Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Liever dier dan mens

Auteur(s): Pieter van Os
Taal: Nederlands
0,15/5
1 recensie
Liever dier dan mens
Liever dier dan mens
Liever dier dan mens

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Evert van der Veen
3/5

Een overlevingsverhaal

[Recensie] “Dieren stoppen met doden als ze genoeg hebben om te eten. Een dier is niet bezig met rassenreinheid en het uitsluiten van schepsels. Basisbehoefte is voedsel en het lot van de sterkste. Als een dier niet doodt om te eten dan doet hij dat om zijn leven te redden. Wat Hitler deed is een volk uitsluiten en uitroeien. Er is niets wat je kan zeggen wat dat goedpraat of verklaard. In die context zou ik ook liever een dier zijn. Een dier zal nooit zo beestachtig denken zoals de mens kan” aldus Mala, de hoofdpersoon in Liever dier dan mens en dat verklaart de titel van dit bijzondere boek.

Dieren eten naar behoefte om te overleven, daarvoor hebben ze eenmaal andere dieren nodig die ze als hun prooi veroveren. Maar wanneer een dier genoeg heeft, neemt hij rust en kan hij er weer even tegen. Mensen kunnen doden uit ándere overwegingen, omdat ze met elkaar in een oorlog verwikkeld raken en zelfs omdat ze vanuit een bepaalde ideologie menen dat de ander geen bestaansrecht heeft. De titel van dit boek geeft dan ook te denken want zijn mensen menigmaal in moreel opzicht niet minder dan dieren?

“Het verschil tussen mens en dier uit zich in zoveel: zelfbewustzijn, taal, het gebruik van instrumenten, en zeker ook in de geïndustrialiseerde vorm van moord die sinds de Tweede Wereldoorlog holocaust heet, of wellicht beter: de sjoa. Zijn dieren daartoe in staat?”
Pieter Van Os won met Liever dier dan mens de Libris Geschiedenis Prijs 2020. Hij beschrijft in dit boek hoe het Joodse meisje Mala de Tweede Wereldoorlog overleeft. Zij moet daar wel iets voor opofferen door een katholiek doopcertificaat aan te nemen en daarna onder die identiteit verder te leven.
Pieter van Os is als journalist verbonden aan het NRC en De Groene Amsterdammer. Hij schreef meer boeken waaronder Nederland op Scherp, Vader en zoon krijgen de geest en Wij begrijpen elkaar uitstekend. Zijn journalistieke achtergrond is in dit boek ook duidelijk zichtbaar want Liever dier dan mens bevat veel informatie die Pieter van Os door historisch onderzoek heeft verzameld. Het boek bevat veel informatie over de positie van Joden in Polen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Daarom doet de auteur meer dan alleen het levensverhaal van Mala vertellen. Dat geeft haar verhaal een breder, historisch kader maar dat vraagt ook wat meer inspanning van de lezer omdat er veel geschiedenis ter sprake komt in dit boek. Ieder hoofdstuk wordt besloten met uitgebreide kanttekeningen die de auteur hier neerzet “in plaats van voetnoten”.

De rode draad in Liever dier dan mens is Mala Rivka Kizel, een orthodoxe, chassidische Joodse vrouw uit Polen wier hele familie wordt vermoord. Zij komt door de Tweede Wereldoorlog door zich voor te doen als een Volksduitse uit Polen. Haar blonde haar helpt haar daarbij. Zij weet zelfs een doopcertificaat van de katholieke kerk te verkrijgen, een moeilijke stap waarmee zij eigenlijk haar Joodse identiteit op het spel zet, iets dat overigens meer gebeurde in de oorlog. Ook in ons land werd het kerkelijk lidmaatschap toegepast om Joden te redden.

Mala is echter niet alleen met haar eigen overlevingssituatie bezig. Met gevaar voor eigen leven loopt zij als kind tientallen malen de smokkelroute vanuit het getto in Warschau om anderen te helpen. Haar kennis van de Poolse en Duitse taal, welke ze deels zonder toestemming had geleerd en accentloos sprak, helpt haar in netelige situaties en vormt uiteindelijk haar redding. Mala neemt de naam Anni Gmitruk aan, en houdt iedereen voor dat ze een Volks Deutsche is. Ze wordt zelfs opgenomen in een fanatiek Nazi gezin waar ze wordt opgevoed als een eigen kind. Deze mensen hebben nooit geweten dat ze een orthodoxe Joodse achtergrond heeft.

Na de bevrijding trouwt ze met Nathan Shlafer die ze aan het einde van de oorlog heeft leren kennen en samen vertrekken ze naar Israël. Daar ontmoet ze mensen die de verschrikkingen van de oorlog in de concentratiekampen hebben overleefd maar kan ze door haar eigen ‘veilige’ leven in het Duitse gezin maar moeilijk geloven wat er is gebeurd. Uiteindelijk komt ze tot het besef dat er wel degelijk twee werkelijkheden naast elkaar bestonden en vanaf dat moment deelt ze haar eigen verhaal met niemand meer.
Pieter van Os eindigt Liever dier dan mens met deze zin die de lezer bijblijft: “Pas als de ander zich succesvol kan voordoen als een van de jouwen, kan die rekenen op enig menselijkheid en mededogen”.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Een familie van fanatieke nazi’s hield van haar als van een eigen dochter. Zelf werd ze verliefd op een Duitse ingenieur met een speldje van Hitlers partij in het knoopsgat van zijn revers. Anni Gmitruk, Volksduitse uit oostelijk Polen, vertelde niemand wie ze werkelijk was: Mala Rivka Kizel, een joods meisje uit een groot orthodox gezin in Warschau.

Terwijl haar familie werd omgebracht, wist Mala door een mix van veerkracht, taalgevoel, geluk en charme te ontkomen aan Duitse soldaten, een Oekraïense verrader en de hooivork van een antisemitische boer. Via Israël belandde ze uiteindelijk in Amstelveen, waar ze nog altijd woont.

Liever dier dan mens is de zoektocht naar het onwaarschijnlijke overlevingsverhaal van een uitzonderlijke vrouw. Met haar herinneringen in de hand ging Pieter van Os op een reis in de tijd door Europa en drong diep door in de altijd weer terugkerende obsessie met identiteit, nationaliteit en volksaard.

Pieter van Os schrijft voor NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer. Hij publiceerde onder meer de boeken

Nederland op scherp, Vader en zoon krijgen de geest (met Henk van Os), en Wij begrijpen elkaar uitstekend, over zijn jaren als Haags journalist. Hij woont tegenwoordig in Tirana, Albanië.

Over Liever dier dan mens:

‘Ik kon niet ophouden met lezen. Een verpletterend boek.’

Geert Mak

‘Geweldig boek.’

Marcel van Roosmalen

‘Dit is een erg goed boek. Niet alleen een spannend verhaal van een holocaust-overlevende, maar ook een boeiende reflectie op wat geschiedschrijving is en hoe een mens zich verhoudt tot zijn identiteit.’

Bart Funnekotter, NRC Handelsblad

‘Van Os doet iets knaps. Hij kiest een journalistieke aanpak. Het levert een prachtig boek op.’

Laura van Baars, Trouw

‘Pieter van Os tilt het boek ver uit boven veel andere overlevingsverhalen.’

Nell Westerlaken, de Volkskrant

‘Een adembenemende zoektocht naar antwoorden en moraliteit – die er bijna niet zijn. Wát een boek.’

Roxane van Iperen, schrijver van onder meer ’t Hooge Nest

Toon meer Toon minder
€ 19,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 27 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044636710
Verschijningsdatum
oktober 2019
Druk
1
Aantal pagina's
368 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
  • Militaire geschiedenis
  • Specifieke oorlogen en campagnes
  • Tweede Wereldoorlog
Categorieën

Auteur
Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden