Betekenis geven aan het leven

Atlas van onze mythen en motieven

Auteur(s): Jordan Peterson
Taal: Nederlands
0,1/5
2 recensies
Betekenis geven aan het leven
Betekenis geven aan het leven
Betekenis geven aan het leven

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Karl van Heijster
2/5

Helden produceren

[Recensie] Elk avonturenverhaal kent de volgende structuur: een schokkende gebeurtenis schudt de hoofdpersoon uit zijn/haar sluimerende maar ordelijke bestaan. Hij/zij moet een nieuwe, chaotische wereld betreden, deze de baas worden en zo, als nieuw persoon, de orde in zijn/haar bestaan herstellen. 

Dat is geen toeval, betoogt klinisch psycholoog Jordan Peterson in Betekenis geven aan het leven (de ietwat kleffe Nederlandse vertaling van Maps of Meaning). Avonturenverhalen in het algemeen – en de diep in cultuur verankerde mythen in het bijzonder – geven ons een nauwe weerspiegeling van de menselijke psyche. Want het is de psyche die de wereld verdeelt in het veilige maar uiteindelijk ontoereikende bekende, en het potentieel gevaarlijke maar ook potentieel verheffende onbekende. Anders gezegd: avonturenverhalen en mythen handelen over de domeinen van orde en chaos, omdat de menselijke geest onvermijdelijk de wereld zo waarneemt.

De functie van dergelijke verhalen is bovendien moreel van aard. Het pad van de held toont de mens hoe deze het onbekende bekend maakt, chaos terug in orde verandert. In de daden van de mythische held liggen de actiepatronen gecodeerd die (binnen een bepaalde culturele context; niet elke cultuur vertelt immers exact hetzelfde verhaal) navolgenswaardig worden geacht. Mythen zijn niet louter vermaak: ze vormen.

Interessante thesen, ongetwijfeld. En Peterson brengt er wel meer in zijn boek naar voren. Bijvoorbeeld over de mate waarin objectieve werkelijkheid en de subjectieve waardering die daaraan wordt gehecht in de ervaring versmolten zijn. Fenomenologisch bezien is er geen objectieve werkelijkheid waar vervolgens een menselijk raster van goed en kwaad overheen wordt gelegd. Vanuit een ‘natuurlijk’, misschien wel ‘naïef’ standpunt is de wereld inherent moreel. Misschien is het daarom zo dat geschiedschrijving in zoveel verschillende culturen een vorm van mythevorming is: een gedachte die tegen het eind van zijn boek achteloos opduikt in een brief aan zijn vader, maar helaas niet meer diepgaand wordt uitgewerkt.

Waar Peterson wel veel tijd voor uittrekt, is bijvoorbeeld een psychologische analyse van de praktijk van alchemie. Het is op dit punt dat een kritische lezer – als deze zich al door vierhonderd taaie pagina’s vol uitgesponnen bespiegelingen heeft weten te worstelen – zich af begint te vragen of Petersons theorie niet zo abstract en algemeen wordt, dat deze geen falsificatie meer kan verdragen. Sterker nog, is het überhaupt wel een wetenschappelijke theorie, of eerder een (semi-)literair interpretatieschema? En kan zo’n schema wel op waarheidsgehalte worden beoordeeld, of moeten Petersons woorden naar hun praktische gevolgen worden gewaardeerd? En bevinden we ons dan nog wel in het domein van de psychologie, of zijn we ethiek aan het bedrijven?

Waar Petersons woorden in elk geval niet op gewaardeerd moeten worden, is hun leesbaarheid. Alle interessante bespiegelingen ten spijt, de stijl van de psycholoog is zo ondoordringbaar dat het uitlezen van het boek een haast onmogelijke opgave wordt. Wie geïnteresseerd is in Petersons werk, kan zich beter op zijn gratis collegereeksen op YouTube storten, of een exemplaar van het toegankelijker 12 regels voor het leven kopen. Maar aan de andere kant: wie Betekenis geven aan het leven overwint, kan zichzelf geïnformeerd en zonder ironie een held noemen. Zo produceren Petersons bespiegelingen op de mythe hun eigen onderwerp. Het woord wordt vlees: de psycholoog zou er ongetwijfeld even interessant als onleesbaar over uit kunnen wijden.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Marjan Slob
2/5

Mythische moraalfilosofie

[Recensie] Luister: wij mensen delen basale lichamelijke en emotionele behoeften. Willen wij die oerbehoeften bevredigen, dan zullen we op z’n tijd moeten samenwerken en op z’n tijd moeten strijden. Mythes laten zien hoe een bepaalde cultuur die noodzaak tot strijd en samenwerking begrijpt en beoordeelt. Uiteindelijk komen die mythes op hetzelfde neer: het onbekende (de Moeder, chaos) botst met het geordende (de Vader, de wet). En het valt de uitzonderlijke eenling (de Zoon) toe om daartussen te bemiddelen. Dit is in een notendop het denkschema van Jordan B. Peterson, hoogleraar psychologie in Toronto, YouTube-grootheid, en auteur van zelfhulpboek 12 regels voor het leven dat hier vooral aansloeg onder de aanhang van Forum voor Democratie.

Carl Jung

Het zal dit verkoopsucces zijn geweest dat de uitgever deed besluiten om ook Petersons meer dan zeshonderd pagina’s tellende Betekenis geven aan het leven te laten vertalen. Dit ‘wetenschappelijke hoofdwerk’ stamt uit 1999, wat dus betekent dat de referenties minstens twintig jaar oud zijn. Dat wreekt zich met name in de slordige honderd pagina’s waar Peterson zijn mythische moraalfilosofie wil grondvesten in de hersenwetenschap, want wat Peterson over hersenwetenschap te berde brengt, is ronduit achterhaald. Ook los daarvan heeft Betekenis geven aan het leven nauwelijks wetenschappelijk belang. Peterson zoekt geen dialoog, scherpt zich vrijwel niet aan collega’s, en probeert de naar de marge afgedreven psychoanalyticus Carl Jung – die van de archetypes en het collectief onbewuste – te presenteren als miskend genie.

Mythes

Als Peterson niet zo populair was in rechtse kringen, zou dit boek kortom geen aandacht verdienen. Maar dat is Peterson wel, dus wordt het zaak om te kijken waar hij nu eigenlijk voor staat. Conservatief is hij niet per se. Verstoringen van de bestaande orde vindt hij weliswaar gevaarlijk en angstaanjagend, maar het vreemde en nieuwe kunnen volgens Peterson ook creatief zijn. Ook proef ik geen verheerlijking van de boreale cultuur; hij bespreekt mythen vanuit alle windstreken. Petersons ernstige inzet vind ik zelfs ronduit prettig. De waarheid is voor hem van groot belang, en dat is bij sommige rechtse leiders wel anders.

Wel vraag ik me af waarom Peterson zijn waarden nu juist zoekt in mythes, in plaats van in bijvoorbeeld literatuur, filosofie, evolutiepsychologie, het recht. Maar goed, waarom niet, zou je ook kunnen zeggen. En met de moraal die Peterson uiteindelijk in mythes meent te vinden, is niet zoveel mis: hij roept op om je te verbinden met de maatschappij en daarbinnen de moed te hebben je eigen interesses, geweten en hart te volgen.

Walvis

Mijn grootste bezwaar tegen Betekenis geven aan het leven geldt de ondraaglijk stroeve en pretentieuze stijl. Het boek is gewoon lelijk. Op pagina 42 staat bijvoorbeeld: “Betekenis betekent implicatie op output qua gedrag.” Hoe krijg je het uit je pen! Of neem deze willekeurige zin (pagina 349): “De geïnternaliseerde consequentie van de externe machtshiërarchie – de ‘intrapsychische patriarchie’, Freuds superego – is kennis van de nettomotivatierelevantie van de verschijnselen binnen een bepaalde samenleving.” Met dit soort zinnen voorziet Peterson zijn walvis van een boek van een dikke laag blubber.

Eerder verschenen in De Volkskrant

Samenvatting

Waarom zijn ideologieën zo gevaarlijk? En waarom gedijen ze met al hun kwalijke versimpeling juist in onze ‘sceptische’ tijd zo goed?

In Betekenis geven aan het leven laat de Canadese cultuurcriticus Jordan B. Peterson, uitdagend als altijd, zien waarom wij mensen denken wat wij denken. In heel verschillende culturen en tijdperken ontstaan mythen en rituelen met dezelfde symboliek en strekking, allemaal bedoeld om de kosmos en onze rol daarin te verklaren. Wat zegt dat over menselijke denkprocessen en ons begrip van de wereld? Peterson verbindt in zijn verklaring moderne neuropsychologie met een analyse van religie en alchemie.

In dit baanbrekende boek toont hij aan de hand van prikkelende voorbeelden hoe onze overtuigingen tot stand komen. Hij legt uit hoe onze hersenen werken én hoe de menselijke maatschappij functioneert. Betekenis geven aan het leven is een ambitieuze interdisciplinaire zoektocht die ons vooral wil leren hoe we verantwoorder kunnen samenleven.

Dr. Jordan B. Peterson (1962) is psycholoog, cultuurcriticus en hoogleraar psychologie aan de Universiteit van Toronto. Zijn wetenschappelijke artikelen hebben de moderne kijk op persoonlijkheid en creativiteit voorgoed veranderd. Peterson heeft honderdduizenden volgers op social media en zijn YouTube-clips zijn meer dan 90 miljoen keer bekeken. Zijn in 2018 verschenen 12 regels voor het leven werd een wereldwijde bestseller.

Over 12 regels voor het leven:

‘Peterson is een genie op vele vlakken. 12 regels voor het leven is een groot, controversieel, ontnuchterend boek.’

The Times

‘Hoewel ik in veel opzichten met Peterson van mening verschil, ben ik het hartgrondig eens met zijn nadruk op het zorgvuldig, zonder vooroordelen bekijken van grote maatschappelijke en persoonlijke kwesties om daar rationele, weloverwogen oplossingen voor te vinden. Dit boek staat er vol mee.’

Louise O. Fresco

‘Een van de meest eclectische en opzienbarende publieke intellectuelen van de huidige academische wereld, genadeloos en hartstochtelijk.’

The Guardian

‘Peterson is geen gebrek aan empathie te verwijten. Hij is als een vaderfiguur.’

Trouw

Toon meer Toon minder
€ 29,99

Verwachte leverdatum: donderdag 20 februari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044638257
Verschijningsdatum
september 2019
Druk
1
Aantal pagina's
640 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
770: Psychologie algemeen

Uitgever
Prometheus

Vertaald door
Mario Molegraaf

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden