Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Oefeningen in genot

Auteur(s): Herman Pleij
Taal: Nederlands
0,2/5
1 recensie
Oefeningen in genot
Oefeningen in genot
Oefeningen in genot

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Nico Voskamp
4/5

Den gheest is ghewillich maer ’t vleesch is cranck

[Recensie] Hoe ging het er qua vleselijke liefde aan toe in vroeger tijden? Voor wie al een tijdje met die vraag loopt, is er nu Oefeningen in genot – Liefde en lust in de Middeleeuwen van Herman Pleij. Een boek van obese afmetingen, dat nu door de connaisseur kennishongerig gelezen kan gaan worden. Aangemoedigd door Herman zelf in DWDD waar hij zijn pennenvrucht aankondigde staand op de tafel, een scabreus gedicht declamerend, wat de verkoopcijfers waarschijnlijk geen kwaad gedaan heeft.

Soepel leesbaar is het absoluut. Als geoefend docent trekt de schrijver zijn publiek moeiteloos de les in met een foto van een beeld van Maria Magdalena. Een naakte Maria met weelderig loshangend haar, dat herinnert aan het onkuise leven van de bekendste maagd uit de geschiedenis. Loshangend haar, licht het eerste hoofdstuk toe, was toentertijd een teken dat het desbetreffende meisje losse zeden had.

Na de foto bespreekt de schrijver via teksten als d’Meisken metten sconen vlechten. en het Antwerps Liedboek van 1544 de rol van meisjes met loshangende haren. Soepel gaat hij over naar andere tijdgebonden schoonheidskenmerken, zoals het “kuiltje in haar kin”. Vorsten en andere hooggeplaatsten lieten zich op schilderijen afbeelden met zo’n puntje, grachtje, dalletje of spleetje in hun kin. Met kwinkslagen, in toegankelijke taal, krijgt de lezer alle informatie voorgeschoteld.

Daarna gaat Pleij door met de vraag “Hoe praat je over de intieme liefdesverrichtingen en de daarbij betrokken lichaamsdelen?” Doe je dat in verhullende termen of recht voor zijn raap? Voor beide methodes is wat te zeggen, zo blijkt. Tenslotte legt hij uit dat alle teksten waaruit hij hier citeert, bedoeld waren als speelteksten die door acteurs of voordragers ten tonele werden gevoerd en zijn we 28 bladzijden verder. En dit is nog maar hoofdstuk 1.

Kortom: de hoogleraar gaat grondig te werk. Na een paar hoofdstukken doemt de rode draad in het boek op; de strijd tussen de kerk en het volk als het gaat om seks. De kerk ontmoedigde alle andere seksuele handelingen dan strikt voortplantingsgericht. Het volk dacht daar dwarstegengesteld over en bracht seks zoveel mogelijk in de praktijk. Voor de kerk kwam het daarom rond 1490 erg goed uit dat geslachtsziekten toenamen:

“Zo gauw men aan het einde van de vijftiende eeuw geslachtsziekten begonnen te herkennen, werden deze gezien als een gesel van de Heer. Die greep immers telkens in als het uit de hand liep. En deze keer moesten het de onnoembare seksuele dwalingen zijn die zijn toorn gewekt hadden… Tegelijkertijd bleek daaruit dat God maar één keer hoefde toe te schieten met zijn straf, want daarna deed de besmetting haar eigen werk onder begeleiding van de duivel. Soms gingen God en de duivel hand in hand, en niet zelden trad de duivel op als uitvoerder van de goddelijke straffen.”

Pleij wandelt fluitend, links en rechts informatie strooiend, door erotiek in de middeleeuwen, de tekst verluchtend met zijn humoristische schrijfstijl. Op die manier krijgt de lezer veel informatie te verwerken, maar nooit op een drammerige manier. De feiten, fabels en fluwelen gordijnen waarachter zich van alles afspeelt, komen met een kwinkslag. Wel valt op dat door het boek heen, voor verschillende onderwerpen, uit dezelfde basisteksten geciteerd wordt. Dat zal onvermijdelijk zijn maar wekt soms een gevoel van herhaling op. Verder is er niks mis met deze bloemrijke pil, hij is laagdrempelig en een encyclopedie vol wetenswaardigheden. Van harte aan te bevelen voor iedereen die wil weten of de geest altijd al gewillig was, en het vlees inderdaad zwak.

Ook verschenen op Nico’ recensies

Samenvatting

Eeuwenlang hield de kerk het lichaam gevangen. Het huwelijk diende voor de voortplanting en het dempen van lusten. Genot was uit den boze. Maar beschikte het lichaam niet over een seksuele uitrusting die vanzelf genot ontstak? En vormde het sensuele Hooglied niet de handleiding daarvoor? Aards genieten mocht van de Bijbel. In de late Middeleeuwen was de literatuur het aangewezen proefstation voor rechtvaardigingen daarvan.

Eerst projecteerde men onder het mom van morele verontwaardiging woeste seks op karikaturale boeren. Maar rond 1500 schiepen rederijkers een moderne literatuur die genotvolle seks ronduit verheerlijkte. Het is bijna schokkend om te lezen hoe deze vrijwel onbekende teksten gedetailleerde vuilbekkerij in artistieke vormen weten te gieten. De seksuele vrijwording leerde ook dat aanranden en verkrachten tot de hogere minnekunst behoorden. Was dat niet wat vrouwen eigenlijk wilden?

Daarop volgde een repressie in de zestiende eeuw. De katholieke kerk verbood uitbeeldingen van Maria’s blote borst, de kerk dwong genot weer in het gelid van de voortplanting en verkrachting werd serieus vervolgd. Verlopen alle seksuele revoluties dan op dezelfde manier?

Herman Pleij (1943), emeritus hoogleraar middeleeuwse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, houdt zich vooral bezig met de cultuurhistorische betekenis van literatuur, de ontwikkeling van een burgermoraal en van Nederlandse identiteiten in het algemeen.

Over Anna Bijns, van Antwerpen:

‘Hoe schrijf je een meeslepende biografie van een even vinnige als hartstochtelijke dichteres uit de 16de eeuw? Zo dus!’

NRC HANDELSBLAD – VERKOZEN TOT EEN VAN DE BESTE BOEKEN VAN 2011

‘Dankzij de grote verbeeldingskracht van Pleij en zijn vermogen om van brokstukken, met behulp van historische context, een verhaal te maken, rijst Anna Bijns hier springlevend op.’

DE VOLKSKRANT

Toon meer Toon minder
€ 29,99

Verwachte leverdatum: donderdag 24 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789044642803
Verschijningsdatum
januari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
432 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
Categorieën

Auteur
Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen