Onder het ijs

Auteur(s): Ellen de Bruin
Taal: Nederlands
0,25/5
2 recensies
Onder het ijs
Onder het ijs

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Jurgen Timmermans
5/5

Koude, briljante debuutroman

Onder het ijs won recent de tweejaarlijkse Anton Wachterdebuutprijs 2018, kijk ook eens naar het juryrapport.

[Recensie] De debuutroman van Ellen de Bruin, Onder het ijs, alleen een nieuwe versie van de Willem Frederik Hermans-klassieker Nooit meer slapen noemen, is absoluut te makkelijk omdat het zo duidelijk is. We komen inderdaad weer terecht in de universitaire wereld en volgen weer een onderzoeker die een onderzoeksreis naar het koude noorden maakt én daarin duchtig wordt tegengewerkt door professoren.

Het is 2014. Een groep klimaatwetenschappers doet onderzoek op een schip in het noordpoolgebied. Een van hen is Bas Fretz. Bas is een jonge promovenda in de microbiologie en zij onderzoekt ‘dinootjes’: zogenaamde dinoflagellaten. Microfossielen in de vorm van eencellige algjes, gezien vanonder haar microscoop: “zeshonderste van een millimeter, één zo’n bolletje.”

Bas is een beginneling in de wetenschap, een junior onderzoeker nog maar, maar als háár hoogleraar Reinier plots overlijdt, komt zij in zijn plaats op het onderzoeksschip terecht. Ze weet daar niet wat te doen en mist haar Reinier vooral zo ongelooflijk veel. En in een dronken halfslaap komen ze: Bas en een hij, zo dicht tot elkaar dat feit, fictie en droom vermengen. En daar gaat Ellen de Bruin mee spelen: wat gebeurde er feitelijk dan, en hoe zit dat nou tussen promovenda en hoogleraar? Duidelijk mag zijn dat het beeld dat wij van Reinier te zien krijgen absoluut gekleurd is door Bas die misschien andere conclusies trekt in haar rouw en haar verliefdheid.

Maar er is meer volk en van allerlei pluimage om rekening mee te houden op het onderzoeksschip. Zo is er ‘the other woman’, Karen, die andere, grote hoogleraar ‘dinootjes’ die aan boord komt omdat Bas natuurlijk nooit de wetenschappelijke opvolger van Reinier kan zijn. Bas doet zo al niet meer mee voordat het poolgebied ook maar bereikt is, omdat ze op het boorschip, en dus weg van het daadwerkelijk onderzoekswerk, gestationeerd wordt. The other woman, zoals Bas haar consequent blijft noemen, is een dubbele rivaal: in de wetenschap én in de liefde, voor Bas is het meer dan het vestigen van haar wetenschappelijke reputatie alleen.

Verder op het schip bijvoorbeeld de Amerikanen die alleen in filmcitaten spreken: “We’re on a mission from God!” –“You’re gonna need a bigger boat!”

Er zijn de walviszusjes: “Bas schat ze allebei op halverwege de twintig of per ongeluk al net iets verder dan halverwege.” Geweldige, rake typering dat trouwens, schreef ik al dat Ellen de Bruin een fantastische maar vooral subtiele humor door haar verhaal weet te weven? Deze walvismeisjes en -zusjes Hadley en Teri Rice zijn ware nimfen en stopten in hun overvolle koffers nog de noodzakelijke föhn, en net als het pistool bij Tsjechov blijkt dat een heus plotdingetje.

De walviszusjes maken de poolexpeditie wat behaaglijker en dat is wel nodig: Bas vecht tegen torenhoge verwachtingen en wordt in haar wetenschappelijke ambities duchtig tegengewerkt. Mocht het nog niet duidelijk zijn: ook de universitaire wereld is gewoon een apenrots waar macht en status belangrijk zijn. The other woman is haar tegenspeler en zo begint deze roman eigenlijk redelijk rechttoe rechtaan, maar langzaam worden de verschillende plotlijnen gefalsificeerd, de werkelijkheid en de waarheid blijken toch net anders te liggen en onmogelijkheden net wat mogelijker. In dit avontuur wordt ze gegidst door TDK een Japanse promovendus ook op het boorschip. Hun shifts verleuken ze door middel van tekeningetjes met wat commentaar voor elkaar. Het zijn die tekeningetjes met open en breekbaar en vol humor commentaar over hunzelf en hun positie, die Bas door de expeditie slepen.

Onder het ijs is een bijzondere roman in de geest van Nooit meer slapen: het is dezelfde universitaire onderzoekerscultuur en dezelfde psychologische karakter- en plotopbouw bijvoorbeeld. Bas komt uit het niets op die apenrots terecht, vecht daar niet alleen tegen torenhoge verwachtingen ze wordt ook duchtig tegengewerkt. Onder het ijs is een psychologische roman vol rouw en liefde, vol ontzag voor hogerop en onzekerheid. Het is een inkijk in de onderzoekerswereld op zo’n schip, een nieuwe wereld voor Bas en de meeste lezers. Zo worden zaken soms vreemd geregeld, bijvoorbeeld de communicatie met de buitenwereld, en de onderlinge strijd is weinig jaloersmakend. De heerlijke personages, die soms wat over-de-top en karikaturaal, maar ook vaak humorvol zijn,  en de plot tillen de roman hoger. Een eigen kijk en een eigen stem maken van Onder het ijs een briljant debuut.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Lalagè

Rouw op Spitsbergen

[Recensie] Bas Fretz is nog maar 21 jaar als ze mee mag met een wetenschappelijke missie naar de Noordpool, per schip. Dat klinkt geweldig, maar de reden dat zij met deze reis meegaat is heel verdrietig: haar promotor Reinier is onverwacht overleden. Bas kon het heel goed met hem vinden en was stiekem verliefd op hem, maar nu zal ze er nooit achterkomen of hij ook van haar hield. En daar zit ze dan een maand lang op dat schip met een groep toponderzoekers, om Reiniers onderzoek voort te zetten.

Het eerste hoofdstuk grijpt me meteen aan. Iemand filosofeert over de dood, op een poëtische manier. Ellen de Bruin laat me als lezer nog even in het ongewisse waar ze heengaat. In het hoofdstuk erna is Bas op Spitsbergen en in flashbacks wordt duidelijk hoe haar band met Reinier was. Ze deden samen onderzoek naar eencellige fossieltjes. Nu moet zij alleen verdergaan, want de andere onderzoekers uit de vakgroep richten zich op blaadjes en niet op diertjes. De missie naar de Noordpool is bedoeld om onderzoek te doen naar welke fossielen daar voorkomen, om iets te kunnen zeggen over klimaatveranderingen miljoenen jaren geleden.

Bas is vers in de rouw, maar ze is vooral zeeziek. Een medewetenschapper die zich ook opwerpt als scheepsarts geeft haar pillen, die hallucinaties als bijwerking hebben. Bas komt in een soort dromerige toestand terecht. Ze voelt zich nogal ongemakkelijk tussen die onbekende mensen. Toch is er iemand die zich over haar ontfermt als ze kotsmisselijk en zwetend door de gangen van het schip dwaalt. Maar wie het is, kan ze in het donker niet zien. En ze weet ook niet precies wie de zwartharige man is die elke avond op de rand van haar bed zit om te kijken hoe het met haar gaat…

Na een paar dagen besluit Bas om te stoppen met de pillen. Gelukkig is ze ‘ingeschommeld’ en niet meer misselijk. De mensen op het schip worden beeldend beschreven: de zusjes die onderzoek doen naar walvissen, de Texanen die in filmcitaten praten, de Duitser die op zoek is naar ijsberen en de Japanse jongen die met Bas communiceert door tekeningetjes voor elkaar achter te laten in het lab. Door diverse gesprekken blijken haar veronderstellingen over Reinier en zijn verhouding met anderen stuk voor stuk niet te kloppen. En ook de mensen op het schip blijken niet altijd te voldoen aan Bas’ vooroordelen. Ondertussen zijn er zijn nogal wat technische problemen met het boormateriaal. Dat maakt het spannend, maar ik wil vooral weten hoe het verdergaat met Bas zelf. Ik moet mezelf soms beheersen om niet al te gulzig door te lezen.

Zo dromerig als het begin van het boek is, zo glashelder is het aan het einde. Op een paar plekken is het misschien iets te uitleggerig, maar dat hindert niet. Het verhaal wordt netjes afgerond met een ontroerende slotscène. De inhoud van Onder het ijs is net zo mooi als de kaft.

Eerder verschenen op Lalagè leest

Samenvatting

Het is 2004. Een groep klimaatwetenschappers doet onderzoek op een schip in het Noordpoolgebied. Een van hen is Bas Fretz, een bijna-volwassen vrouw van 21 die nog met Lego speelt. Zij is mee in plaats van haar hoogleraar, Reinier, nadat die onverwacht is overleden. Ze hield net iets te veel van hem en ze zou graag weten of hij ook iets voor haar voelde, maar daar komt ze natuurlijk nooit meer achter, nu hij dood is.

Daar zit ze dan, als junior onderzoeker, op dat schip in het poolijs, tussen wildvreemde wetenschappers die elk zo hun eigen obsessies hebben. En als de expeditie dreigt te mislukken, wordt de kans steeds kleiner dat Bas er nog in slaagt om Reiniers wetenschappelijke ambities te verwezenlijken - laat staan die van zichzelf.

Onder het ijs is een originele roman over liefde en verlies, de wereld van de wetenschap en de macht en onmacht van de mens. Spannend, sprankelend en sfeervol - een romandebuut om van te smullen.

Ellen de Bruin is redacteur bij NRC Handelsblad en nrc.next. Ze schrijft vooral over wetenschap, psychologie en menselijk gedrag.

'Verliefdheid, rouw en microbiologie: een combinatie die verrassend goed werkt!' Paulien Cornelisse

'In Onder het ijs beschrijft Ellen de Bruin de ontluistering ironisch en indringend, de ontluistering van wetenschap, liefde en katten, en ze weet je daarna ook nog met die ontluistering te verzoenen. Veel meer hoeft literatuur niet te doen.'Arnon Grunberg

Toon meer Toon minder
€ 20,99

Verwachte leverdatum: zaterdag 25 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044634457
Verschijningsdatum
januari 2018
Druk
Onbekend
Aantal pagina's
256 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden