Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Eens ging de zee hier tekeer

Het verhaal van de Zuiderzee en haar kustbewoners

Auteur(s): Eva Vriend
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
Eens ging de zee hier tekeer
Eens ging de zee hier tekeer
Eens ging de zee hier tekeer

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Evert van der Veen
4/5

Het verhaal van de Zuiderzee en haar kustbewoners

[Recensie] De auteur is een ‘polderdochter’ maar zij heeft zich na een eerder uitgegeven boek over de polder nu volledig ingeleefd in de vissersplaatsen aan de voormalige Zuiderzee. Dit boek brengt de lezer intensief in contact met mensen van vroeger en nu uit deze streek. Vriend heeft daar veel werk van gemaakt en interviewde zo’n 100 mensen en richtte speciaal voor dit boek vertelcafés op. Zo was zij in staat om vele verhalen te verzamelen en dit boek vol menselijke verhalen is daar de rijke neerslag van. Dat is de kracht maar hier en daar ook de zwakte van dit boek wanneer in al die menselijke gebeurtenissen de grote historische lijn wat minder duidelijk aanwezig is.

In het boek volgt Vriend vier vissersfamilies op Urk, in Volendam, Spakenburg en Wieringen. Het boek gaat uitgebreid in op de diverse generaties, hun onderlinge economische relaties en persoonlijke gebeurtenissen.

Toen de Afsluitdijk in 1932 werd gesloten, veranderde het leven van deze mensen ingrijpend en de overheid heeft daarbij weinig hulp geboden. Het perspectief veranderde: “Amsterdam keerde de Zuiderzee de rug toe. Van een belangrijke toegangspoort tot Nederland vielen de Zuiderzee en haar kustplaatsen terug tot een regio in de marge”, pag. 24. In dit citaat is de grote economische verandering kernachtig samengevat.

In de periode van de Tweede Wereldoorlog is er smokkel en zwarte handel. Na de oorlog wordt het aantal vergunningen voor vissen op het IJsselmeer gehalveerd en sindsdien neemt de visserij in dit gebied sterk af. Uiteindelijk draagt deze weinig meer bij aan de bedrijvigheid in de voormalige visserijplaatsen. Vissers verleggen hun koers naar de Noordzee, doen investeringen in steeds grotere en duurdere schepen.

“De droogleggingswerkzaamheden versnelden het overgangsproces dat de oude gemeenschap toch al zou doormaken in een Nederland dat na de oorlog in alle opzichten groeide en moderniseerde. De visserijgemeenschap zo sowieso uit elkaar vallen. De jongere generaties zouden hoe dan ook ander werk zoeken”, pag. 170.

Indringend zijn de verhalen over vissers die ‘op zee bleven’ zoals men dat noemt zoals de Urker vissers die in 1954 verdronken, de UK 63 die in 1976 verging. De spanning en het verdriet die dergelijke gebeurtenissen met zich meebrengen, zijn voelbaar.

Het boek beschrijft ook de nieuwe vormen van bedrijvigheid die zich in een aantal plaatsen ontwikkelen. Een aantal vissers zetten nieuwe ondernemingen op die in een aantal gevallen – bakkerij en cv installatie-bedrijf in Spakenburg – uitermate succesvol zijn.

De auteur geeft tussen de bedrijven door uitleg over het leven aan de Zuiderzee: de verschillende vissoorten en de veranderingen na het ontstaan van het IJsselmeer, de groei van de visserij in de 19e eeuw, de hoogte- en dieptepunten in de 20e eeuw en de economische gevolgen voor de bevolking, het opkomende toerisme in het begin van de 20e eeuw waarvan Jac. P. Thijsse zegt: “Marken, Volendam, Edam, Monnickendam trekken jaar in jaar uit duizenden vreemdelingen, die hier allemaal het verkeerde idee komen opdoen dat Nederland voornamelijk bestaat uit doode steden en raar aangekleede visscherlui”.

Ontwikkelingen in het meer recente verleden komen ook ter sprake zoals het visserijakkoord van 1983 dat in Brussel wordt gesloten, de quota en de financiële en emotionele druk die dit geeft. Ook illegale praktijken waarin de quota worden ontdoken en zelfs drugssmokkel komen ter sprake.

De onderlinge verbondenheid blijft in oude vissersplaatsen als Bunschoten-Spakenburg, Urk en Volendam sterk. De brand in de nieuwjaarsnacht in café De Hemel in Volendam krijgt ook aandacht evenals de criminaliteit en het drankgebruik. Het christelijk geloof speelde en speelt in deze plaatsen een belangrijke rol en dit geldt met name voor Urk waar dit in feite nog maar is veranderd. In de andere plaatsen neemt de zuiderzeenostalgie deels de rol van religie over. Mensen spreken over de ‘prachtige visserijtraditie’.

De auteur staat ook stil bij politieke verschuivingen en de belangstelling voor ultra-rechtse partijen.

Kenmerkend voor de oude vissersplaatsen is de sterke gemeenschapszin waardoor men tegenslagen kan overwinnen en de krachtige ondernemersgeest waarbij men gehecht is aan familiebedrijven.

Dit boek schetst een levendig beeld van mensen in vissersplaatsen rond de voormalige Zuiderzee.

Voor het eerst gepubliceerd op De Leesclub van Alles

Recensie door: Jannie Trouwborst

De gevolgen van de aanleg van de Afsluitdijk

[Recensie] Eva Vriend werd in 1973 geboren in Emmeloord en groeide op als boerendochter in Luttelgeest in de Noordoostpolder. In 2013 debuteerde ze met Het nieuwe land, over de ontstaansgeschiedenis van Flevoland. De boerderij waar ze opgroeide lag aan een kaarsrechte weg. In de verte zag ze een volop een kronkelende weg: ooit een dijk van de voormalige Zuiderzee. Het riep vragen bij haar op.

“Hoe zag het leven aan de andere kant van die bochtige dijk eruit voor de zee land werd? Wat betekende de inpoldering voor de duizenden families die van de Zuiderzee leefden? En wat waren de gevolgen op de lange termijn, tot op de dag van vandaag? Ik heb het me altijd afgevraagd. De Zuiderzee was immers ‘hun’ zee, een levenszee.”

In dit boek geeft ze antwoord op al die vragen. Daarvoor heeft ze het nodige archiefonderzoek gedaan, maar vooral ook gesproken met de nazaten van vissersfamilies die met de gevolgen van de aanleg van de Afsluitdijk (1932) geconfronteerd werden. Haar boek begint met de geschiedenis van de Zuiderzee zelf: van een klein meer in een ondoordringbaar gebied tot een heuse, soms gevaarlijke binnenzee. Ze zou zo’n 500 jaar bestaan. De haringvisserij werd de belangrijkste bron van inkomsten voor de stadjes aan de oevers en in de Gouden Eeuw bloeiden plaatsen als Enkhuizen uit tot bloeiende handelshavens.

Het verhaal van de vissersgemeenschappen die getroffen werden door de onbereikbaarheid van hun bron van inkomsten vertelt ze aan de hand van de familiegeschiedenissen van 4 families: familie Van den Berg uit Urk (vanaf 1669), familie Kwakman uit Volendam (vanaf 1806), familie Hopman uit Spakenburg (vanaf 1839) en familie Van Eekeren uit Wieringen (vanaf 1899). Voor in het boek staan hun stambomen, een nuttige handreiking om de verhalen goed te kunnen volgen. Ook staan daar twee kaartjes met daarop alle plaatsen die een rol spelen in deze geschiedenis en een overzicht geven van de situatie voor en na de afsluiting. Verder komen we twee katernen met oude foto’s tegen, zowel in kleur als zwart-wit.

Het boek bevat twee delen: Oude zee (over de periode voor de afsluiting) en Nieuw leven (tijdens en na de inpoldering). Daarbinnen vertellen korte hoofdstukken de persoonlijke verhalen, aan de hand van ontwikkelingen die van invloed waren op het vissersbedrijf. Hoewel daarbij nog al eens heen en weer gesprongen wordt in de geschiedenis krijgen we toch een goed beeld van de strijd en de flexibiliteit van de vissersgemeenschappen. Hechte gemeenschappen zijn het, waarbij vooral de laatste decennia de onderlinge concurrentie steeds meer plaats maakt voor gezamenlijk optrekken tegen de beperkingen die de vissers opgelegd krijgen en gebrekkige tegemoetkomingen bij verlies van inkomsten.

Eva Vriend heeft haar ogen niet gesloten voor de fraude, criminaliteit en het drugsgebruik die de kop opsteken. Ze probeert het wel een eerlijke plaats te geven door de achtergronden te schilderen. Net als de politieke keuzes die in de vissersdorpen gemaakt worden. Sociale aspecten krijgen een eigen hoofdstuk: over klederdracht, religie, sociale druk, bedrijfsopvolging en vissersvrouw zijn bijvoorbeeld.

De kracht van dit boek ligt in de persoonlijke verhalen die de geschiedenis van de dorpen aan de voormalige Zuiderzeekust op een prettig leesbare wijze illustreren. De ondertitel luidt niet voor niets: Het verhaal van de Zuiderzee en haar kustbewoners. Zo hebben de vissers en de Zuiderzee eindelijk het verhaal gekregen dat naast dat van de IJsselmeerpolders behoort te worden verteld. De titel zelf is een regel uit een wel bekend lied: De Zuiderzeebalade van Sylvain Poons. Wie dat lied na het lezen van Eens ging de zee hier tekeer opnieuw beluistert, zal nog meer getroffen worden de inhoud.

Eerder verschenen op Mijn boekenkast

Samenvatting

In Eens ging de zee hier tekeer staan vier Zuiderzeefamilies centraal, uit Urk, Volendam, Spakenburg en Wieringen. Aan de hand van hun levensgeschiedenissen vertelt Eva Vriend een groots verhaal over het houvast dat traditie biedt, de veerkracht die vereist is om vooruit te komen en vissersbloed dat kruipt waar het niet gaan kan.

De schilderachtige stadjes rond het IJsselmeer spreken tot de verbeelding, met hun authentieke gevels, vissersboten en pittoreske havens. Hoewel ze onderling sterk verschillen, is er één gebeurtenis die leven en lot van alle kustbewoners met elkaar verbindt. Op 28 mei 1932 werd de Afsluitdijk gedicht. De overheid was ervan overtuigd dat dit Nederland zou opstuwen in de vaart der volkeren. De kustbewoners stonden erbij, keken ernaar en moesten zich zien te redden. Hun Zuiderzee werd het IJsselmeer. Voortaan voeren hun botters uit op een zoetwaterplas. Wat betekent zo’n ingrijpende verandering voor de cultuur, de identiteit en de toekomstdromen van mensen, tot op de dag van vandaag?

Toon meer Toon minder
€ 24,99

Verwachte leverdatum: vrijdag 30 oktober


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789045036311
Verschijningsdatum
februari 2020
Druk
1
Aantal pagina's
368 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
680: Geschiedenis algemeen
Thema's
  • Samenleving en sociale wetenschappen
  • Samenleving en cultuur: algemeen
Categorieën

Auteur
Uitgever
Atlas Contact

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen