Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Het smelt DL

Das Mag Midprices

Auteur(s): Lize Spit
Taal: Nederlands
0,25/5
3 recensies
Het smelt DL
Het smelt DL
Het smelt DL

Recensie

Aantal recensies: 3

Recensie door: Marnix Verplancke
5/5

IJselijke wraak

Drank, depressie en een ontluikende seksualiteit. Debutante Lize Spit mixt er een absoluut originele en imponerende literaire cocktail mee die het hilarische aan het tragische koppelt en toont dat het maar een kleine stap is van schoonheid naar wreedheid.

De drie musketiers noemden ze zich: Eva, Laurens en Pim, de enige kinderen die in 1988 in het fictieve Kempense dorp Bovenmeer ter wereld kwamen. Ze werden een bijzetklasje dat als een vijfde wiel aan de wagen aan een andere klas aangepikt werd, en ook in hun vrije tijd bleken ze tot elkaar veroordeeld. Al werd dat laatste pas een echte last om dragen toen de puberteit aanbrak. Daarvoor waren ze kinderen onder elkaar. Hun ontluikende seksualiteit maakte echter dat de jongens steeds vaker geheimen met elkaar begonnen te delen. Soms leek het wel alsof ze wilden benadrukken dat jongens onder elkaar een taal spreken die minder letters nodig heeft, voelde Eva.

Eva is de vertelster uit Lize Spits debuut Het smelt, een lijvige roman waarin drie verhaallijnen door elkaar gevlochten worden naar een even imposant als onafwendbaar einde toe. De eerste speelt in de winter van 2001. Zij focust op de dood van Pims zeventienjarige broer Jan en brengt het verhaal van het disfunctionele gezin waarin Eva opgroeit: over haar vader die haar toont hoe hij een strop over een balk in de schuur heeft geslagen en over haar moeder die haar onmacht om met het leven om te gaan in de alcohol verdrinkt. Broer Jolan lijkt de rots in de branding, terwijl zus Tesje het meest te lijden heeft onder de levensonkunde van haar ouders. Dag na dag en week na week ziet Eva haar zus wegzinken in een obsessief-compulsieve stoornis die ‘haar lichaam tot de secretaresse van haar gemoed maakt,’ zoals Spit schrijft. Wanneer ze van de gang doorheen de woonkamer naar de keuken wil kan dit niet zonder even op het computerklavier te tokkelen en wanneer ze op de verkeerde manier de trap opgaat moet ze herbeginnen eens ze boven is.

In een tweede verhaallijn, die speelt in 2002, focust Spit op de drie musketiers en hoe deze de meisjes van het dorp niet alleen taxeren op een schaal van nul tot tien, maar hen ook nog eens uit de kleren proberen te krijgen door middel van een raadsel dat Eva heeft bedacht. Wie het niet raadt, gaat naakt. Dat dit niet goed af zal lopen, snap je als lezer al snel, maar dat de finale zo bloederig en wreed zal zijn, en dat Lize Spit haar met zo veel zelfbeheersing en – soms ook – sadistisch-psychologisch inzicht zal beschrijven is ronduit verbijsterend.

Bovenmeer en zijn inwoners tekenen het leven van Eva voor altijd. Dat ze uiteindelijk in Brussel belandt, waar ze een anoniem leven leidt en een louter seksuele en soms vrij gewelddadige relatie heeft met haar buurman zegt veel. Wanneer ze een uitnodiging krijgt van Pim om nog eens naar het dorp te komen om te herdenken dat Jan dertig geworden zou zijn, zint ze op wraak. Die bewuste dag, wanneer ze met een groot blok ijs in haar auto naar Bovenmeer vertrekt en die alle eindjes bij elkaar brengt, vormt de derde verhaallijn.

Lize Spit slaagt er als geen ander in de onschuld en wreedheid van de jeugd met elkaar te verbinden. Sommige scènes zijn hilarisch, zoals die waarin Pim door een brievenbus wil kakken maar in de problemen komt met de klep die naar buiten opent, of die waarin de musketiers schaduwdieren proberen te maken met een sterke lamp en hun blote geslachtsdelen, maar steeds ligt ook die bittere volwassenheid op de loer. Niets is vrijblijvend in het fascinerende universum van Lize Spit, en iedere medaille heeft een schrijnende keerzijde. Het is jaren geleden dat we nog een grandioos debuut als dit mochten lezen.

Verschenen in Knack

Recensie door:

Onherstelbaar beschadigd

[Recensie] Mijn verwachting was hoog gespannen. Mijn nieuwsgierigheid groot. Simpelweg omdat er de afgelopen jaren veel positieve berichten over Het smelt voorbij zijn gekomen op de sociale media. Enthousiast begon ik aan de 480 pagina’s van deze jonge Belgische schrijfster. Vlaanderen heeft deze eeuw voor mij persoonlijk al veel mooie literatuur voortgebracht zoals Marcel en Godenslaap van Erwin Mortier of het fenomenale Wil van Jeroen Olyslaegers om maar een paar hoogtepunten te noemen.

Het relaas van een opgroeiend meisje in een klein (fictief) dorpje in Vlaanderen. Duidelijk een ‘coming of age’ roman van een meisje in een zwaar instabiel gezin op het rurale platteland. Het verhaal is geschreven vanuit haar standpunt en beleving. De hoofdstukken springen heen-en-weer tussen het heden (bezoek aan een feest) en gebeurtenissen uit het verleden (2001 en 2002). De hoofdstuktitel geeft dit duidelijk aan. Hiermee ontrafelt Lize Spit de rode lijnen van het verhaal. Als eerste de vriendschap met haar twee leeftijdsgenoten en tevens hartsvrienden, de ontluikende seksualiteit van alle drie, de zelfdoding van een broer van één van haar vrienden en zijn herdenkingsfeest, de ontwikkelingsstoornis van haar zusje en de algehele toestand van haar familie.

Op zich sterke ingrediënten om een schitterend verhaal te schrijven. Maar dat is helaas niet het geval. Ten eerste omdat het verhaal doorspekt is met onnodige uitweidingen en beschrijvingen. Dit maakt het verhaal tamelijk uitgesponnen. Ten tweede omdat de hoofdpersoon en verteller Eva alles van een afstand bekijkt en beleeft. Je weet en voelt niet wat er écht in haar omgaat. Geen twijfel te bekennen. Alsof het leven haar overkomt. Een uitzondering hierop zijn haar zorgen over haar zusje Tesje. Dat wordt namelijk prachtig beschreven. Haar vermoedens dat het niet in orde is met haar zusje, meegaan in haar rituelen alleen maar om in contact met haar te blijven omdat de ouders al zijn afgehaakt. En uiteindelijk, samen met haar oudste broer, actie onderneemt om haar hulp voor haar te regelen. Aandoenlijk en intens. Vooral mooi weergegeven vanuit de visie van een jeugdige Eva. Dit is helaas de uitzondering. Als de relatie van Eva met haar zusje Tesje de leidraad zou zijn in het gehele verhaal had het verhaal wat mij betreft aan kracht gewonnen.


“Wat zou jij het ergste vinden? Vroeg ze. De hond was net even opgehouden met onrustig baantjes trekken, moeder bleef in de donkerte achter. ‘De hond dood of papa dood?’ Aan de manier waarop ze het vroeg, wist ik wat haar antwoord was.”

De seksuele ontwikkeling van de twee jeugdvriendjes en Eva is in een kinderlijk spel gegoten waarbij een raadsel het hoofdingrediënt is om alle buurmeisjes uit de kleren te krijgen. Eva speelt hier eigenlijk de rol van onafhankelijke jurylid. Bij het laatste spelletje draaien de rollen om en gaat het dan ook helemaal mis. Tot het sadistische aan toe. Ik werd er zelfs misselijk van. Deze gebeurtenis heeft dan ook een enorme impact op Eva en betekent het einde van haar vriendschap met haar vrienden. En het leidt uiteindelijk ook tot de finale aan het einde van het boek. Dat laatste vind ik erg gezocht. Ik begrijp heel goed dat een heftige jeugd zonder enige warmte en genegenheid diepe sporen nalaat. Maar dit is echt ongeloofwaardig. Het komt gekunsteld over. Ook kan ik de laatste daad van Eva niet echt duiden. Is dit haar wraak? Iedereen genadeloos confronteren? Alle bekenden straffen? Temeer omdat zij zelf mededader was en alles wat haar is overkomen vrij gelaten beleeft en beschrijft. Misschien is de emotionele blokkade wel een natuurlijk bescherming om te overleven. Maar dat komt bij mij niet zo over. Ook al hunkert ze op eind naar een berichtje of teken van leven van haar ex-vrienden, broer of zusje. Ik kan er niet teveel over zeggen om de clou niet te verklappen.

Wat mij wel van het hart moet is het feit dat ik als Amsterdammer aardig moeite had met de vele onbekende Vlaamse woorden en uitdrukkingen die worden gebruikt (zoals ‘kramakkelige’, ‘schellen’, ‘rekker’ of ‘opgepompte jams’).

Lize Spit kan wel schrijven. Met een toegankelijke en natuurlijke schrijfstijl weet zij haar hele jeugd goed te beschrijven. Maar dat is voor mij niet genoeg. Met name omdat haar jeugd verteld wordt vanuit de eerste persoon wil ik haar afwegingen, twijfels, overwegingen en aanhankelijkheid meemaken. Of in haar onmacht meetrokken worden. Dat voelde ik dus niet.

Eerder verschenen op Met de neus in de boeken/SANIS LIBRIS, VITA LACUNA

Recensie door: Roeland Dobbelaer
5/5

Het disfunctionele gezin in de Vlaamse literatuur

[Column] Afgelopen zomervakantie eindelijk Het smelt, het alom bejubelde debuut van Lize Spit gelezen. Inderdaad niets dan loftuitingen voor deze veelgelaagde roman. Besprekingen zijn al op veel plaatsten verschenen, dat ga ik niet herhalen. Lees hier bijvoorbeeld de recensie van Marnix Verplancke. Wel voeg ik graag een korte notitie toe over de rol van deze roman in de Vlaamse literatuur.

De 19de-eeuwse Vlaamse literatuur ken ik niet goed, alleen Conscience en Stijn Streuvels. Met hun verheven teksten over alles wat Vlaams is kan ik niet zo goed uit de voeten. Pas met Alfons de Ridder, beter bekend als Willem Elsschot, werd het in het begin van de 20ste eeuw interessanter. Mogelijk is met Elsschot ook de Vlaamse traditie van schrijven over wat ik maar het ‘disfunctionele gezin’ noem begonnen. Bij Elsschot is het weliswaar nog bedekt, maar al in boeken als Villa des Roses (weliswaar geen gezin, maar een groep mensen die samenleven), Een ontgoocheling en zeker in De Verlossingworden families waar het niet bepaald goed toeven is beschreven. Met zijn ‘leerling’ Louis Paul Boon gaat het met het Vlaamse gezin echt mis. De misère in Abel Gholaerts en in De Kapellekensbaanis gruwelijk, er is nauwelijks enige ruimte voor een sprankje geluk. 

De echte meester van het dysfunctionele gezin was natuurlijk Hugo Claus, geen roman van hem kwam uit of er zat wel een gezin met gekken en dwazen in, vol ooms of vaders met afwijkende seksuele neigingen, incestplegers, hoerenlopers. Natuurlijk was voor Claus die in de oorlog opgroeide in een foute familie collaboratie het grote thema. Zijn Het verdriet van België over WOII uit 1983 is mogelijk het hoogtepunt in deze traditie.

Het Vlaamse dysfunctionele gezin deed zelfs zijn intrede in de Nederlandse literatuur, bijvoorbeeld in Uit het paradijsVan Nelleke Noordervliet waarin met veel enthousiasme het wel en veel van de Brusselse familie Vervaeckes wordt beschreven overduidelijk gemodelleerd naar Claus’ gezinnen.

Tom Lanoye laat rond het jaar 2000 jaar met zijn trilogie over de familie Deschryver (bestaande uit Het Goddelijke MonsterZwarte Tranen en Boze Tongen) zien dat dysfunctionele families ook op stand voorkomen. Nu zijn de achterliggende thema’s de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren negentig van de vorige eeuw. Corruptie, louche wapendeals, de bende van Nijvel, pedofilienetwerken à la Marc Dutroux, alles wat vies en voos is, daar heeft deze familie mee van doen.

Geloofwaardiger was het autobiografische portret van zijn eigen moeder, Sprakeloos, waar Lanoye vertelde over zijn opgroeien in een redelijk dysfunctioneel gezin in Sint Niklaas. Het boek doet me denken aan het gezin van mijn eigen vader, vlak over de grens in het Zeeuws Vlaamse Sint Jansteen, waar een tirannieke grootmoeder, half gehandicapt uit de zetel in de woonkamer het gezin met twaalf kinderen vertelde wat te doen en vooral niet te doen. Toen ze doodging voelde iedereen zich bevrijd, althans heb ik van horen zeggen.

En toen kwam Lize Spit met Het smelt. De eerste roman van een vrouwelijke auteur in deze traditie (voor zover mijn kennis rijkt) en een absoluut waardig opvolger van De Kappelekensbaan of Het verdriet van België. In Het smelt hangt de vader van de vertelster, Eva, een strop in het schuurtje en dreigt voortdurend die te zullen gebruiken, de moeder verliest zich in alcohol. Het zusje van Eva gaat ten onder in al deze liefdeloosheid, en ontwikkelt de ene tic na de andere. De ouders zien het niet, grijpen niet in, dat mag de oudere broer doen. Eva vlucht elke dag naar haar twee vrienden, een boerenzoon en een slagerszoon, dat het daar uiteindelijk grondig misgaat is het grote verdriet van deze roman die deels rond de millenniumwisseling speelt en deels vijftien jaar later.

Wat is dat toch met Vlamingen en hun gezinnen? Ik heb het katholicisme nog niet genoemd. Speelde dat bij Elsschot, Louis Paul Boon en Claus nog een grote rol, gaandeweg de tweede helft van de twintigste eeuw heeft het katholicisme steeds minder vat op de Vlamingen, ze gaan niet meer naar de kerk en gaan hun eigen gang. Bij Lanoye (De monstertriologie) en Spit zijn de pastoors nog wel aanwezig, maar op afstand.

Zit de Nederlandse literatuur vol met doorgedraaide extreme protestanten die hun kinderen het leven zuur maken, bij de Vlamingen, althans in literatuur moet er iets anders spelen. Zou het in de standenmaatschappij die België nog veel meer is dan Nederland een radicaal onvermogen tot communicatie zijn? Eigenlijk is dat een hoofdthema in Het smelt. De ouders praten niet met elkaar, niet met hun kinderen, zijn niet in staat hun verdriet en lastigheden te verwoorden, lopen er voor weg, ieder voor zich, eenzaam in zichzelf. De kinderen voelen van kleins af aan, dat er iets niet klopt, hebben geen idee wat, maken er verwrongen beelden bij en groeien diep ongelukkig op.

Ik ga hier geen schets geven van een hele samenleving, daarvoor beschik ik niet over de juiste papieren. Maar een dergelijk terugkerend thema, al een eeuw lang, (ik heb hier nog lang niet alle voorbeelden genoemd) van het disfunctionele gezin in de Vlaamse literatuur moet toch iets zeggen over de cultuur. Wat het ook is, het levert schitterende romans op, literatuur met een hele grote L. Prachtig maar tegelijkertijd gekmakend verdrietig. Lize Spit heeft zich met haar debuut in deze traditie een hele belangrijke plaats verworven. Ik kijk nu al uit naar haar opvolger in deze.

Deze column verscheen ook in Bazarow Magazine 31 van 19 september 2020.

Naschrift Roeland Dobbelaer. Mijn oudste zoon wees me er op dat in deze opsomming De helaasheid der dingen van Dimitri Verhulst niet had mogen ontbreken. Maar ik had het boek nog steeds niet gelezen, dan kun je er ook niets over zeggen. Afgelopen dagen deze uiterst vermakelijke en grappige roman tot me genomen. En ik moet zeggen dat ik niet weet of ik het boek aan deze lijst over het disfunctionele gezin in de Vlaamse literatuur zou toevoegen. Is het totaal chaotische leven dat de kleine Dimmetrie met zijn vader, grootmoeder en nonkels in Reetveerdegem heeft dan niet volstrekt disfunctioneel? Zeker, maar de pijn en het verdriet die in die andere romans zo pregnant aanwezig zijn, zeker in Het Smelt, ontbreken haast. Waar ik bij Het Smelt en het Verdriet van België vooral moest huiveren, was het bij De helaasheid der dingen toch vooral lachen geblazen. Misschien moeten we er een subcategorie voor in het leven roepen, van tragikomische romans over het disfunctionele Vlaamse gezin.

Enquête. Bazarow en De Leesclub van Alles zoeken de nieuwe leeslijst Nederlands. Doe je mee? Welke boeken van nu moeten jongeren volgens jou zeker lezen. Laat het ons hier weten: https://lnkd.in/dBRuAUX. Invullen kan tot en met 26 november.

Samenvatting

Dwarsligger 609 is Het smelt van Lize Spit.

In Eva’s geboortejaar worden in het kleine Vlaamse Bovenmeer slechts twee andere kinderen geboren, allebei jongens. De drie maken er hun hele jeugd samen maar het beste van, tot de puberteit aanbreekt. Opeens ontstaan er andere verhoudingen. De jongens bedenken wrede plannen en de bedeesde Eva kan hieraan meedoen of haar enige vrienden verraden. Die keuze is geen keuze. Dertien jaar na een snikhete zomer die volledig uit de hand loopt, keert Eva terug naar haar geboortedorp met een blok ijs in de kofferbak. Gaandeweg wordt duidelijk dat zij dit keer de plannen bepaalt.

‘Het smelt is inderdaad, zoals de meeste critici vóór mij al juichten, een zeer uitzonderlijke roman. Deze hardvochtige roman had zomaar Het verdriet van België kunnen heten of, nóg groter, Het verdriet van de wereld.’ – The Post Online

Toon meer Toon minder
€ 13,99

Verwachte leverdatum: zaterdag 31 juli


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789049807108
Verschijningsdatum
juni 2019
Druk
1
Aantal pagina's
pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
301: Literaire roman, novelle
Thema's
  • Fictie
  • Fictie: algemeen en literair
  • Moderne en hedendaagse fictie
Categorieën

Auteur
Uitgever
Dwarsligger

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden