Voor 23:00 besteld, overmorgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Herfst

Auteur(s): Ali Smith
Taal: Nederlands
0.2/5
2 recensies
Herfst
Herfst

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Karin de Leeuw
4/5

De lente komt pas na de oogst

[Recensie] Medio oktober was het weer de tijd dat de winnaar van de prestigieuze Man Booker-prijs bekend werd gemaakt. Op de shortlist stond ook Ali Smith met Autumn (Herfst). Zonder een vergelijking te kunnen maken met het winnende boek, speet het me dat ze niet won. Of misschien speet het me niet. Sommige boeken zijn kleine parels die je voor jezelf wilt houden. Ze verwoorden een intimiteit die moeilijk met anderen te delen is. Maar juist dan: iemand die zoiets kan schrijven verdient een prijs.

Een oude man spoelt aan op een vreemde kust. De zee waaruit hij is gekomen was ruw en heeft hem het shirt van het lijf gerukt. Hij ligt daar zo naakt als op de dag dat hij geboren werd. Hij ziet er uit als een gebutste, ouderwetse leren voetbal, denkt hij. Zijn nek doet pijn. Het lijkt wel of hij zand in zijn mond heeft, het kraakt als hij zijn gebit beweegt.

Maar geleidelijk verjongt zijn lichaam zich en trekt de pijn weg. Vol ver- en bewondering kijkt hij naar het jonge gezonde lichaam, dat licht is en geen pijn meer doet. Hij moet dood zijn, denk hij. Alleen dan kan zoiets gebeuren.

Dan ziet hij door het veld een jonge vrouw aankomen, omringd door vriendinnen. Ze lachen, zijn beeldschoon, komen in zijn richting in een antieke reidans. Als hij bemerkt dat zijn lichaam reageert als dat van een jonge man, wordt hij overvallen door paniek en schaamte. Hij rent naar een nabijgelegen bosje. Kijk werkelijk, hij kan weer rennen!

Het is in de herfst nadat Groot Brittannië de EU heeft afgezworen. Een jonge vrouw zit naast het bed van een hoogbejaarde man in een verpleegtehuis. De man slaapt. De vrouw koopt geregeld boeken in een tweedehandswinkel wanneer ze op weg is naar deze plaats. Ze leest naast zijn bed. Ze verblijft buiten de bezoekuren in het huis bij haar moeder, een vrouw waar ze geen gemakkelijke verhouding mee heeft. Haar leven komt niet goed uit de startblokken. Ze gaat van het ene tijdelijke contract naar het andere aan een universiteit waar ze literatuurwetenschappen doceert. Het is een vak waar ze van houdt. Je ziet haar constant aantekeningen maken die ze kan gebruiken voor colleges. Ze heeft geen vaste relatie en woont nog steeds in een soort studentenkamer, omdat er voor mensen met zo’n onzekere economische achtergrond moeilijk andere huisvesting te krijgen is. Nu de regering uit de EU gaat en een conservatieve koers ten opzichte van cultuur en wetenschappen heeft aangekondigd, vraagt ze zich af of ze binnenkort nog wel werk heeft.

In het boek vertelt ze over haar relatie met de oude man, die nu ligt te dromen in het verpleegtehuis. Hij was de buurman, kwam naast hen wonen toen ze acht was. Haar moeder zei dat het een nicht was, en een heel oude man. Zij vroeg zich af waarom er altijd muziek uit het huis kwam. Ze zag dat hij totaal andere schilderijen in zijn huis had hangen dan bij haar thuis. Ze dacht ook niet dat de man zo erg oud was. Eigenlijk is ze het ook nooit eens met haar moeder, een alleenstaande ouder die meer bezig is met haar eigen leven en relaties dan met de dochter waarmee ze in een huis woont.

Er ontstaat een prachtige vriendschap tussen de man en het meisje. Ali Smith doet er verslag van in korte, fragmentarische hoofdstukken met juweeltjes van filosofische gesprekken. De oude man in het bed droomt door. Zijn leven is vroeg in de herfst geraakt. Zijn verhouding tot vrouwen heeft mogelijk een definitieve knak opgelopen door de afwezigheid van het zusje waarvan hij zich de naam niet meer kan herinneren. De vrouw realiseert zich dat alle verhoudingen in haar leven ondergeschikt zijn geweest aan haar verhouding tot deze man.

En dan ontmoet haar moeder, toch behoorlijk op leeftijd, de liefde van haar leven.

Een van de motto’s van Herfst is afkomstig van William Shakespeare: “Spring comes to you at the farthest. In the very end of harvest”. Misschien is dat ook de beste samenvatting van dit boek: een intiem verslag van hoe in mensenlevens lente en herfst met elkaar verweven (kunnen) zijn.

De beginscène van de man die te verlegen is om Europa te schaken in een boek dat zich afspeelt in de herfst waar we nu in leven en waarin Smith voortdurend de Brexit en de verdeeldheid van Engeland verwerkt, is een van de vele metaforen in het boek. Smith is een meester van het spel tussen harde realiteit en dromen, visies en humor. In Herfst is het zacht en bijna teder. In de voorganger van dit boek Winter, een verhaal over kerstmis 2016, kreeg de botsing tussen verschillende werkelijkheden scherpere kanten. Daar neigde het verhaal soms naar een soap. Intens drama en klucht lagen daar dicht bij elkaar.

Ali Smith paart een eigen stijl aan veelzijdigheid. In 2012 maakt ze indruk met Artful indruk. Daarin combineerde ze een biografie met literair beschouwing en fictie; een huzarenstukje. Ze beschrijft het allemaal met een inlevingsvermogen dat herkenning teweeg brengt of het nu om feit of fictie gaat. Ze is een schrijfster die in hoog tempo produceert. Ik verheug me al op een volgend boek. Misschien getiteld Zomer over de Engelse scheiding in 2019?

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Jan Koster
4/5

Veel te genieten

[Recensie] Autumn (Nederlandse titel is Herfst) is het eerste deel van een reeks van vier, Seasonal door Ali Smith. Het is omarmd als de eerste Brexit-roman. Er zit wat in en tegelijk doet dat het boek enorm tekort. Het is veel meer dan dat.

Twee vertellingen

Bijzondere vriendschap

Autumn bestaat uit twee vertellingen die los van elkaar staan maar wel raakvlakken hebben. De opmerkelijke band tussen twee mensen die qua leeftijd bijna zeventig jaar van elkaar verschillen vormt de hoofdmoot. Elisabeth Demand is acht als zij een nieuwe buurman krijgt, Daniel Gluck. Van school moet zij iets over buren schrijven en zo maken zij kennis met elkaar. Het is het begin van een lange en atypische vriendschap.

Daniel is inmiddels 101 en nog maar een klein zetje verwijderd van de dood. Elisabeth is er om hem voor te lezen. Al terugblikkend kom je veel te weten over het ontstaan en het verloop van hun band.

Brexit

De andere verhaallijn gaat over de wereld daarbuiten. Het referendum dat resulteerde in de voorgenomen Brexit is net achter de rug. In verschillende passages zie je terug hoe Engeland eraan toe is na het referendum. Het is geen fraai beeld, veel tegenstellingen en een zich verhardende samenleving. Engeland is een wij – zij land geworden. In dat opzicht is Autumn een subtiele, prachtige weergave van de heersende tijdgeest.

Overeenkomsten

De twee verhaallijnen hebben een en ander met elkaar gemeen. Het ongemak over alles wat niet Brits is komt in beide vertellingen aan bod. De moeder van Elisabeth zet geregeld vraagtekens bij die vriendschap tussen haar dochter en de niet-Engelse Daniel. Zij vindt hem maar een rare man, want een vreemdeling, Europeaan. Is hetzelfde gevoel van ongemak van Engelsen ten opzichte van de rest van Europa niet een factor die heeft bijgedragen aan de uitslag van dat referendum?

Tegenstellingen

De tegenstellingen zijn een ander opvallend element in Autumn. De meest opvallende is die tussen de hoofdpersonen, met name door de leeftijd. Qua sfeer is er een grote tegenstelling tussen de dromerige binnenwereld van Daniel die een gevolg is van zijn toestand en de harde realiteit waar Elisabeth in het dagelijks leven mee te maken heeft.

Een andere tegenstelling is die tussen de verschillende soorten “spanning”. Die tussen Daniel en Elisabeth is vooral intellectueel. Soms is er sprake van gelijkwaardigheid, dan weer heeft de verhouding het karakter van meester en leerling. Dat is niet zonder humor. Tijdens een discussie over de vraag of de tijd kan vliegen gooit Daniel zijn horloge in het water: “Time flies”.

Emotioneel is er enige spanning tussen Elisabeth en haar moeder. Zij beziet de vriendschap van haar dochter met de nodige argwaan, maar als zij dertien is laat Elisabeth zien dat zij haar verbaal de baas is.

“And anyway, why else are you always hanging round an old gay man?
(That was her mother)
I don’t have a father fixation, Elisabeth said. And Daniel is not gay. He’s European.
Call him Mr Gluck, her mother said. And how do you know he’s not gay? And if that’s true, and he’s not gay, then what does he want with you?
Or if he is, Elisabeth said, then he’s not just gay. He’s not just one thing or the other Nobody is. Not even you.”

Uitstekend

Autumn is een roman met weinig tekst en toch heel veel inhoud. Er is één passage die weinig toevoegt en niet bijster interessant is, over de kunstenares Pauline Boty. Dat is wel zo ongeveer het enige puntje van kritiek.

De onderwerpen zijn interessant, goed gekozen en prachtig uitgewerkt. Het is een taalkundige belevenis van jewelste. Voorbeeld: sommige stukken bestaan uit een opvolging van zinnen die telkens met dezelfde woorden beginnen. Deze komen pas goed tot hun recht als je die passages uitspreekt, dan voel je welk ritme en kracht daarin schuilt. Dat komt minder uit de verf als je het alleen maar leest.

De sfeer varieert behoorlijk. Soms weemoedig, dan weer mild ironisch, soms bitterder. De passages waarin Elisabeth beschrijft welke moeite het kost om haar paspoort te verlengen, toch niet iets heel bijzonders, zijn bijna komisch, slapstick-achtig, terwijl het tegelijk een illustratie is van de vreselijke bureaucratie.

Het moge duidelijk zijn: Autumn is een fraaie roman die doet uitzien naar de rest van de reeks.

Eerder verschenen op jkleest.nl

Samenvatting

De 101-jarige Daniel Gluck en de 32-jarige Elisabeth hebben een bijzondere vriendschap. Elisabeth leerde Daniel kennen toen ze acht was. Hij was haar buurman, en deze belezen, enthousiaste kunstverzamelaar nam haar mee in zijn wereld van kunst en literatuur. Als Elisabeth naast een slapende Daniel in het verzorgingshuis zit, dringt de betekenis van de gesprekken die ze als kind met hem had tot haar door. Van hem leerde ze wat het leven waardevol maakt, en hij voedde ook haar belangstelling voor kunst, met name voor de popartkunstenares Pauline Boty over wie ze haar afstudeerscriptie heeft geschreven.

Daarnaast kijken we mee met de surreële ijldromen van Daniel, waarin tijd, ruimte, taal en natuur door elkaar heen spelen. De meest hilarische pagina's zijn gewijd aan Elisabeths benadering van alledaagse beslommeringen, waarin Ali Smith met grimmige ironie de kille politieke verhoudingen na de Brexit en de dolgedraaide bureaucratie aan de kaak stelt. Herfst is met vaart en humor geschreven, maar stemt ook tot nadenken over onze moderne tijd. Het is een inspirerende ideeënroman over een innige vriendschap.

Ali Smith (1962) is geboren in Inverness, Schotland. Dankzij haar magistrale psychologische inzicht en stilistisch raffinement was ze meerdere malen een van de favorieten van de Man Booker Prize-jury. Haar boeken Hotel Wereld, The Accidental en Het een als het ander werden net als Herfst voor de prijs genomineerd. Voor Het een als het ander kreeg Smith in 2015 de Baileys Prize, de Goldsmiths Prize en de Costa Novel Award.


'Herfst is een prachtige, ontroerende symfonie van herinneringen, dromen en vluchtige waarheden.'
THE GUARDIAN


'Ik ken weinig schrijvers - behalve Virginia Woolf en James Salter - die een verhaal zo veel vaart kunnen geven met alleen de vertelstem. (...) In een land dat met zichzelf overhoop ligt, is een schrijver zoals Smith meer waard dan een heel parlement.'
THE FINANCIAL TIMES


'Smith heeft het boek in een enorm tempo geschreven, maar dat staat de stilistische bravoure en een geraffineerde structuur niet in de weg. De politiek heeft geen antwoord op het populisme, de literatuur met als woordvoerder Ali Smith misschien wel.'
NRC HANDELSBLAD ****

Toon meer Toon minder
€ 21,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 03 december


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044636604
Verschijningsdatum
februari 2018
Druk
1
Aantal pagina's
272 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Auteur
Uitgever
Prometheus

Vertaald door
Karina van Santen, Martine Vosmaer

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden