De ideale universiteit

Auteur(s): Floris Cohen
Taal: Nederlands
0,15/5
1 recensie
De ideale universiteit
De ideale universiteit
De ideale universiteit

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Tanny Dobbelaar
3/5

Filosofie voor bestuurders, niet voor studenten

De auteur

[Recensie] Floris Cohen (1946) is emeritus hoogleraar in de geschiedenis van de natuurwetenschap. Naast zijn wetenschappelijke werk schreef hij publieksboeken. Daaronder het ­bekroonde De herschepping van de wereld (2009) over het ontstaan van de moderne natuurwetenschap en Het knagende weten (2016) over de spanning tussen ­wetenschap en religie.

Het boek

Er was een tijd waarin wetenschappers geen onderzoeksvoorstellen schreven, maar boeken. Waarin ze geen onderwijsvisitatierapporten schreven, maar college gaven. Waarin ze na jaren onderzoek doen promoveerden aan het eind van hun carrière, en niet zoals nu, op hun vijfentwintigste, binnen vier of soms zelfs drie jaar.

Was vroeger alles beter? Floris Cohen beweert dat zeker niet. Wel wijst hij op structurele misstanden in de huidige universitaire wereld, die bol staat van prestatieafspraken en studeerbaarheidseisen. De moderne universiteit kent ook een enorme bureaucratie waarin het wantrouwen regeert en waarin een student als consument wordt aangesproken of, erger, als product.

Cohen kijkt liever vooruit. Eerst stelt hij vast dat de ideale universiteit gebouwd moet zijn op gemeenschappelijk waarden. In De ideale universiteit ontwikkelt hij daarvoor een model van de universiteit als een verzameling van kleinschalige gemeenschappen die autonoom hun eigen beleid bepalen en waarin onderzoek en onderwijs vanzelfsprekend vooropstaan.

Voortaan leren alle studenten lezen, nadenken, kritiek leveren en redeneren. Een brede academische vorming is nodig, schrijft Cohen, want: ‘Onze zogeheten academische opleidingen zijn opleidingen geworden zonder hart, in die zin dat het hart zelf eruit is weggesneden. Aan mijn schets van een ideale universiteit de taak dat hart er weer in terug te implanteren.’ Die implantatie bestaat dan uit een vak academische vorming voor ­elke tweedejaars student.

Voorstellen

Cohen concretiseert zijn idee voor een ideale universiteit in een aantal met elkaar samenhangende voorstellen. Een greep: ­hogeschool en universiteit fuseren zodat studenten makkelijk van ­niveau kunnen wisselen. NWO, het instituut dat landelijk onderzoekssubsidies verstrekt, wordt afgeschaft zodat het tijdvretende schrijven van onderzoeksvoorstellen met minimale slagingskans verdwijnt. In plaats daarvan komt er een fonds dat onderzoeksgelden over alle onderzoekers verdeelt. Promovendi worden bursalen. Hoogleraren overleggen jaarlijks met vwo-docenten over ontwikkelingen in hun vak.

Redenen om dit boek niet te lezen

Hoe mooi de principes van Cohens ideale universiteit ook zijn, alle gedetailleerde uitwerkingen volgen er niet logisch uit. Cohen presenteert een mengelmoes van grote en kleine maatregelen die diep zouden ingrijpen in de praktijk van het universitair onderwijs, maar niet noodzakelijkerwijs bijdragen aan de waarden die hij centraal stelt. Dat geldt voor het samensmelten van universiteit en hogeschool maar ook voor zijn pleidooi voor Nederlands als verplichte voertaal.

Dat laatste begrijp ik slecht. Hoewel de lees- en schrijfvaardigheid van menig student ronduit slecht is, betwijfel ik of de invoering van Nederlands als voertaal dat euvel verhelpt. Vergeet niet het Nederlands ook voor veel Nederlanders al een tweede taal is, zoals voor Friezen, Limburgers en mensen met migrantenouders. Daar komt bij dat de meeste bewoners van deze wereld twee of meer talen spreken. Dat bevordert uitwisseling, inlevingsvermogen en communicatie tussen mensen uit diverse werelddelen. Wat kan daar op tegen zijn, als je mensen wilt opleiden tot vrije, ongebonden geesten?

Redenen om dit boek wel te lezen

In zijn slotbeschouwing geeft Cohen prijs wat hij ten diepste beoogt. ‘Als het zo kan, en dat hoop ik te hebben laten zien, dan kunnen dezelfde doelen met wezenlijk dezelfde middelen ook op tientallen andere manieren tot verwezenlijking worden gebracht. Hoofdzaak is nu te weten dát het kan.’

Cohen wil studenten en promovendi aan het denken en handelen zetten. Dat vind ik wel vreemd, want zij hebben juist weinig ­invloed. Ik hoop juist dat vooral ­bestuurders en politici zich zullen laten inspireren door dit prikkelende betoog. Waardoor ze de universiteit niet langer als een bedrijf beschouwen maar als een van de meest waardevolle, toekomstgerichte instituties van het land.

Eerder gepubliceerd in Trouw en op Tanny Dobbelaar

Samenvatting

Al jaren gonst het van de kritiek op hoe het er aan onze universiteiten aan toegaat. En ja hoor, het tij lijkt eindelijk te keren. Maar hoe kun je zo’n veelzijdige instelling zinvol hervormen zonder een redelijk uitgewerkt idee van hoe het dan allemaal wel zou moeten? Daarin voorziet De ideale universiteit. In kort maar veelzeggend bestek ontwerpt Floris Cohen een grotendeels nieuwe universiteit. Eentje waarin de academische kernwaarden niet steeds verder uit het zicht raken maar op een eigentijdse manier opnieuw tot hun recht komen. Kenmerken van zo’n radicale maar wel degelijk praktisch uitvoerbare hervorming zijn: voorrang voor het onderwijs; nauw samen¬gaan van universiteit en hoger beroepsonderwijs op het niveau van de vakgroep; beleids¬voorbereiding van onderop; in omvang beperkt, zich dienstbaar opstellend bestuur en beheer; professionele autonomie; maximaal deskundige kwaliteitstoetsing; opheffing of vérgaande inkrimping van tal van ooit heel nuttige maar inmiddels vooral remmend werkende instellingen (onder meer NWO, NVAO, DUO). Centraal in deze herziene universiteit staat brede academische vorming voor elke tweedejaarsstudent, als kloppend hart van wat universiteiten daadwerkelijk tot universiteiten maakt en tot inspirerende krachtcentrales van maatschappelijk debat op basis van feiten en zakelijke argumenten.

Cohen beoogt met De ideale universiteit de discussie over onze universiteiten een positieve wending te geven, onder het motto: ‘Heus, het kan ook anders: lees maar — en ontwerp vervolgens zelf een nog weer beter alternatief.’

Floris Cohen (1946) is emeritus hoogleraar in de geschiedenis van de natuurwetenschap, eerst aan de Universiteit Twente, later aan de Universiteit Utrecht. Op zijn naam staan onder meer De herschepping van de wereld (Eurekaprijs voor het beste boek waarin wetenschap voor een breed publiek toegankelijk wordt gemaakt) en Het knagende weten.

Toon meer Toon minder
€ 15,00

Verwachte leverdatum: zaterdag 11 april


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044644395
Verschijningsdatum
februari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
128 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
740: Mens en maatschappij algemeen

Auteur
Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden