor nog amper te snappen was dat die in feite over het weinig benijdenswaardige lot van de hedendaagse immigrant ging, houdt hij hier de teugels een stuk strakker. Dit boek gaat weliswaar over een wasbeer, en is een ode aan de traditie van dierenfabels en volksvertellingen die de Russische literatuur rijk is, maar in feite gaat het natuurlijk over ons, over dat tengere en klein gebouwde wezen uit de openingszin dus. De wasbeer gaat over wat het betekent om een mens te zijn, en getergd te worden door het bestaan.

En dan blijkt alleen humor van het absurde Daniil Charms-type soelaas te bieden tegen de tranen. Zo worstelt de wasbeer met de ethische kwestie of hij vlooien mag doden – het zijn immers toch ook levende wezens? – of lees je een tussentitel als ‘En plots begint het volgende hoofdstuk’, waarna het volgende hoofdstuk plots begint. Op zijn tocht door de wereld, immer getooid met zijn spoorwegkepie met gouden kokarde, probeert de wasbeer als Icarus te vliegen en als Adam komt hij samen met zijn uit de opgezette toestand herrezen geliefde in het paradijs terecht, waar hij een potje gaat golfen met God. Spits, volstrekt onvoorspelbaar, maar jammer genoeg ook wat buiten proportie.

3 vragen aan Aleksandr Skorobogatov

Een wasbeer?

Skorobogatov: “Waarom weet ik in feite ook niet. Zo werken mijn hersenen. Ik plan nooit iets wanneer ik begin te schrijven. Ik kijk wat er komt en sta vaak zelf versteld. De eerste zin bepaalt in feite alles, net zoals bij Tolstoj. Ik had geen keuze, maar wanneer ik erover nadenk heeft het misschien iets met de kwetsbaarheid van de wasbeer te maken. Het is een ontzettend grappig dier dat heel sterk op een mens lijkt. Ik had in theorie ook een muis kunnen kiezen, nog kwetsbaarder, maar dat is in feite ongedierte dat ziektes verspreidt, en dat wou ik niet.”

Die wasbeer is dus een metafoor?

Skorobogatov: “Sinds Poesjkin, Gogol en Lermontov is de kleine man die onophoudelijk klappen krijgt het meest geliefde personage in de Russische literatuur. Het heeft een tijdje geduurd voor ik besefte dat De wasbeer daarover ging. Hij was trouwens een oude bekende voor mij. Na de moord op mijn zoon in 2003 ben ik obsessief beginnen schrijven. In een paar maanden zette ik Portret van een onbekend meisje op papier. Maar veel mislukte omdat ik me per se wou bewijzen en de tekst niet vanuit mezelf kwam. Heel vaak gruwde ik ook van mijn eigen gedachten. Zo begon ik een verhaal over een wasbeer die een kepie vond die vastgenageld zat aan het hoofd van een conducteur. Er zwaar over, dacht ik, dus legde ik het verhaal weg. Nadien heb ik het weer opgepikt en dat werd het begin van de roman.”

Zou een Rus dit boek anders lezen dan een Vlaming?

Skorobogatov: “Ik schrijf in het Russisch. Daarom zijn mijn eerste proeflezers ook altijd Russen. Ik stuurde dit manuscript naar een oude vriend van me, uit de tijd dat ik in Moskou woonde, die ondertussen naar Spanje was verhuisd. Een week later belde hij me op en zei: “Jij hebt een roman over mij geschreven.” Nadien stuurde ik het naar een andere vriend, die bij Apple werkt in Californië. Heel lang hoorde ik niets, maandenlang, tot ik hem zelf contacteerde. “Ik lees het heel traag,” zei hij, “omdat ik het wil sparen, want je hebt een roman over mij geschreven.” Ik was daar heel blij mee, want het lijkt erop dat ik voor het eerst iets geschreven heb wat voor ieder van ons herkenbaar is. We zijn immers allemaal kwetsbaar, en we moeten allemaal klappen incasseren.”

Eerder verschenen op Knack

Recensie door: Nathalie Brouwers
5/5

Een metaforische rollercoaster

[Recensie] Aleksandr Skorobogatov (Wit-Rusland, 1963) studeerde in Minsk, Parijs en aan het befaamde Maxim Gorki Literair Instituut in Moskou. In 1992 bracht de liefde hem naar Antwerpen. Zijn boeken zijn telkens heel origineel en verrassend; het verhaal en de schrijfstijl zijn telkens heel anders. Zijn nieuwste roman De wasbeer is weer een opvallende titel in zijn oeuvre waaronder onder andere zijn doorbraakboek in Vlaanderen en Nederland, Portret van een onbekend meisje, in 2015, een heruitgave van zijn debuutroman Sergeant Bertrand uit 1992 en het alom bejubelende Cocaïne in 2017.

In dit boek volgen we een wasbeer die zijn eerste en enige geliefde, in opgezette vorm tentoongesteld in een heemkundig museum, koste wat het kost wil gaan redden en tot leven wekken. Op deze queeste moet dit zachte en kwetsbare maar zo wilskrachtige diertje met onuitvoerbare dromen echte beproevingen tegemoet treden.

De verteller stuurt de wasbeer alle richtingen op, en wijdt zelf enorm uit met allerlei politieke en filosofische beschouwingen, maar brengt ook een absurd en bij wijlen hilarisch maar ook tragisch verhaal naar voren. Net als in Cocaïne wordt de lezer actief meegetrokken in het verhaal dat weer speels en flitsend ineensteekt.

De wasbeer heeft een aantal menselijke eigenschappen gekregen zoals bijvoorbeeld kunnen lezen en spreken, maar heeft ook nog zijn dierlijke instinct om telkens toevallig de juiste weg te vinden en ook het op 2 poten lopen heeft hij nog niet altijd onder de knie. Zijn droom van te kunnen vliegen doet wel een beetje aan wijlen Panamarenko denken misschien, nog zo een buitenstaander in zijn eigen wereld. Hij kruipt, stuitert, hotst en botst alle kanten op en wordt meermaals beschreven als een zo gewond dier dat je je afvraagt of het nog wel in leven is.

Als hij uiteindelijk zijn eerste liefde terugvindt in het museum, laat hij zich als volgt uit tegen de vrouwtjeswasbeer die helaas niets meer terugzegt:

“‘En ik weet’ – de wasbeer legde zijn pootje tegen zijn hart – ‘ik weet maar al te goed dat het allemaal mijn schuld is.
‘Ik zou je kunnen vertellen waarom ik te laat ben, wie me heeft opgehouden en hoe…’
‘Maar ik zou het van mezelf niet willen goedpraten.’
‘Je bent hier door mijn schuld.’
‘En mijn schuld is onverschoonbaar.’
‘Alles wat ik je kan zeggen, is dat ik van je hou.’”

De schrijver van dit boek vindt duidelijk heel wat inspiratie in het werk van Fjodor Dostojevski. De vele referenties naar een heleboel Russische auteurs en andere culturele uitdrukkingen zullen onderlegde slavisten vast en zeker smaken. Onder andere de grote Russische dichter Aleksandr Poesjkin speelt een niet onaardige rol in het boek. Ook een andere Russische held van kortverhalen en theater, Anton Tsjechov, blijft niet onbesproken: 

“Wel ja, ooit had hij Tsjechov gelezen maar wie heeft Tsjechov nu niet gelezen? – en wat voor goeds heeft dat iemand van ons opgeleverd? Niemendal. Een echt mannetje moet de kunst van een poëtisch compliment tot in de perfectie beheersen.”

De wasbeer ontroert en is de metafoor voor de kleine man die het uitzicht om grote dromen te verwezenlijken, ontnomen wordt. Het boek blijft tot het einde boeien, geen enkele bladzijde van de 541 is er te veel aan. Je blijft bij het lezen van de ene verbazing in de andere vallen. 

We trekken samen met de wasbeer van het bos tot in de kosmos. En het godsbeeld wordt volledig dooreengeschud. Niet zozeer door de ogen van de wasbeer zelf, die zich niet helemaal bewust is van eender welk godsbeeld ook, ofschoon toch iets meer dan zijn soortgenoten. Het beeld dat de lezer wordt voorgeschoteld, is wel helemaal anders dan we gewoon zijn. Duidelijk is dat dit boek een van de beste, zo niet hét beste boek van 2020 is. Dat dit boek volgens de regels van de Librisjury niet in aanmerking kan komen, vanwege de vertaling uit het Russisch – Literatuur Vlaanderen ondersteunt hem wel, onder de voorwaarde dat de boeken eerst hier verschijnen – is slechts een bureaucratische regel die makkelijk kan aangepast worden.

Eerder verschenen op Hebban

Samenvatting

De wasbeer in deze hilarische, maar ook diep ontroerende vertelling is een ‘kleine mens’. Het kwetsbare, vredelievende diertje heeft volkomen onuitvoerbare dromen, die hem wel de kracht geven om te overleven in de genadeloze wereld. Zo probeert hij zelfstandig te vliegen, beschermt hij het goede en vecht hij tegen het kwade. Hij overmeestert de zwaartekracht, hij duelleert en verdelgt vlooien. De echte beproevingen beginnen pas wanneer zijn geliefde voor een carrière in de showbizz kiest en in opgezette vorm tentoon wordt gesteld in een museum. De wasbeer onderneemt een heroïsche queeste om haar koste wat kost te redden en tot leven te wekken.

Toon meer Toon minder
€ 22,50

Verwachte leverdatum: donderdag 04 juni


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044542974
Verschijningsdatum
februari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
432 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
De Geus

Vertaald door
Rosemie Vermeulen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden