De Markies

En zijn kolonie die nooit heeft bestaan

Auteur(s): Eveline Rethmeier
Taal: Nederlands
0,225/5
2 recensies
De Markies
De Markies

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marnix Verplancke
4/5

Valse belofte van een paradijs

De eerste zin

“Zestien maanden voorarrest hadden op het voorkomen van Charles Marie Bonaventure du Breil, beter bekend als Markies De Rays, geen enkel spoor achtergelaten.”

Recensie

Op het einde van de negentiende eeuw had de Markies De Rays grootse plannen. Hij stamde uit een Bretons adellijk geslacht dat zijn stamboom kon natrekken tot in de twaalfde eeuw en dat met grote ogen tijdens de revolutiejaren het familiale slot in de vlammen had zien opgaan. Hij betreurde het familiale verval, net zo goed als dat van de katholieke kerk. Waarom mijn eigen land niet stichten, dacht hij daarom, ergens aan de andere kant van de wereld, met mezelf als koning, en het katholicisme als geestelijk beginsel. En dus zocht hij een eiland dat nog niet door andere landen gekoloniseerd was. Hij vond er eentje, nu deel van Papoea-Nieuw-Guinea, en gaf het de naam La Nouvelle France. Wat hij echter niet wist was dat zowel de Nederlanders als de Britten al een poging ondernomen hadden om er een kolonie te stichten, maar dat ze er snel weer vertrokken waren omdat het er stikte van de malariamuggen, de grond bijzonder rotsachtig en onvruchtbaar was en het er vol zat met kannibalen die verlekkerd waren op kai kai, vrij te vertalen als ‘lang varken’, maar wat net zo goed ‘wit varken’ had kunnen zijn. 

In De Markies vertelt De Nederlandse juriste en journaliste Eveline Rethmeier het verhaal van de mislukking van La Nouvelle France en van de vele doden die daarbij vielen. Handelde de Markies met voorbedachte rade, is de centrale vraag, en wou hij gewoon veel geld ophalen bij beleggers aan wie hij de grond van zijn toekomstige koninkrijk aanbood aan vijf franc per hectare, of geloofde hij werkelijk in het slagen van zijn project? Want jarenlang had hij de Antwerpenaar Paul De Groote in dienst, die een krant maakte over de kolonie en er zelfs een boek over schreef met fraaie plaatjes van een schilderachtige baai met nette huisjes en onderhouden tuintjes, terwijl er in realiteit alleen een paar krakkemikkige hutten stonden.

Rethmeier schakelt vlot heen en weer tussen het verhaal van de kolonie en dat van de rechtszaak die tegen de Markies aangespannen werd. Dat ze een eigen mening heeft over het vonnis is duidelijk, en als lezer kun je haar daar alleen maar in volgen.

3 vragen aan Eveline Rethmeier

Was de Markies een misdadiger, of was hij gewoon een beetje dom?

Rethmeier: “Ik denk dat het een dodelijke combinatie was van grootheidswaan, naïviteit, zelfoverschatting en ambitie, maar dat hij niet van in het begin het slechte in zich had. We kennen allemaal de grote winnaars uit de geschiedenis, maar misschien is die markies wel een van de grootste falers, die een megalomaan project opzette zonder er goed over na te denken. Het moet ook een charismatische figuur geweest zijn aangezien hij miljoenen francs ophaalde. Die markies was gewoon larger than life. Hij is wellicht wel uit de bocht gevlogen, en dat voelde hij ook, maar hij wou zijn nederlaag niet bekennen om geen gezichtsverlies te hoeven lijden. Dat is hoe ik het zie. Ken je het spreekwoord “Beter ten halve gekeerd”? Die markies dus duidelijk niet. Hij had halverwege ook op de rem kunnen trappen, maar dat deed hij dus niet. Was hij daarom een grote schurk? Dat denk ik niet. Daarvoor ben ik intussen te veel van hem gaan houden.”

Was die Paul De Groote geen veel grotere schurk?

Rethmeier: “Natuurlijk, en die is niet eens vervolgd. Hij rook dat er geld aan de markies te verdienen was. Maar ergens was hij ook wel goed in wat hij deed. Een summier berichtje van een paar regels spon hij uit tot een verhaal van een pagina of vijf. En vervolgens rinkelde de kassa.”

Het verhaal van de Markies zou je niet verwachten op het einde van de negentiende eeuw. Zulke expedities waren toch eerder iets voor een paar eeuwen vroeger?

Rethmeier: “Inderdaad, en zo zagen mensen het in zijn tijd ook. Vandaar dat ze twijfelden aan zijn goede bedoelingen en de slaagkansen van het project. Dat hij zoveel investeerders enthousiast kon maken bewijst mijns inziens wel dat mensen heel graag in utopieën en sprookjes willen geloven. Ik werk vaak met migranten en merk dat mensen naar Europa komen met dezelfde dromen die hen door smokkelaars worden ingefluisterd. Ik heb mensen gesproken die dachten dat je in Nederland en België maandelijks een paar duizend euro krijgt zonder er iets voor te hoeven doen. Als je even wat opzoekt op internet zie je dat dat niet klopt, maar zij willen daar blijkbaar tegen beter weten in toch in geloven. Het geloof in het paradijs lijkt van alle tijden.”

Eerder verschenen op Knack.be

Recensie door: Jeanette van de Lindt
5/5

Meesteroplichter of visionair. Wie het weet mag het zeggen.

[Recensie] Eveline Rethmeier werkte, na een rechtenstudie in Amsterdam en New York, vier jaar als advocaat. Daarna maakte ze de overstap naar journalistiek en is momenteel werkzaam als correspondent voor Italië en Griekenland bij RTL Nieuws, Algemeen Dagblad en Vrij Nederland. Daarnaast is ze tevens journaliste voor Nieuwsuur. In 2014 reisde ze door Azië en hoorde van het bestaan van het eiland La Nouvelle France. Een eiland in Papoea-Nieuw-Guinea waar eind negentiende eeuw een Franse markies een nieuw koninkrijk probeerde te stichten.

Het verhaal liet haar niet meer los en een aantal jaren later besloot ze de geschiedenis van de markies te onderzoeken. Voor het onderzoek reisde ze de hele wereld over en dook in de zeer uitgebreide archieven. Veel documenten en brieven zijn bewaard gebleven omdat er rechtszaken tegen de markies zijn gevoerd; voor het strafproces werden er stapels papieren (en zelfs liefdesbrieven) verzameld. Voor Rethmeier waren deze archieven van onschatbare waarde.

De markies en zijn kolonie die nooit heeft bestaan beschrijft een stuk geschiedenis dat weinig mensen zullen kennen. De markies De Rays was opgegroeid na de Franse revolutie en droomde van een Frankrijk waarin de adel het weer voor het zeggen zou hebben. Dat zou nooit meer gebeuren en derhalve besloot de markies aan de andere kant van de wereld opnieuw te beginnen, en zijn eigen droomland te stichten. Hij was er zelf nooit geweest en had geen idee hoe het eiland eruitzag. Hij riep zichzelf uit tot koning Charles I van ‘De Vrije Kolonie van Port Breton’ en ging aan de slag om nieuwe bewoners voor het eiland te vinden.

De markies De Rays had een enorme overtuigingskracht en wist veel kolonisten te overtuigen van het feit dat ze hun fortuin konden maken op het eiland van zijn dromen. Er waren goud- en zilvermijnen en wat je er vond mocht je zelf houden. De avonturiers stonden te popelen om te vertrekken. De kranten kregen er lucht van en de eerste artikelen over het nieuwe land verschenen. Zodoende hoorde ook de Franse regering ervan en die stak een stokje voor de plannen. De markies liet zich niet tegenhouden en verplaatste het schip waarmee de kolonisten zouden reizen van Le Havre naar Antwerpen. De Belgen kregen er al snel lucht van en ook vanuit Antwerpen mocht het schip niet vertrekken. Daarom werd het Vlissingen. Daar vandaan reisden tussen 1879 en 1882 meer dan 600 kolonisten naar het beloofde droomland.

Het moet een heidens karwei zijn geweest om uit de stapels en stapels archiefdozen juist die informatie te halen waarmee het verhaal van La Nouvelle France tot leven komt. Rethmeier heeft zich, zoals ze zelf schrijft, veelal nauwgezet gehouden aan de werkelijke geschiedenis, maar moest hier en daar stukken zelf invullen. Er zitten momenten in het verhaal die je alleen met kippenvel kunt lezen. Want het eiland waar de markies zijn droomland wilde stichten, werd bevolkt door kannibalen. Soms twijfelde de auteur aan de echtheid van een verslag, maar als je het verhaal vervolgens op meerdere plaatsen tegenkomt, moet het wel waar zijn. Je kunt alleen maar huiveren bij wat de jonge Italiaan Luigi Boero, die als kolonist op het eiland aankwam, heeft meegemaakt. 

De markies en zijn kolonie die nooit heeft bestaan boeit van het begin tot het einde. Rethmeier weet de lezer nieuwsgierig te houden en de spanning goed op te bouwen. In het begin weet je niet of het de markies gaat lukken om de kolonisten naar het nieuwe land af te laten reizen, en aan het einde vraag je je af of de markies een visionair was of een oplichter. Zelfs de auteur moet daarop het antwoord schuldig blijven.

Eerder verschenen op Hebban.nl

Samenvatting

Markies De Rays droomde van een nieuw Frankrijk waar de adel het weer voor het zeggen zou hebben, in tegenstelling tot het Frankrijk van na de Franse Revolutie waarin hij was opgegroeid. Hij verzon de meest wilde verhalen, wist op slinkse wijze geld bij elkaar te krijgen en stichtte zonder enige autoriteit daartoe een kolonie op een eiland bij Papoea-Nieuw-Guinea waar nauwelijks Europeanen waren geweest. Ondanks zijn gebrek aan kennis over het eiland spiegelde hij zijn landgenoten een utopie voor: een leven van overvloed en weldadigheid waar goud, voedsel en geluk voor het oprapen zouden liggen.

In september 1879 vertrok het eerste schip met kolonisten uit de haven van Vlissingen. De bemanning bestond uit arme boeren, idealisten, avonturiers en speculanten uit verschillende landen. Onder luid gezang van het door de Markies geschreven volkslied van La Nouvelle France verlieten zij de haven, op weg naar een nieuw leven aan de andere kant van de wereld. Maar in tegenstelling tot een utopische kolonie, kwamen honderden migranten terecht op een rotsachtig strand omzoomd door een haast ondoordringbaar oerwoud, dat bevolkt werd door kannibalen die deze 'lange varkens' likkebaardend in de gaten hielden...

Toon meer Toon minder
€ 21,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 28 januari


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789048839100
Verschijningsdatum
november 2019
Druk
1
Aantal pagina's
320 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
320: Literaire non-fictie algemeen
Categorieën

Uitgever
Hollands Diep

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden