Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

Grensgebieden

Auteur(s): Gerald Murnane
Taal: Nederlands
0.15/5
2 recensies
Grensgebieden
Grensgebieden
Grensgebieden

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Elisabeth Francet

Caleidoscoop van de geest

[Recensie] In een afgelegen buurtschap nabij de grens arriveert de Australische schrijver en heremiet Gerald Murnane (1939), met als enige doel in volkomen afzondering te mijmeren, in zijn herinneringen te graven, beelden op te roepen en over die geestesactiviteit een verslag te schrijven. Zijn blik zal hij ‘hoeden’, beperken tot wat zich aan de rand van het blikveld bevindt, in de hoop de beelden in zijn geest beter te vatten. Tijdens zijn dagelijkse wandeling in de buurtschap, passeert de schrijver een protestants kerkje en werpt er een zijdelingse blik op. Hij verbaast zich over de veranderende kleur van een gebrandschilderd glasraam, onmiskenbaar veroorzaakt door licht dat van binnenuit komt. De vage aanblik van het licht, de kleuren en het abstracte patroon in het glas roept geestesbeelden op, die hij nauwgezet zal beschrijven in zijn verslag: Grensgebieden.

De schrijver herinnert zich het houten kerkje waar hij de zondagen van zijn jeugd doorbracht. Tijdens zijn middelbare schooltijd bij de broeders, vijftig jaar eerder, beleefde Murnane een periode van godsdienstijver. Hij vroeg zich herhaaldelijk af wat er in de hoofden van biddende mensen speelde. Die vraag stellen in aanwezigheid van de goddelijke manifestatie, was toen ondenkbaar. Later verloor hij zijn geloof, naar eigen zeggen door ‘klakkeloos’ te lezen, maar de beelden (bijvoorbeeld van de Heilige Drie-eenheid) bleven. Nog later kwam Murnane tot de vaststelling dat hij de taal der abstracties niet begreep en tijdens het lezen voortdurend in beslag werd genomen door beelden. In zijn geest vormden zich eindeloze landschappen die slechts in beperkte mate overeenkwamen met de beschrijvingen in de boeken die hij las. Terwijl hij zich dat alles herinnert, neemt hij het besluit de “grensgebieden tussen het geesteslandschap van de lezer en dat van de schrijver” grondig te verkennen.

Zelden is Murnane buiten de grenzen geweest van de staat waar hij woont. Televisie of computer heeft hij niet. Hij tikt zijn boeken op een schrijfmachine en behelpt zich met herinneringen en de documenten en objecten in zijn archief. Hoewel in hoge mate vrij van moderne ruis, is Murnanes geesteslandschap geen samenhangend geheel, eerder een verzameling beeldfragmenten, alsof je door een caleidoscoop kijkt. Net als bij het gebrandschilderde glas van het protestantse kerkje in de buurtschap, ziet hij in zijn geestesbeelden een spectrum van kleuren en lijkt het licht van binnenuit te komen.

Terwijl hij schrijft, ontstaan voortdurend nieuwe beelden. Murnane onderwerpt ze aan een diepgaand visueel onderzoek en verkent interessante hypothesen. Door in het begin van een nieuwe alinea telkens te verwijzen naar het moment waarop hij de vorige alinea schreef, probeert hij elk opdoemend geestesbeeld tegelijkertijd in het raamwerk van zijn herinneringen te passen en te projecteren op het nu. Hij vraagt zich af of er zoiets als een oerbeeld bestaat, gevormd in de kindertijd, en of we – in onze herinnering – een onderscheid kunnen maken tussen wat we met eigen ogen zagen, wat we lazen of hoorden en wat de vrucht is van onze fantasie. Wat verkiezen we ten slotte: “verzinsel of waarachtigheid”, “verzaking of ervaring”?

In Grensgebieden maakt Murnane voortdurend sprongen in tijd en ruimte. Soms kijkt hij door de ogen van een romanpersonage of van iemand die hij ooit kende, of van iemand die die persoon kende, maar hijzelf niet. Hij ontdekt dat beelden in de herinnering almaar gerecycleerd en op nieuwe ervaringen geprojecteerd worden. Zo ontstaat een ingewikkeld raamwerk in ons geheugen, waarbij het onmogelijk wordt waarheid van fictie en binnen- van buitenkant te onderscheiden. Rijst de vraag of dit relevant is.

Net als in zijn eerder vertaalde roman De vlakte, schept Murnane fata morgana’s: geestesbeelden waarvan de contouren verdwijnen zodra je ze scherp probeert te krijgen, maar die wel als een soort abstractie in de herinnering blijven hangen. Murnane verbeeldt het suggestieve, laat je in een mum van tijd een onbegrensde horizon aanschouwen, brengt je zelfs in de nabijheid van het sublieme, om vervolgens je blik volkomen onscherp te maken. Verbluffend! Het lijkt wel een goddelijke manifestatie. Murnane noemt het zelf nuchter een techniek, vergelijkbaar met hoe Proust te werk ging, door ‘de gevoelens van een fictief personage zo te beschrijven dat de lezer zich nader tot dat personage voelt dan tot welke levende persoon ook’.

Aan de hand van herinneringen, verhalen over herinneringen van anderen en wat zich in het hier en nu aan de rand van zijn blikveld bevindt, bouwt Murnane een ingenieuze, bedwelmende metastructuur van aannames op, waarin je hoe dan ook verdwaalt. Terwijl je aandachtig de beelden in je eigen geest en de grenzen van je blikveld zit te bestuderen, slaat onherroepelijk de twijfel toe: stemt wat je ziet wel overeen met wat je in dit boek leest?

“‘Het leven, als een bonte glazen koepel,
bevlekt de witte gloed der Eeuwigheid’.”

(P.B. Shelley)

Tijdens zijn tocht door de grensgebieden van de geest, ontdekt Murnane dat de aanblik van het gekleurde glasraam van het protestantse kerkje in de buurtschap exact overeenkomt met zijn herinnering aan de kapel van de religieuze broederschap waar hij middelbaar onderricht genoot. Vreemd genoeg kan hij zich één ding niet herinneren: de ramen van die kapel.

Eerder verschenen op Geen dag zonder boek

Recensie door: Jan Koster
3/5

Reis langs de randen van de geest

[Recensie] Het is een bekend verschijnsel dat als een zintuig niet of niet goed functioneert andere zintuigen des te sterker werken. Gerald Murnane heeft nooit kunnen ruiken. Het zou kunnen verklaren dat zijn visuele beschrijvingen blijk geven van veel gevoel voor detail. Zijn (vooralsnog?) laatste boek Grensgebieden is daarvan een uitstekend voorbeeld.

Grensgebieden kent geen plot, personages zijn van gering belang. Samenhang is er alleen in die zin dat hetgeen hij beschrijft, beelden oproept van andere beelden. Herinneringen roepen andere herinneringen op. Hij is naar een grensgebied vertrokken “om het grootste deel van mijn tijd alleen te zijn en om naar een aantal regels te leven waarnaar ik al lang heb willen leven.”

Murnane hoedt zijn blik. Dat doet hij “opdat ik wellicht wat alerter ben op hetgeen zich aan de randen van mijn blikveld afspeelt.” Visuele grensgebieden. Een andere regel: “op te tekenen welke reeksen beelden aan me verschijnen zodra ik mijn aandacht op dat gebarende, knipperende detail heb gericht.”

Aldus ontstaat een boek waarin de auteur vrijelijk associeert, van het ene beeld naar het andere gaat. Grensgebieden begint met zijn dagelijkse wandeling waarbij Murnane een kerkje passeert. Al vele malen is hij kerken gepasseerd zonder er noemenswaardige aandacht aan te besteden. Deze kan hij niet passeren zonder dat zijn gedachten verrassende wendingen nemen. Ineens vallen hem de architectonische eigenschappen op terwijl hem dat voorheen nooit veel heeft geïnteresseerd. De gebrandschilderde ramen roepen herinneringen op aan de periode dat hij zich met religie bezighield en aan details als altaarwijn en “wijwaterkippen.” Zijn geloof is hij later kwijtgeraakt door lezen, met name een boek van Thomas Hardy gaf hem een zet in die richting.

Grensgebieden is een bouwwerk van herinneringen, beschrijvingen, verhalen en alles waar een mens al associërend aan denkt. Het is een boek dat, zoals je kunt opmaken uit wat hij zelf zegt, min of meer zichzelf heeft geschreven. De ene zin volgde naadloos op de andere, op een ontspannen manier, alsof het zo heeft moeten zijn. Vaak zijn ze aan elkaar verbonden door zinnen als “De vorige zin lijkt” of “De zojuist genoemde speculaties.”

Murnane is een anachronistisch fenomeen. Aan moderniteiten als televisie en computer heeft hij een broertje dood. Hij typt zijn teksten met één vinger op een typemachine. Wereldvreemd is hij zeker niet. Hij is lid van een golfclub, draait bardiensten en dat bevalt hem prima.

Wat niet wil zeggen dat hij niets te melden heeft. Integendeel, zijn ‘boodschap’ is glashelder. Focussen is een manier van kijken waardoor je veel mist. Het zijn juist die beelden aan de rand, de Grensgebieden, die meer tot de verbeelding spreken. Het is een mooie les, zeker als die zo prachtig op papier is gezet!

Eerder verschenen op JKleest.nl

Samenvatting

‘Literatuur van de bovenste plank, die speels de grenzen van de verbeelding zoekt.’ – Trouw

€ 21,99

Verwachte leverdatum: dinsdag 30 november


Taal
Nederlands
Bindwijze
Hardcover
ISBN
9789056726843
Verschijningsdatum
februari 2021
Druk
1
Aantal pagina's
184 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
302: Vertaalde literaire roman, novelle
Categorieën

Uitgever
Signatuur

Vertaald door
Thijs van Nimwegen

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen

Betaalmogelijkheden