Voor 23:00 besteld, morgen in huis

Gratis verzending vanaf €17,50

Steun de boekensector

De platte aarde

SKEPP - Een rondleiding

Auteur(s): Frank Verhoft
Taal: Nederlands
0,2/5
2 recensies
De platte aarde
De platte aarde
De platte aarde

Recensie

Aantal recensies: 2

Recensie door: Nico Voskamp
4/5

Leven op een pizza

[Recensie] Wist u het al? We leven op een platte aarde: onze planeet is geen bol maar plat als een dubbeltje. Zo zonderling als dat voor veel mensen zal klinken, zo serieus wordt dat ‘feit’ genomen door een grote groep mensen. Frank Verhoft dompelde zich een jaar lang onder in de denkwereld van de zogenaamde platte-aarders en schreef er dit onthutsende boek over.

Netjes academisch loopt Verhoft eerst de chronologisch gerangschikte bronnen voor de platte-aarde theorie af. Als oudste is daar vanzelfsprekend de Bijbel, die drie belangrijke basisideeën poneert voor moderne platte-aarders: de aarde is plat, beweegt niet en ze wordt afgedekt door een koepel. Ten tijde van het ontstaan van de Bijbelteksten kwam dat wereldbeeld inderdaad overeen met het algemene geloof.

Pas later komt de echte wetenschap, die met voortschrijdend inzicht een beter eh… inzicht verschaft. Dat laat Verhoft zien met de tijdlijn die loopt langs de Oude Grieken, de Arabische geleerden, de kerkvaders uit de Middeleeuwen, Aristoteles, Copernicus, Ptolemaeus, Newton, tot aan Foucault die met zijn slinger het Corioliseffect aantoonde en daarmee een belangrijke bouwsteen aandroeg voor het ronde-aarde bewijs.

Wetenschap is ook maar een mening, blijft echter het hardnekkige uitgangspunt van de platte-aarders. Eén van de eerste aanjagers van dat idee is Samuel Birley Rowbotham, die in 1865 het boek publiceerde: Zetetic Astronomy. Earth not a globe!. Rond die tijd begonnen allerlei semi-natuurkundigen, hardcore Bijbelvolgers en charlatans de spectaculaire theorie van een pannenkoekvormige aarde te misbruiken om geld te verdienen. Met lezingen, of het uitschrijven van een onwaarschijnlijke weddenschap die breeduit in de toenmalige pers kwam. Het is alsof je het huidige debat in de media volgt. De wetenschap: “De aarde warmt op.” Sommige politici: “Bakerpraatjes, niks aan de hand.”

Zo gaat het platte-aarde geloof in de loop der jaren gelijk op met het ongeloof. Tegenover de vrije jongens of religieuze fanaten met hun lezingen staan de onderzoekers en nog later de ruimtereizen met fotomateriaal als bewijs. Het baat niet. De platte denkers laten zich door niets van hun standpunt afbrengen. Tot op de dag van vandaag blijven ze bij hun standpunt. Het is zelfs zo dat de complottheorieën in onze tijd juist weer een zekere amusementswaarde krijgen, zeker als ze door influencers gedeeld worden op sociale media: 

“Video’s die zich kritisch uitlaten over het fenomeen, duiken zelden of nooit op in de speellijsten of de suggesties die YouTube de kijker voorschotelt. Op deze manier versterken de sociale media de neiging die alle mensenhersenen hebben: de drang om de ideeën die men reeds heeft, te bevestigen en bevestigd te zien worden, en informatie die de bestaande denkbeelden tegenspreken, te negeren. In het Engelse jargon heet dit confirmation bias. De algoritmes van YouTube en andere sociale media stellen deze zwakte in het menselijk denken zwaar op de proef en buiten de drang naar bevestiging zeer doeltreffend uit.” 

Wat geloven Platte-aarders nu eigenlijk concreet? Dat onderzoekt Verhoft uiteraard ook. Het platte-aarde denken blijkt onderdeel van een groter geheel dat bekend staat als het ‘conspiratisme’. Dat is het geheel van samenzweringsverhalen die steeds absurder worden, inhoudelijk steeds minder substantieel zijn en moeilijker weerlegd kunnen worden. Complotten zijn het, die de werkelijke wereld verhullen van geheimzinnige aliens die vanuit Atlantis de aarde besturen. Of stiekem een connectie aanbrengen tussen het Corona-virus en 5G-zendmasten.

In de loop der tijd is er een soort professionalisering ontwikkeld bij de complotdenkers – men gebruikt wetenschappelijke en andere argumenten die tegen hen gebruikt worden, nu juist om zich te verdedigen. Alles wat niet in hun complottheorie past is immers verzonnen of door een geheim genootschap/samenzwering gestuurd en dus onbetrouwbaar. Nuttig is daarom het hoofdstuk dat Verhoft aanreikt met strategieën om juist wél met de complotters te kunnen communiceren. Voor zover mogelijk, natuurlijk.

Met dit speurwerk komen de denkbeelden van de platte-aarders in beeld. Een blik op een verbijsterende wereld.

Ook verschenen op Nico’s recensies

Recensie door: Pepijn van Erp

De wereld van de platteaarders

[Recensie] De Belgische uitgeverij ASP brengt in de reeks De Skeptische Kijk een vijfde deel uit. Eerder verschenen boekjes over homeopathie, complottheorieën, creationisme en de ster van Bethlehem, waarvan een aantal ook zijn besproken in Skepter. Met De platte aarde: een rondleiding pakt de Vlaamse skepticus Frank Verhoft een thema op dat oud en belegen leek, maar de laatste jaren een onverwachte heropleving doormaakte.

Via Youtube hebben platteaarders als Eric Dubay, Matt Boylan en Mark Sargent een groot nieuw publiek weten te bereiken. Bekende sporters en rappers kwamen, al dan niet als grap, uit de kast als platteaarder. En er kwamen zelfs conferenties. In 2016 vond de eerste International Flat Earth Conference plaats in Egmond aan Zee, waarvan Verhoft eerder in Wonder en is gheen Wonder op vermakelijke wijze verslag deed. De Netflix-documentaire Behind the curve is wellicht het voorlopige hoogtepunt van de huidige opleving.

Eratosthenes

Verhoft begint met de historische discussie. Wanneer het bij de geleerden doordrong dat we op een bol leven, is niet exact vast te stellen, maar als we bij Aristoteles zijn beland, is het wel gemeengoed geworden. ­Erato­s­thenes staat bekend om zijn akelig precieze berekening van de omtrek van de aarde, maar we lezen bij Verhoft dat er aan zijn methode nog wel wat haken en ogen zitten.

Het idee van de platte aarde komt weer terug in de negentiende eeuw, hoofdzakelijk vanuit extreem bijbelvaste hoek, maar er zijn ook zogenaamde zetetici die kennis pas overtuigend achten als ze die zelf, experimenteel, hebben opgedaan. Verhoft beschrijft de vermakelijke geschiedenis van de weddenschap van platteaarder John Hampden die door natuurvorser Alfred Russel Wallace werd aangegaan. Wallace won ondanks vals spel van Hampden, maar ging vervolgens bijna te gronde aan diverse rechtszaken die volgden. Wijze les: ga nooit in op weddenschappen van pseudowetenschappers met veel geld.

Moderne platteaarders

De moderne platteaarders zijn het eigenlijk over maar erg weinig zaken eens. Enigszins algemeen aanvaard is dat zon en maan vrij kleine bollen (of schijven) zijn die niet ver boven het aardoppervlak rondzweven. Dat gebeurt allemaal onder een firmament dat ondoordringbaar is; echte ruimtevaart is dan ook niet mogelijk.

De aarde wordt omringd door een ijsmuur, de grens van het continent dat wij Antarctica noemen. Volgens veel platteaarders wordt die grens streng bewaakt vanwege de grote geheimen die daar verborgen moeten blijven.

Dat is ook het thema van het geïllustreerde kinderboek The earth plane dat Eric Dubay in 2018 publiceerde en waarvan ook een Nederlandse vertaling is. Ik heb geprobeerd mijn destijds twaalfjarige zoon te verleiden er een recensie voor Skepter over te schrijven, maar hij vond, na het schaterlachend te hebben gelezen, deze onzin toch te erg.

Complottheorieën

Wie zich eenmaal aan het platte­aarde­­geloof bezondigt, wordt haast vanzelfsprekend in complotten getrokken. Die foto’s van NASA moeten immers wel trucages zijn, als ruimtevaart niet mogelijk is dan zijn we ook niet op de maan geweest. De mensheid zo voor de gek houden, kan alleen door een haast alomvattende macht — die we in de geschiedenis ook wel terugvinden als je maar goed kijkt. De jezuïe­ten spelen natuurlijk een rol, maar die zijn ook weer voortgekomen uit oudere verbanden: helemaal teruggaand kom je via de Chazaren uit bij de Soemeriërs die hun kennis kregen van de Annunaki, reptielachtige wezens die uit de ruimte kwamen… maar wacht even, ruimtevaart was toch onmogelijk?

Voor de skeptici die in discussie gaan met de platteaarders en ze vaak wegzetten als gekkies, heeft Verhoft overigens ook waarschuwende woorden. Vaak blijkt dat de platteaarders lastig te vangen zijn, ze beheersen het repertoire vaak verdraaid goed. En ook al hebben ze het faliekant mis, dat is soms niet zo makkelijk overtuigend aan te tonen. Skeptici overschatten zich wel eens daarin.

Verhoft ziet meer in het aanbieden van een alternatief narratief. Veel platteaarders voelen zich namelijk vanuit zingeving aangetrokken tot hun verhaal waarin de mens op een stabiele platte aarde weer zijn rechtmatige plek in het centrum van dit alles heeft teruggekregen. Tegen emotioneel geladen gedachtegoed red je het niet met kille feiten.

Eb en vloed

Een dun boekje kan het thema natuurlijk niet uitputtend behandelen. Graag had ik nog gelezen wat voor verklaringen de platteaarders verzinnen om bijvoorbeeld eb en vloed te verklaren. Waarom een maansverduistering, zoals we die waarnemen, alleen goed verklaard kan worden door een bolle aarde had misschien ook wat meer uitleg verdiend. Als je een munt voor je oog houdt, kun je immers ook het beeld van de maan (of de zon) geheel of deels afdekken, terwijl zo’n munt toch behoorlijk plat is. Het is een leuke uitdaging om het argument wel overtuigend te formuleren.

Maar op dat soort kleinigheden na: een heerlijk boek dat lezers verdient tot in alle hoeken van de wereld.

Eerder verschenen in Skepter

Samenvatting

Het idee van een bolvormige aarde werd sinds Aristoteles algemeen aanvaard door westerse en Arabische geleerden. In het midden van de negentiende eeuw blies een Britse sjacheraar het idee van de platte aarde nieuw leven in. Ruim 170 jaar later zien we een heropflakkering van het infame idee, met de sociale media als overijverige vroedvrouwen en een uit de kluiten gewassen samenzweringstheorie als kwade tweelingbroer.

Wat moet de kritische, wetenschappelijk geïnspireerde skepticus hiermee? De heropleving van het geloof in de platte aarde negeren levert alleen maar problemen op. Er zijn verschillende communicatiestrategieën om twijfelaars wetenschappelijk verantwoorde informatie over de vorm van de aarde aan te bieden zonder dat het tot een oorlog der werelden hoeft te komen.

Toon meer Toon minder
€ 14,95

Verwachte leverdatum: dinsdag 22 september


Taal
Nederlands
Bindwijze
Paperback
ISBN
9789057189500
Verschijningsdatum
april 2020
Druk
1
Aantal pagina's
128 pagina's
Illustraties
Ja
Nurcode
740: Mens en maatschappij algemeen

Auteur
Uitgever
ASP

Service & contact

Heb je ons nodig? Onze klantenservice helpt je graag verder

Klantenservice

Gratis bezorging

vanaf € 17,50

Retourneren

retourneer je artikel

Op werkdagen voor 23:00 besteld

morgen in huis

Stevig verpakt

bezorgd door PostNL

Veilig en snel winkelen