Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Humanity is not a plague

How 10 Billion People can Exist Together

Auteur(s): Cees Buisman
Taal: Engels
2 recensies
Humanity is not a plague
Humanity is not a plague

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Marcel Hulspas

Het milieu gered door een hoger bewustzijn

[Recensie] Cees Buisman is wetenschappelijk directeur van Wetsus, het European Center of Excellence for Sustainable water Technology in Leeuwarden, en ook hoogleraar biologische kringlooptechnologie in Wageningen. Als ik dat niet had geweten, had ik De mens is geen plaag zuchtend terzijde gelegd als het zoveelste pleidooi voor mediteren om de wereld te verbeteren. Want dat is het. Hoogleraar Buisman kan niet wachten tot we met zijn allen, al mediterend, een hoger bewustzijnsniveau bereiken. Dan gaan we voor elkaar zorgen, en komt alles vast goed. En dan ontstaat ook een heel andere wetenschap. Aldus de wetenschappelijk directeur.

Niks nieuws onder de zon, natuurlijk. Een halve eeuw geleden werd al gebabbeld over de ‘mentaliteitsverandering’ die nodig zou zijn om de aarde te redden. Buisman schrijft:

“Velen hebben er al op gewezen dat het milieuprobleem niet alleen met techniek op te lossen is, maar dat er ook een verandering van de mens zelf nodig is.” (p.109)

Het grote verschil is dat hij die ‘bewustwording’ (nog zo’n woord) koppelt aan de mystieke traditie. We moeten mediteren. Voorlopig is het de wetenschap die onze spirituele vooruitgang blokkeert:

“De wetenschap heeft in de afgelopen jaren de maatschappij opgezadeld met een aantal in mijn ogen discutabele visies. Niet alleen zijn we nog slechts en kosmisch toeval, tegenwoordig zijn we ook nog onze hersenen (…) in mijn ogen leidt deze rationele wetenschapsvisie tot grote problemen, helemaal in relatie tot de uitdagingen waar we als planeet en mensheid voor staan.” (p.9)

En verderop in het boekje:

“Als we slechts een product zijn van kosmisch toeval is er in principe geen doel in het leven en dus ligt zinloosheid voor de hand.” (p.112)

Buisman gaat voorbij aan het feit dat dergelijke ideeën zo oud zijn als de oude Grieken, dat het overgrote deel van de bevolking geen boodschap heeft aan dit sciëntisme, en dat een toevallig ontstaan nog helemaal geen zinloos bestaan hoeft te betekenen. Ach, wat zal het. Volgens hem maakt de moderne wetenschap de moderne mens moedeloos. Maar we kunnen aan die wetenschap ontsnappen. Dankzij de ontwikkeling van ons bewustzijn. Een vergeten factor in de sociologie:

“Bewustzijn is een onzichtbaar fenomeen dat vaak genegeerd of vergeten wordt, terwijl het doorslaggevend is voor het gedrag van een beschaving. (…) Het belangrijkste kenmerk van meer bewustzijn is dat we onszelf steeds minder op de voorgrond plaatsen. (…) De cultuur van een samenleving wordt bepaald door het gemiddelde van de individuele bewustzijnsniveaus van alle mensen.” (p.11)

En juist dat gemiddelde bewustzijnsniveau moet veranderen. We moeten méér bewustzijn krijgen, zodat we inzien dat we alles met iedereen moeten delen:

“Al deze sociale en milieuproblemen hebben in mijn ogen in de basis dezelfde oorzaak, namelijk niet willen delen.” (p.36)

Hierna volgen een aantal pagina’s waarin Buisman duidelijk maakt dat de wetenschap ook niet alles weet, en dat technologie nadelen kan hebben. (Buisman schrijft dat de medische wetenschap en technologie, in combinatie met ons verlangen om eeuwig te leven, geleid heeft tot zeven miljoen chronisch zieken.)

Vervolgens introduceert hij zijn leermeester, de Amerikaanse filosoof (aldus Wikipedia) Ken Wilber, die in zijn werk allerlei oosterse en westerse ideeën combineert tot ‘een samenhangend beeld van het heelal’ (alweer Wikipedia). Wilber vindt dat er vier stadia van bewustzijn bestaan: magisch, mythisch, rationeel, existentieel. Buisman vindt dat een waardevol inzicht.

Na het verplichte historische overzichtje (de jager-verzamelaars zaten klem in hun magisch bewustzijn, de eerste boeren… et cetera) constateert Buisman, met Wilber, dat wij klem zitten in het rationele bewustzijn. Daar hoort ook die zingevingloze wetenschap bij, waardoor we niet in de vrije wil zouden geloven, alleen aan winst denken, et cetera. Met alle gevolgen voor onze planeet. Hoog tijd dus voor ‘een nieuwe vermeerdering van ons bewustzijn’, de transformatie van rationeel bewustzijn naar het hoogste stadium: existentieel bewustzijn. Als we dat bereiken, kunnen we eindelijk aan elkaar denken, verbindingen, leggen, effectief netwerken, en zo de wereld redden. Op dat moment komt er een Hegeliaans duveltje uit een doosje:

“Hier kunnen we de wereldziel waarnemen waarin alle mensen met elkaar verbonden zijn.” (p.73)

En even verderop:

“Steeds meer mensen komen in aanraking met de wereldziel en voelen zich verbonden met iedereen.” (p.79)

Dat heerlijke stadium willen we natuurlijk allemaal wel bereiken. Maar nog even geduld:

“Een paar procent van de bevolking heeft dit stadium al bereikt. (Ken Wilber schat dit bijvoorbeeld op 4 % van de Amerikanen). Dit is een door veel psychologen erkend ontwikkelingsstadium. Dit zijn de mensen die zich als wereldburger opstellen en inzien dat iedereen met elkaar verbonden is.” (p.74)

Die bewustzijnsvergroting zal ook de wetenschap transformeren. Al die mannen en vrouwen in witte jassen zullen overstappen op ‘existentiële wetenschap’. Ze gaan ‘van abstract denken naar visionair denken’ (p.77). Ook in Leeuwarden en Wageningen is het wachten op een hoger bewustzijn. Buisman:

“Ik ben dan ook erg benieuwd hoe de natuurkunde zal veranderen als het grootste deel van de natuurkundigen meer bewustzijn heeft dan op het rationele bewustzijnsniveau.” (p.109)

Hierna volgt een schets van waar de geestelijk verruimde wetenschap naartoe zou kunnen gaan. Buisman houdt een pleidooi voor de heilzame werking van wortelsap, het hergebruik rioolslib, het inzetten van menggewassen, de kruidengeneeskunde en het planten van bomen op gedegenereerde landbouwgronden. (Dat laatste is volgens hem dé oplossing voor zo’n beetje alle milieuproblemen.) Daarna keert hij terug naar zijn centrale thema, het hogere bewustzijn. Waar halen we dat? We zijn op pagina 115, en daar komt de aap uit de mouw:

“De mystici van het verleden kunnen onze gids zijn. Deze mystieke spiritualiteit is (…) een visioen hoe de toekomst eruit kan zien. In plaats van enkele mensen kunnen nu veel meer mensen dit hogere bewustzijnsstadium bereiken. (…) Dit pad van innerlijke groei is uitgebreid beschreven. Zo zijn er voorschriften uit de christelijke mystiek, het hindoeïsme en het zenboeddhisme.” (p.115)

Hier gaat Buisman (en Wilber) volgens mij magistraal voorbij aan het feit dat dergelijke mystieke tradities alleen bij die typisch westerse oppervlakkige beschouwing verwant lijken. Dat enige overeenkomst is hooguit gelegen is in het woordje ‘verandering’. En wat Buisman totaal vergeten lijkt te zijn is dat degenen die dergelijke paden betreden zich juist radicaal afkeren van de wereld, de zichtbare werkelijkheid en van elke medemens. Ze streven radicaal, hyperindividueel, naar het hogere, naar God, naar het Niets. En verder doen ze niets anders.

Van een finaal bereiken van dat doel is geen sprake, het blijft een streven. Laat staan dat je na afloop in het leven terugkeert als ‘een ander mens’. Dat is (als we de verhalen mogen geloven) alleen Boeddha gelukt. De opvatting dat mediteren tot een gelukkiger, zinvoller leven, is typisch Amerikaanse holle, blije kletspraat, verzonnen door de yoga-promotor Indra Devi (1899-2002).

Afijn, moeten we wachten tot iedereen zich naar dat hogere bewustzijn heeft gemediteerd? Gelukkig niet. De voorlopers, mensen die ‘uit zichzelf’ goed zijn, moeten volgens Buisman de massa gaan leiden. Hij spreekt van zonnen die volgzame manen zullen verlichten:

“De zonnen in onze maatschappij (zo’n 30 % van de mensen) kunnen dus een enorme invloed hebben. Dat zijn de leiders die we nodig hebben. (…) Door hun uitstraling nemen ze de meerderheid mee. Het blijkt dat er maar 10 % goede leiders nodig zijn om de wereld te veranderen, dus dat moet makkelijk kunnen.” (p.124)

Maar de zonnen moeten oppassen. Buisman visie op de mens kent ook een duistere keerzijde:

“Tussen de 1 en 10 % van de mensen zijn kwaadwillende psychopaten.”(p.125)

Wat daarmee moet gebeuren, vertelt hij niet.

Hierna volgt een korte beschouwing over hebzucht. (Nieuws voor historici: “In de middeleeuwen werd als beste remedie hiertegen de intreding in een klooster gezien”). Daarna volgt een klaagzang over het verdwijnen van de kerk. Vroeger kon je daar zo heerlijk “even uit onze egocentrisch, materialistische wereld stappen,” schrijft hij (p.129.) Maar daarna blijkt dat naar de kerk gaan toch vooral een uiting is van dat mythische bewustzijn dat wij in het westen al achter ons hebben gelaten:

“Juist in de westerse landen met een rationeel bewustzijn moet geëxperimenteerd worden met bijeenkomsten die de groei naar hoger bewustzijn ondersteunen, omdat de landen waar de kerken nu nog populair zijn, ook een keer het rationeel bewustzijn gaan bereiken.”

De mens is geen plaag sluit daarna af met een aantal tips: wees je ervan bewust een zon te zijn! Lees papieren boeken! Koop duur en duurzaam voedsel! Bepaal zo vroeg mogelijk in je leven wat genoeg is! Wees grootmoedig!

Laat ik grootmoedig zijn. Dit is een dappere poging van een directeur om een soort van hoopvolle visie te ontwikkelen op de ontwikkeling van de mensheid. Bedoeld om anderen te stimuleren. Wie weet werkt het. Wie weet wordt mediteren weer ‘vet’. Maar ik denk niet dat we de wereld beter kunnen mediteren.

Ik denk ook niet dat we ons straks moeten laten leiden door mensen die zeggen dat ze een hoger bewustzijn hebben en daarom alles beter weten. Dat is geen verbindingen leggen, dat is mindere, dommere mensensoorten creëren. De mens is geen plaag is een goedbedoeld, maar uiterst ondoordacht product.

En verder moest ik bij het lezen vooral denken aan Kees Zoeteman, de plaatsvervangend directeur-generaal van het ministerie van VROM die, twintig jaar geleden, onthulde dat hij in kaboutertjes geloofde. Hij deed het verder prima, als topambtenaar. En Cees Buisman is vast een capabele directeur. Hij moet nog wel wat papieren boeken lezen.

Eerder verschenen op Sargasso

Recensie door: Mischa Brendel

Verontrustend geloof in mysterie

De nog altijd groeiende wereldpopulatie oefent een steeds grotere druk uit op onze beschikbare water- en voedselvoorraden. Waarschijnlijk passeren we deze eeuw de mijlpaal van 10 miljard mensen. Toch hoeft dat volgens Cees Buisman geen probleem te zijn.

[Recensie] Prof.dr.ir. Buisman, hoogleraar Biologische Kringlooptechnologie aan de WUR, is onder meer de wetenschappelijk directeur van Wetsus. Daarmee lijkt hij vanuit enige autoriteit te kunnen spreken als het aankomt op de schaarste van drinkbaar water voor de alsmaar groeiende wereldpopulatie. Wie een wetenschappelijk onderbouwd verhaal verwacht, komt bij het lezen van De mens is geen plaag – over het gevaar van een onttoverde wereld echter bedrogen uit. Dit essay, dat inmiddels aan zijn derde herziene druk toe is, lijkt vooral een relaas over het bewustzijn van de mens. Het is een hoger bewustzijnsniveau dat de mensheid volgens Buisman niet alleen zal doen inzien dat de leefstijl die we in het Westen aanhangen niet houdbaar is, maar er ook toe leidt dat we ons allemaal met elkaar verbonden voelen en hierdoor elkaar zullen helpen.

Die gedachte is wellicht leuk, maar in dergelijke vage beschrijvingen ligt geen concrete oplossing voor een behoorlijk acuut probleem. Bovendien kan het verontrustend worden genoemd dat iemand die de wetenschappelijk directeur van het Europees centrum voor duurzame watertechnologie is, meerdere keren predikt dat technologie nooit de oplossing voor dit probleem zal brengen.

Hoewel Buismans essay in de kern een filosofische preek is, wijdt hij enkele hoofdstukken aan wetenschap en technologie. Maar met een hoofdstuktitel als Wetenschap: we kunnen niet alles weten is elke hoop op een enigszins objectieve kijk naar zaken vervlogen. Het specifieke hoofdstuk predikt mysterie: zaken als het ontstaan van materie en van het leven zullen we nooit begrijpen, de wetenschap is niet objectief en ons bewustzijnsniveau moet naar een hoger niveau om elkaar beter te begrijpen.

Het hoofdstuk over technologie is niet veel beter en draait om wat Buisman technocratische en natuurlijke technologie noemt. Een voorbeeld van technocratische technologie dat Buisman noemt, is het bestaan van dure zuiveldrankjes. Hier wordt veel geld aan verdiend, terwijl wortelsap – volgens hem net zo goed voor onze darmen – nauwelijks wordt aangeboden, omdat er minder geld mee te verdienen is. Natuurlijke technologie daarentegen is juist wel goed, omdat deze technologie gebruikmaakt “van de oneindig grote complexiteit van natuurlijke processen en niet van het technologisch hoogst haalbare”. Een concreter voorbeeld dan meer natuurlijke in plaats van kunstmest uitrijden over de akkers, wordt echter niet genoemd.

Buisman heeft natuurlijk een punt als hij stelt dat het belangrijkste is om de alsmaar groeiende wereldpopulatie te kunnen huisvesten, een andere manier van denken is. Maar dat betekent geenszins dat technologieën niet ook een grote – en wellicht de grootste – bijdrage kunnen leveren aan deze uitdaging. Zijn essay raakt dan ook kant noch wal.

Eerder verschenen in TW

Samenvatting

In Humanity is Not a Plague, Cees Buisman argues that it is possible for 10 billion people to exist together on this Earth – as predicted for the year 2100 – provided that the richer part of the world no longer merely focuses on its own health, prosperity and happiness, and instead starts working seriously on developing a higher consciousness.

In this essay, Buisman sharply analyzes some of the problems facing mankind, such as fresh water shortages, whilst overturning several clichés and offering unexpected, positive solutions. Overpopulation is not the problem; the effects of our actions on the rest of the world have a much greater impact. ‘Back to nature’ is not the solution, nor is an overreliance on science and innovation. Large-scale technologies could even increase our problems. It seems that the growth of humanity will depend on the growth of our consciousness.

Cees Buisman studied water purification engineering, in addition to business administration, communication theory and applied integral psychology. Throughout his life he has worked on new environmental technologies, which are used in industry all over the world. His scientific work is highly cited. Buisman is the Director of Wetsus – European Center for Sustainable Water Technology, and Professor at Wageningen University, in the Netherlands.

Toon meer Toon minder
€ 15,00

Verwachte leverdatum: dinsdag 22 september


Taal
Engels
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789056154752
Verschijningsdatum
oktober 2018
Druk
1
Aantal pagina's
145 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
740: Mens en maatschappij algemeen

Auteur
Uitgever
Bornmeer, Uitgeverij

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen