Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Nederlands Gouden Eeuw

Auteur(s): Maarten Prak
Taal: Nederlands
0,15/5
1 recensie
Nederlands Gouden Eeuw
Nederlands Gouden Eeuw
Nederlands Gouden Eeuw

Recensie

Aantal recensies: 1

Recensie door: Evert van der Veen
3/5

Vrijheid en geldingsdrang

[Recensie] De Gouden Eeuw (zeventiende eeuw) is tegenwoordig een beladen term omdat we nu kritisch tegen slavernij en kolonialisme aankijken. Toch kan die term wel blijven bestaan zegt Maarten Prak, hoogleraar sociale en economische geschiedenis aan de universiteit van Utrecht.  Hij vindt dat “geen opschepperij, maar inzicht” zoals hij schrijft hij in Nederlands Gouden Eeuw al ziet hij ook onder ogen dat Nederlanders zich “onvergeeflijk hebben misdragen”. 

Maarten Prak probeerde vorig jaar in De Wereld Draait Door enige nuance te brengen toen FvD-leider Thierry Baudet en Groenlinkser Zihni Özdil van mening verschilden over de vraag of onze Hollandse welvaart destijds te danken was aan de handelsgeest van onze voorvaderen of dat we dit uitbuiting moeten noemen.

Mede hierdoor heeft Maarten Prak de eerdere versie van Nederlands Gouden Eeuw uit 2003 Gouden Eeuw: Het raadsel van de Republiek herzien.

“Onder invloed van het debat ben ik op een aantal punten anders gaan aankijken tegen deze geschiedenis. Bij verschijning van mijn vorige boek stond de nationale geschiedenis zeer positief in de belangstelling. Er zou een nationaal historisch museum komen, een canon… Ik schreef toen al dat het niet allemaal rozengeur en maneschijn was: armoede, slavernij, dat kwam allemaal aan bod. Maar mede onder invloed van die recente discussies is de balans ook bij mij verder verschoven.”

Het debat over de term Gouden Eeuw was voor het Amsterdam Museum vorig jaar aanleiding om deze term te laten vallen. Volgens Prak waren historici al langer met deze discussie bezig. Zijn eigen mening:

“Het is een geschiedenis die ons niet onberoerd kan laten, maar ik probeer gevoelens van schaamte of trots te vermijden. Er is toen iets bijzonders gebeurd, maar wel eeuwen geleden, dat is geen enkele verdienste van mij. We profiteren nog van de gevolgen, we zijn nog steeds een van de meest welvarende landen in de wereld. Anderzijds hebben sommigen, met name nazaten van degenen die toen en de eeuwen daarna als slaven verhandeld werden, ook honderden jaren later nog last van die geschiedenis.”

In zijn boek beschrijft Prak gebeurtenissen, ontwikkelingen en begrippen en komen politieke verhoudingen en bestuur ter sprake. Hoewel de toenmalige Republiek niet zo strak was georganiseerd, bleek dit in de praktijk de economische groei niet te beletten. De Gouden Eeuw was allesbehalve rustig; Nederland was veelvuldig in oorlogen met andere landen verwikkeld: de Tachtigjarige Oorlog en er waren drie oorlogen met Engeland. Die kostten wel geld maar omdat het marine-oorlogen waren, brachten ze weinig schade met zich mee.

Nederland maakte een sterke groei door al zijn de groeicijfers naar huidige maatstaven echt niet zo hoog want tussen 1590 en 1650 groeide de economie 1 à 1,5 procent per jaar. Dit was voor de zeventiende eeuw echter een enorme prestatie.

De VOC gaf aandelen als eerste maatschappij ter wereld aandelen uit. Het was de bedoeling dat beleggers investeerden in een eenmalige reis naar Indië, waarvan de opbrengst na 1,5 – 2 jaar zou worden uitgekeerd. Maar de VOC kon geen geld uitkeren omdat ze moest investeren in forten en oorlogsschepen. Omdat investeerders geen tien jaar op hun geld konden wachten, verkochten ze hun inleg. Zo ontstond er min of meer toevallig een markt in aandelen.

Volgens Prak speelt de slavenhandel economisch een minder grote rol dan vaak wordt gedacht. Hij vermeldt een redelijk betrouwbare schatting waaruit blijkt dat aan het eind van de achttiende eeuw ongeveer 10% van de Hollandse economie (de huidige provincies Noord- en Zuid-Holland) verband hield met slavenhandel en slavernij; voor de gehele Nederlandse economie was dat 5%. Prak schat dat dit percentage voor de zeventiende eeuw ongeveer de helft van deze percentages is. Hij is daarom van mening dat het teveel gezegd is dat de welvaart hieraan te danken was. Juist tijdens de snelste groei aan het begin van de 17e eeuw was dat aandeel erg klein.

Prak is het niet eens met de veronderstelling dat Nederland in de Gouden Eeuw calvinistisch was. In Brabant en Limburg was bijna iedereen katholiek. De protestantse biblebelt was er wel maar Holland en Utrecht waren meer een mengeling van katholiek en protestants.

Een interessant maar wel wat ‘droog’ geschreven boek dat een aantal veel gebruikte vooronderstellingen weerlegt of nuanceert.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Samenvatting

Rembrandt van Rijn, Johan de Witt, Michiel de Ruyter – het zijn nog steeds bekende Nederlanders, ook al zijn ze intussen meer dan driehonderd jaar dood. Zij leefden in een tijd dat er in Nederland iets wonderbaarlijks gebeurde. Nederland ontstond als een apart land en tijdens de Tachtigjarige Oorlog die daarvoor nodig was, werd Nederland ook nog eens het rijkste land ter wereld. De kunsten bloeiden en er heerste politieke en religieuze vrijheid. Nederlandse zeevaarders en kooplieden zetten een wereldomspannend handelsnetwerk op poten. Hun geldingsdrang bracht de Nederlanders welvaart, maar ontnam talrijke mensen in Azië, Afrika en Amerika hun vrijheid.

Tijdens deze periode, die bekend is geworden als de Nederlandse Gouden Eeuw, werden de Nederlanders daarom zowel bewonderd als gevreesd. Nederlands Gouden Eeuw maakt de lezer wegwijs in deze bijzondere geschiedenis. Het verhaalt van de Nederlanders in tijden van economische voorspoed, religieuze tolerantie en culturele bloei, maar ook van de vele oorlogen die Nederland voerde en natuurlijk de slavernij. Hoe kon dit allemaal tegelijk gebeuren?

Maarten Prak is hoogleraar sociale en economische geschiedenis aan de Universiteit Utrecht. Hij was daarnaast gastconservator van het Rijksmuseum en wetenschappelijk adviseur van de televisieseries De Gouden Eeuw (2012) en 80 Jaar Oorlog (2018). Hij schreef eerder onder meer Stadsburgers. Stedelijk burgerschap voor de Franse Revolutie (2019).

Over Stadsburgers:

‘Een prachtige studie.’

NRC Handelsblad (4 ballen)

‘Een uitermate belangrijke studie, die ons gangbare historiebeeld fundamenteel bijstelt.’

Kunsttijdschrift Vlaanderen

Toon meer Toon minder
€ 27,50

Verwachte leverdatum: vrijdag 25 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789044645576
Verschijningsdatum
september 2020
Druk
1
Aantal pagina's
376 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Geschiedenis en archeologie
  • Geschiedenis
Categorieën

Auteur
Uitgever
Prometheus

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen